Buổi diễn thuyết chấn động tại Hội Nhân quyền Paris

Năm 1922, Vua Khải Định sang Pháp dự Triển lãm Thuộc địa Marseille. Nhân cơ hội này, Phan Châu Trinh đã viết bản "Thất điều thư" nổi tiếng, kê khai 7 tội lớn của vị vua này. Không dừng lại ở đó, ông tổ chức một buổi diễn thuyết lớn tại Hội Nhân quyền Paris.

Giữa căn phòng hội trường đông đúc trí thức Pháp và Việt kiều, Phan Châu Trinh bước lên diễn đàn với thần thái điềm tĩnh nhưng ánh mắt sáng quắc. Ông không dùng vũ lực hay lời lẽ kích động mù quáng, mà dùng chính những nguyên lý Tự do - Bình đẳng - Bác ái của nền Cộng hòa Pháp để chất vấn chính phủ thực dân. Ông thẳng thắn chỉ ra sự tráo trở giữa khẩu hiệu cao đẹp tại chính quốc và hành động bóc lột, đày đọa người dân tại xứ bảo hộ Indochine.

Bằng lập luận sắc bén, logic và đầy sức thuyết phục, bài diễn thuyết của ông làm lay động tầng lớp trí thức tiến bộ Pháp. Nhiều báo chí Pháp thời đó đã đưa tin về người sĩ phu An Nam kiên cường, dám đứng giữa thủ đô nước Pháp để đòi lại công lý cho dân tộc mình. Buổi nói chuyện không chỉ gây tiếng vang lớn trong cộng đồng người Việt tại Pháp mà còn giáng một đòn mạnh vào uy tín của chính quyền thực dân, khẳng định bản lĩnh của một nhà cách mạng lấy tri thức và lẽ phải làm vũ khí.