Buổi sáng sương rơi ở Na Pan

Hồi ký của ông Pờ Chúng Lề, sinh năm 1935, nguyên là dân quân xã Mường Hum (giai đoạn 1950 – 1956).

Tôi nay đã ngoài tám mươi tuổi, tóc bạc như tuyết trên đỉnh Ky Quan San. Ấy vậy mà mỗi lần ngồi trước hiên nhà nhìn xuống con suối Nậm Pẻn, lòng tôi lại như quay về cái buổi sáng sương rơi ở Na Pan – buổi sáng đã theo tôi cả đời.

Ngày ấy, Mường Hum hãy còn rộng như cái nong trời. Na Pan chỉ là thôn nhỏ nép dưới chân núi, nhà sàn lưa thưa, người thì ít, sương thì dày đến nỗi đứng gần nhau cũng khó nhìn rõ mặt.

Năm 1953, giặc Pháp tăng càn quét vùng Thuỷ Vĩ và tràn sang Bát Xát. Dân bản chạy lên rừng, lên núi. Cán bộ từ huyện sang tuyên truyền cũng phải men theo khe đá, đi trong đêm để tránh địch.

Hôm đó, tôi là một trong bảy dân quân trẻ của xã được giao nhiệm vụ dẫn cán bộ qua Na Pan sang Pạc Tà rồi vòng về Trung Lèng Hồ. Trời còn chưa sáng, sương rơi xuống ướt vai áo, lạnh buốt.

Tôi nhớ rõ tiếng ông đội trưởng dân quân nói nhỏ:

“Lề, đường Na Pan nguy hiểm nhất. Địch hay phục ở bờ bụi. Con phải mở đường trước”.

Tôi gật đầu, cầm con dao phát rừng, vừa đi vừa lấy đầu ngón tay kiểm tra hơi đất xem có dấu chân lạ. Đi trong sương, tai phải tinh hơn mắt. Chỉ cần nghe tiếng gãy cành khác thường là biết có người.

Đến hết rừng nứa, cả đoàn dừng lại bên một phiến đá lớn để nghỉ. Cán bộ huyện – một anh người dáng gầy, giọng trầm – ghé sát tôi hỏi:

“Cậu Lề, cậu không sợ sao?”

Tôi chỉ cười:

“Sợ thì có sợ. Nhưng đất này ông bà mình ở lâu rồi. Đường quen như ruộng nhà. Nếu mình không dẫn các anh đi, ai làm?”

Cán bộ nghe xong chỉ vỗ vai tôi một cái. Trong sương, bàn tay anh lạnh mà ấm lạ thường.

Khi đoàn tới con suối nhỏ trước Na Pan, tiếng suối chảy róc rách như nói chuyện. Nhưng tôi chợt nghe một âm thanh lạ… tiếng đá lăn nhẹ trên vách. Tôi đưa tay ra hiệu dừng lại. Cả đoàn nín thở. Tôi bò sát đất, nghe kỹ – tiếng thở, tiếng súng va vào đá.

Đúng là địch phục!

Tôi quay lại nói khẽ:
“Quay lên đường mòn Pạc Tà. Đi lối trên, sát rừng già. Địch phục dưới rồi”.

Đoàn lập tức vòng lên theo đường phụ, men theo mép đá, rồi an toàn sang được Pạc Tà. Đi xa một đoạn, tất cả mới thở phào. Cán bộ huyện bảo:

“Nếu không có cậu, đêm nay chắc chúng ta bị phục rồi”.

Tôi chỉ lắc đầu:

“Tôi cũng chỉ nghe tiếng đất thôi. Đất này nói được, ai chịu nghe thì sống”.

Buổi sáng ấy, mặt trời lên muộn vì sương dày. Ánh nắng xuyên qua từng kẽ lá, chiếu lên những giọt sương long lanh. Cả đoàn đứng nhìn, ai cũng thấy nhẹ lòng.

Đêm chiến tranh thì tối thật, nhưng sáng hòa bình rồi vẫn sẽ đến – như cái buổi sáng ở Na Pan ấy.

Sau này, dù xã chia tách thành tám xã, thôn nhập lại rồi tách ra, người đi người ở, tôi vẫn nhớ cái sương năm đó. Nó dạy tôi một điều:

Dù thời cuộc đổi thay, nhưng đất Mường Hum luôn biết bảo vệ người ngay thật. Chỉ cần trái tim mình không lệch đường, núi sẽ không bao giờ bỏ mình.