Buổi học chính trị đầu tiên

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Lương Văn Sáng, một cựu chiến sĩ quê ở miền Tây Nghệ An. Cụ bảo rằng ngày mới vào bộ đội, điều làm cụ hồi hộp nhất không phải cầm súng hay tập bắn, mà là buổi học chính trị đầu tiên.

Cụ cười hiền rồi nói:

“Lúc ấy tôi nghĩ học chính trị chắc khó lắm. Ai ngờ chính buổi học ấy làm tôi hiểu vì sao mình cầm súng.”

Năm 1967, Sáng vừa nhập ngũ được hơn một tuần. Đơn vị đóng quân trong một khu rừng ven suối. Lán lợp lá cọ, nền đất còn ẩm mùi rừng mới phát.

Ban ngày tân binh tập điều lệnh, hành quân, đào công sự. Tối đến, ai cũng mệt rã rời.

Một chiều, tiểu đội trưởng báo:

– Tối nay học chính trị, có mặt đầy đủ.

Mấy tân binh nhìn nhau lo lắng.

Một anh thì thầm:

– Tao học hết lớp ba thôi, không biết có hiểu không.

Sáng cũng thấy bụng nôn nao.

Đêm xuống, cả trung đội ngồi quanh một ngọn đèn dầu treo giữa lán. Không có bàn ghế, mỗi người chỉ có chiếc võng cuộn làm chỗ tựa.

Chính trị viên đơn vị là một người dáng gầy, giọng ấm.

Ông không mở sách ngay mà hỏi:

– Các đồng chí vào bộ đội để làm gì?

Người trả lời “đánh Mỹ”, người nói “bảo vệ quê hương”, có người ngập ngừng vì chưa biết nói sao cho đúng.

Đến lượt Sáng, anh đứng dậy:

– Thưa cán bộ, em vào bộ đội vì xã gọi và vì em không muốn đất nước còn chiến tranh.

Chính trị viên gật đầu:

– Trả lời như thế là thật lòng.

Cả lớp bật cười, không khí bớt căng thẳng.

Ông lấy một que củi vạch xuống nền đất hình chữ S.

– Đây là đất nước mình.

Rồi ông hỏi:

– Trong số các đồng chí, ai là người miền núi?

Vài cánh tay giơ lên.

– Ai là người miền xuôi?

Nhiều cánh tay khác giơ lên.

Ông mỉm cười:

– Hôm nay các đồng chí ngồi chung một lán, ăn chung một nồi cơm, ngủ chung một cánh rừng. Đó là điều đầu tiên của cách mạng: người Việt Nam là anh em một nhà.

Sáng nghe mà thấy trong lòng ấm lên.

Sau đó, chính trị viên kể chuyện những bà mẹ giấu cán bộ, những dân công gùi gạo Trường Sơn, những học sinh nhường cơm cho bạn đói.

Ông nói:

– Sức mạnh của quân đội không chỉ ở súng đạn, mà ở chỗ phía sau có nhân dân.

Một tân binh hỏi:

– Nếu em sợ thì sao?

Cả lớp im lặng.

Chính trị viên nhìn anh rất lâu rồi đáp:

– Ai ra trận mà không biết sợ. Vấn đề là khi sợ, đồng chí nghĩ đến điều gì lớn hơn nỗi sợ của mình.

Câu trả lời ấy khiến nhiều người cúi đầu suy nghĩ.

Đến phần cuối buổi học, ông lấy trong túi ra một lá thư đã nhàu.

– Đây là thư của một chiến sĩ gửi về cho mẹ trước khi hy sinh.

Ông đọc chậm rãi. Trong thư, người lính không nói về chiến công, chỉ dặn mẹ giữ gìn sức khỏe và nhắn em nhỏ cố gắng học hành.

Khi đọc xong, cả lán im phăng phắc.

Sáng thấy cổ họng nghẹn lại. Anh chợt nhớ mẹ đang ở bản Na Lạ, nhớ chiếc khăn chàm mẹ quàng cho ngày lên đường.

Chính trị viên nhìn quanh rồi nói:

– Các đồng chí học chính trị không phải để thuộc lòng khẩu hiệu. Học để biết mình chiến đấu vì ai, sống vì ai và nếu cần hy sinh thì hy sinh cho điều gì.

Ngọn đèn dầu chao nhẹ trong gió rừng.

Sáng cảm thấy những lời ấy đi thẳng vào lòng mình hơn bất kỳ bài học nào trước đó.

Buổi học kết thúc đã gần nửa đêm. Mọi người trở về võng ngủ.

Người bạn nằm cạnh khẽ hỏi:

– Mày hiểu hết không?

Sáng đáp:

– Chưa hết đâu. Nhưng tao hiểu một điều.

– Điều gì?

– Mình không đi đánh giặc cho riêng mình.

Người bạn im lặng rồi gật đầu.

Ngoài kia, tiếng suối chảy đều trong đêm Trường Sơn.

Những tháng sau, đơn vị bước vào những chặng hành quân gian khổ. Có đêm đói, có ngày sốt rét, có lúc bom rơi rất gần.

Mỗi khi chùn bước, Sáng lại nhớ buổi học chính trị đầu tiên: hình chữ S vạch trên nền đất, lá thư gửi mẹ và câu nói “người Việt Nam là anh em một nhà.”

Nó trở thành điểm tựa tinh thần của anh giữa những năm tháng khốc liệt nhất.

Nhiều năm sau hòa bình, cụ Lương Văn Sáng kể chuyện cho lớp thanh niên trong xã. Có người hỏi:

– Thưa cụ, buổi học ấy có thay đổi cuộc đời cụ thật không?

Cụ mỉm cười:

– Có chứ. Trước đó tôi chỉ biết mình đi bộ đội. Sau buổi học ấy, tôi bắt đầu hiểu vì sao mình phải sống cho xứng đáng với đồng đội và với nhân dân.

Chiều xuống, tiếng loa xã vang trên cánh đồng. Tôi nhìn người cựu chiến binh tóc bạc mà hiểu rằng “Buổi học chính trị đầu tiên” không chỉ là một giờ học trong quân đội.

Đó là khoảnh khắc một chàng trai trẻ nhận ra ý nghĩa của tình đồng bào, của trách nhiệm với đất nước và của con đường mình đã chọn. Và nhiều khi, chính những bài học giản dị dưới ánh đèn dầu giữa rừng sâu đã giúp những người lính Việt Nam có thêm sức mạnh để đi qua chiến tranh và giữ vững phẩm chất của mình suốt cả cuộc đời.