Bước ngoặt năm 1940

Năm 1940, tình hình Đông Dương tiếp tục diễn biến phức tạp trong bối cảnh chiến tranh thế giới lan rộng. Phong trào cách mạng phải đối diện với sự đàn áp ngày càng quyết liệt của chính quyền thực dân. Nguyễn Văn Cừ vẫn giữ vai trò quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, ngày 18 tháng 1 năm 1940, ông bị thực dân Pháp bắt. Việc bị bắt khiến hoạt động của một nhà lãnh đạo chủ chốt của Đảng bị gián đoạn. Sau đó, ông bị chính quyền thực dân kết án tử hình. Những năm tháng trước đó đã cho thấy ông hiểu rõ cái giá mà người cách mạng có thể phải trả. Tuy vậy, Nguyễn Văn Cừ vẫn không từ bỏ lý tưởng mà mình đã lựa chọn. Trong thời gian bị giam giữ, ông tiếp tục giữ thái độ kiên định trước kẻ thù. Các tư liệu lịch sử ghi nhận ông vẫn giữ khí phách của một người cộng sản. Đối với ông, sự nghiệp cách mạng không chỉ là một nhiệm vụ chính trị mà còn là sự lựa chọn của cả cuộc đời. Việc bị bắt ở tuổi chưa đến ba mươi cho thấy mức độ khốc liệt của cuộc đấu tranh lúc bấy giờ. Số phận của người Tổng Bí thư trẻ tuổi từ đây bước vào những tháng ngày cuối cùng. Nhưng sự bắt bớ không thể xóa đi những đóng góp mà ông đã để lại cho phong trào. Tên tuổi Nguyễn Văn Cừ từ đó càng gắn với hình ảnh một người lãnh đạo kiên trung trước thử thách.