BUỔI SÁNG KHÔNG CÒN SƯƠNG
Buổi sáng ở Tam Đảo thường bắt đầu bằng sương. Nhưng sáng hôm đó, khi anh Thành mở mắt, sương đã tan gần hết. Điều ấy khiến anh thấy bất an. Không có lớp sương che chở, mọi chuyển động đều dễ lộ, mọi quyết định đều trần trụi.
Đơn vị anh được lệnh cơ động qua khu ruộng bậc thang phía đông xã, nơi có vài nếp nhà đã bỏ trống. Tin báo cho biết đối phương có thể men theo con đường cũ để đánh tạt sườn. Nhiệm vụ của anh Thành là dẫn tổ đi trước, thăm dò và chặn nếu cần.
Ánh sáng ban ngày làm mọi thứ trở nên rõ ràng đến tàn nhẫn. Những thửa ruộng khô nứt, bờ đá xếp chồng, hàng tre thưa—không có nhiều chỗ ẩn nấp. Anh Thành cho tổ tản ra, giữ cự ly xa hơn bình thường. Trong địa hình mở, tập trung quá gần là tự đặt mình vào tầm ngắm.
Khi họ vừa qua khỏi khúc cua đầu tiên, tiếng súng nổ bất ngờ từ phía trước. Không dữ dội, nhưng chính xác. Đạn cắm xuống bờ ruộng, bắn tung đất. Anh Thành nằm rạp xuống, kéo theo người bên cạnh. Tim anh đập mạnh, nhưng đầu óc vẫn tỉnh. Ban ngày không cho phép sai lầm như ban đêm—mọi thứ đều bị nhìn thấy.
Anh quan sát nhanh. Đối phương không đông, nhưng chiếm vị trí cao hơn. Nếu cố tiến, tổ sẽ bị ép. Nếu rút ngay, có thể để lộ hướng di chuyển của đơn vị phía sau. Anh Thành chọn cách ở giữa—giữ khoảng cách, bắn cầm chừng, chờ thời cơ.
Một người dân xuất hiện ở rìa ruộng, gánh một bó củi. Ông đứng sững lại khi nghe tiếng súng. Khoảnh khắc ấy khiến anh Thành lạnh sống lưng. Chiến tranh, dù ở đâu, cũng có lúc va thẳng vào đời sống bình thường như vậy. Anh ra hiệu ngừng bắn ngay, chuyển vị trí thấp hơn, tránh hướng có người dân.
Đối phương bắn thêm vài phát, rồi im. Có thể họ cũng nhận ra sự hiện diện của dân thường. Sự im lặng ban ngày không dễ chịu. Nó căng như dây đàn. Anh Thành lợi dụng lúc đó, cho tổ vòng qua lối bờ ruộng thấp, dùng hàng tre che khuất.
Khi tiếp cận đủ gần, anh bắn một phát cảnh cáo—không nhắm vào người, mà nhắm vào khoảng trống phía trước vị trí đối phương. Mục tiêu là buộc họ lộ hướng rút. Quả nhiên, bóng người tách ra, di chuyển về phía con dốc đá.
Anh Thành không truy đuổi. Ban ngày, truy đuổi trong địa hình mở dễ dẫn đến tổn thất không cần thiết. Anh giữ tổ lại, quan sát cho đến khi chắc chắn đối phương đã rút khỏi khu vực.
Khi tiếng súng chấm dứt, ông lão gánh củi mới dám đi tiếp. Ông nhìn anh Thành, ánh mắt vừa sợ vừa biết ơn. Không có lời nào được nói. Chỉ có một cái gật đầu rất nhẹ.
Đến trưa, sương tan hẳn. Nắng chiếu thẳng xuống ruộng bậc thang. Anh Thành cảm thấy mệt mỏi dâng lên rõ rệt. Ban ngày khiến người ta căng thẳng theo cách khác—không có bóng tối để giấu mình, cũng không có sương để trì hoãn quyết định.
Chiều đó, đơn vị phía sau cơ động an toàn qua khu vực. Nhiệm vụ hoàn thành. Không có chiến công được ghi, không có báo cáo dài. Chỉ có một buổi sáng mà mọi phát đạn đều phải cân nhắc đến cả người không cầm súng.
Đêm xuống, anh Thành ngồi một mình bên hiên nhà bỏ trống. Anh nghĩ về buổi sáng không còn sương ấy. Trong chiến tranh, người ta thường nhớ những trận đánh lớn, những đêm ác liệt. Nhưng với anh, những khoảnh khắc khó nhất lại là khi phải chiến đấu giữa ban ngày, giữa ruộng nương, giữa khả năng nhìn thấy rõ hậu quả của từng viên đạn.
Sau này, khi Tam Đảo trở lại yên bình, ruộng bậc thang lại xanh, người dân lại gánh củi đi qua lối cũ, anh Thành hiểu rằng: có những trận đánh không nhằm giành đất hay tiêu diệt đối phương, mà chỉ để giữ cho đời sống thường ngày không bị cuốn trôi hoàn toàn.
Buổi sáng ấy—không còn sương—đã dạy anh rằng, làm người lính không chỉ là biết bắn, mà còn là biết khi nào phải hạ nòng súng xuống, để chiến tranh không vượt quá ranh giới cuối cùng của con người.
