Bút kí. NGUYỄN THÀNH QUANG

Ở cái tuổi “thất thập cổ lai hi”, lại ở tít ngoài phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, sau nhiều năm anh mới có dịp quay trở lại Tuy Hòa. Thời gian xoay vần đã xóa đi hầu hết vết tích bom đạn chiến tranh. Người thân, bạn bè, đồng đội năm xưa mất đi cũng đã khá nhiều. Thế nhưng, có những thứ không bao giờ mất, thậm chí mỗi ngày mỗi hiển hiện hơn. Những tên đất, tên sông, tên làng, tên núi... Rồi từng khuôn mặt của bạn bè, đồng đội, những bà con từng cưu mang, che chở, giúp đỡ anh và đồng đội trong những giờ phút khó khăn nhất của cuộc chiến tranh. Tất cả họ, anh đều nhận ra ngay. Anh bảo, cuộc hành hương về quê hương thứ hai lần này của tôi thật ý nghĩa. Đi đến đâu, tôi cũng được nhận những yêu thương, nhung nhớ đầy xúc động. Ngồi quây quần bên nhau, những mái đầu bạc, những khuôn mặt sạm vết thời gian, nhưng vẫn máu lính hiên ngang, khí phách. Những nụ hôn, những giọt nước mắt lăn dài trên đôi gò má cằn khô là giây phút thiêng liêng, hạnh phúc của tình đồng đội. Cuộc gặp mặt đã làm trỗi dậy bao nhiêu cảm xúc, kỉ niệm. Những ngày quần nhau với Mĩ và Nam Triều Tiên ở chiến trường Tuy Hòa 1... Chiến dịch Mậu Thân 1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975... Từng khuôn mặt, đôi mắt, lời nói gửi gắm lại yêu thương cho đồng đội và người thân trước lúc vĩnh biệt. Từng nấm mồ của những đồng đội đã ngã xuống... Trong mỗi câu chuyện là tâm huyết cuộc đời người lính, là cả lí tưởng, tình yêu, khát vọng và ý chí của thế hệ....

Kí ức cũ như sương nơi đỉnh núi cao ngày mù trời, lúc cuồn cuộn chảy tuôn khi nghẹn lắng. Gương mặt anh lúc mờ lúc tỏ ẩn hiện trong kí ức xa xôi khi kể cho tôi nghe chuyện của mình.

Hôm ấy là chiều 30 tết Mậu Thân (1968). Tiểu đoàn chúng tôi tập kết ở bìa rừng Hóc Nhum (xã Hòa Tân, Phú Yên) chờ trời tối hành quân luồn sâu vào vùng hậu cứ địch với nhiệm vụ tập kích tiêu diệt chi khu Phước Lộc, căn cứ tiền tiêu của địch án ngữ bảo vệ quận lị Hiếu Xương và khu căn cứ sân bay Đông Tác. Sau đó, cơ động về phía làng Phước Lộc tổ chức lực lượng chiến đấu đánh địch phản kích và hỗ trợ quần chúng nổi dậy.

Từ vị trí tập kết, chúng tôi phải hành quân vượt hơn chục cây số, băng qua những cánh đồng hoang trong vùng vành đai trắng, băng sình lầy, vượt qua nhiều sông, suối đưa quân ém sát hàng rào căn cứ địch chờ tới giờ “G” - giao thừa, là nổ súng.

Tôi nhìn đồng hồ. Mới khoảng bốn giờ chiều. Như vậy phải chờ hai tiếng nữa, trời tối hẳn đơn vị mới có thể xuất phát. Tôi tranh thủ xuống các đại đội kiểm tra công tác chuẩn bị hành quân và cũng để động viên tinh thần quyết tâm của chiến sĩ. Trận này rất đặc biệt: Phải đương đầu với lực lượng quân địch mạnh gấp bội. Không chỉ hơn về quân số, có pháo binh, xe tăng các loại, mà còn có đủ cả hải, lục, không quân hùng mạnh. Sở trường, điểm mạnh của bộ đội đặc công là lấy ít thắng nhiều, bí mật, bất ngờ, luồn sâu đánh trúng tiêu diệt địch xong rồi lặng lẽ rút lui, bảo toàn lực lượng. Nay đơn vị luồn sâu, tiêu diệt xong cứ điểm của địch là phải tổ chức trận địa đánh địch phản kích giữa ban ngày với vũ khí bộ binh nhẹ, tức là đem điểm yếu của ta chọi với điểm mạnh của địch.

Một trận chiến không cân sức. Một cuộc trứng chọi đá. Một khó khăn nữa là khi bộ đội luồn sâu đánh địch như vậy, công tác tiếp tế sẽ rất khó khăn nên đơn vị phải chuẩn bị trước cho cán bộ, chiến sĩ mang thêm nhiều cơ số đạn và lương khô.

Tôi lên “đài quan sát” - một tảng đá cao được cây si cổ thụ vươn mình che bóng mát, đứng ở điểm cao nhất, cùng mấy anh em trinh sát xem, xác định hành lang mà đơn vị sẽ hành quân đêm. Chúng tôi cố gắng xác định hướng đi, đặc điểm địa hình từng khu vực để dễ định hướng mục tiêu trong đêm tối. Từ bìa rừng đến lũy tre làng ở tận phía chân trời xa là một cánh đồng hoang ngút ngàn cỏ lác, không một bóng người. Có ai hình dung ra ở nơi đó, trước đây, mùa này là cánh đồng lúa chín vàng trải dài, bát ngát. Những làng quê thanh bình, trù phú, nên thơ. Vậy mà chỉ sau ba năm thực hiện chính sách vành đai trắng, chất độc da cam, bom đạn tối tân hủy diệt tất cả để giờ đây trong tầm mắt của chúng tôi chỉ còn hoang vắng đến rợn người.

Tiết tháng Chạp, gió bấc seo lạnh. Mặt trời đã gác núi, những đám mây phía Tây từ màu tím đã chuyển sang màu xám. Hoàng hôn thật cô tịch. Dưới những tán cây rừng che phủ lá ngụy trang, toàn đơn vị lặng lẽ chuẩn bị hành quân xung trận. Trên trời, hai chiếc trực thăng HU-1A của địch đang quần. Theo hiệp đồng, các đồng chí xã đội Hòa Tân đã chuẩn bị sẵn mấy chiếc sõng nang để chở bộ đội vượt sông Hà Gừa và sông Bánh Lái. Nhưng chỉ huy động được vài chiếc sõng câu, đủ ưu tiên để chở vũ khí và những đồng chí không biết bơi, còn lại phải tự vượt sông để kịp thời gian. Gió mùa đông bắc miệt mài thổi từng cơn, phả hơi lạnh lên da thịt ướt sũng của đội quân mới vừa trầm mình vượt sông. Một số đồng chí lạnh quá, chân tay run lẩy bẩy, hai hàm răng đánh lập cập.

Xóm Phường nằm ở phía Tây chi khu Phước Lộc. Từ đây đến đó đường chim bay khoảng hơn hai ki lô mét, nhưng phải vượt qua cánh đồng lúa rộng mênh mông, địa hình trống trải, lại bị hệ thống đèn điện chiếu sáng và hệ thống đèn pha sân bay Đông Tác soi trùm lên cả căn cứ chi khu Phước Lộc. Để đảm bảo bí mật tuyệt đối, bộ đội phải hành quân đi lom khom, thậm chí có đoạn phải bò trườn.

Khoảng 11 giờ 30 phút đêm, toàn đội hình chiến đấu đã áp sát hàng rào kẽm gai lớp ngoài cùng của chi khu. Bộc phá ống mở rào đã chuẩn bị xong. Các đơn vị hỏa lực và toàn lực lượng tiến công đã chuẩn bị xong đợi giờ “G”.

Bọn địch trong căn cứ hoàn toàn không hay biết. Trong lớp ngụy trang nằm ép mình sát gần cửa mở, chúng tôi nghe rõ mồn một tiếng nói vọng ra từ trong lô cốt. Có lẽ bọn lính đang chuẩn bị đón giao thừa. Tiếng cười nói, chúc tụng, tiếng “zdô” xen lẫn vài giọng nữ nhõng nhẹo.

Đèn pha phía sân bay Đông Tác bật quét qua quét lại nhiều lần sáng rõ như ban ngày. Hai tên lính từ vọng gác chạy vào. Một giọng đầy uy quyền quát to vọng ra: “Ê, sao tụi bay dám bỏ nhiệm vụ vào đây? Đ.m. coi chừng lơ là canh gác, cộng sản nó tập kích vào là chết cả nút đó nghe chưa con. Đây, cầm lấy rồi biến”.

Quay trở ra, lầu bầu câu gì đó, chúng có vẻ miễn cưỡng chấp hành lệnh của thượng cấp.
Tôi vạch tấm khăn cột ở cổ tay, liếc nhìn đồng hồ. Còn khoảng mười phút nữa. Một số nơi đã có nhiều tiếng súng nổ. Chẳng lẽ có mũi tiến công của đơn vị nào đó bị lộ? Không, đó là tiếng súng đón giao thừa của đồn địch.

Thình lình, khẩu đại liên của địch bên trong hàng rào nổ mấy tràng dài. Đạn lửa bay qua trên đầu chúng tôi đỏ rực, tiếng rít nghe như ma hú.

Chết cha, lộ rồi! Tôi nghĩ thầm trong bụng. Không. Chúng đã ngừng bắn. À, bọn này ngứa tay đón giao thừa đây mà. Tôi thở phào và ra hiệu cho đơn vị tiếp tục chờ lệnh. Một đợt đèn pha nữa quét qua, sáng rực. Bên trong hàng rào, bọn địch vẫn ồn ào, cười nói, cụng li bù khú, chúc tụng nhau. Ở lô cốt bên trái có một đám đang tụm chơi bài, sát phạt. Kim dạ quang trên mặt đồng hồ nhích dần, nhích dần một cách chậm chạp. Trong cuộc đời lính chiến của mình, tôi đã tham gia chiến đấu hàng chục lần, đã quen cái khoảnh khắc, không gian yên lặng nín thở nằm chờ nổ súng, vậy mà vẫn cảm thấy hồi hộp lạ thường. Những hồi ức, kỉ niệm êm đẹp của một thời hòa bình... Đêm giao thừa cuối cùng đầm ấm, thân thương được chung vui cùng vợ và con gái trước khi lên đường vào Nam… Bỗng một tia chớp, kèm theo là một tiếng nổ lớn từ hướng thị xã Tuy Hòa (hướng mặt trận chính của chiến dịch) cắt ngang dòng suy nghĩ. Tôi liếc đồng hồ. Vẫn chưa tới giờ “G” mà. Phải chăng mũi tiến công nào đã bị lộ, buộc phải nổ súng?

Nghe tiếng nổ lớn, bọn địch nháo nhác. Từ hầm chỉ huy bên trong hàng rào, tiếng léo nhéo liên lạc gọi nhau qua bộ đàm nghe không rõ lắm. Phú Lâm vẫn chưa nổ súng. Bọn địch bên trong Chi khu đã nhốn nháo bỏ cuộc vui để trở về vị trí công sự. Không thể chậm hơn nữa rồi! Tôi phất tay ra hiệu tấn công. Tiếng nổ xé màn đêm. Bộc phá phá rào. Một quầng lửa phụt từ khẩu B41 phía phải kèm theo tiếng nổ trầm. Có lẽ, nó đã xuyên vào bên trong hầm nên tiếng nổ nghe đục. Hầm sở chỉ huy im bặt. Các ổ đề kháng khác, địch vẫn ngoan cố kháng cự, nhưng đều bị quân ta tiêu diệt. Chỉ sau hơn ba mươi phút chiến đấu, cứ điểm chi khu Phước Lộc bị tiêu diệt hoàn toàn mà không hề có thương vong phía ta.

Chúng tôi đã đánh nhiều cứ điểm của địch, nhưng đều theo cách “xuất quỷ, nhập thần” của đặc công. Còn cường tập, lấy yếu tố bất ngờ của kĩ thuật đặc công, sử dụng hiệu quả tối đa hỏa lực bộ binh được trang bị, đánh gần, tấn công áp đảo, tiêu diệt địch nhanh thì đây là lần đầu.

Tôi cho anh em thu dọn chiến trường và cho trinh sát tim bắt liên lạc với mũi 1 để hội quân theo hợp đồng chiến đấu. Hai cánh quân của chúng tôi gặp nhau ở làng Phước Lộc theo đúng kế hoạch.

Khoảng 6 giờ sáng hôm sau, bọn địch dùng trực thăng đổ toán quân đầu tiên ở cánh đồng đầu làng. Trên đầu, bầy trực thăng vẫn thi nhau quần đảo sàn sạt nã súng máy, rốc két vào các lùm tre, bụi rậm. Những tràng đạn cắm xuống phầm phập, mặt đất bị cày tung tóe như trận mưa rào xối xuống sân đất khô. Khói bụi mù mịt. Hơn nửa ngày dùng bộ binh kết hợp hỏa lực trên không tấn công nhưng không tiêu diệt được đối phương, đến quá trưa, chúng điều động thêm xe tăng, xe thiết giáp làm lá chắn tấn công trực diện vào trận địa ta. Đánh nhau gần một ngày không có kết quả, chúng thay đổi chiến thuật. Chiều hôm đó, chúng đổ thêm quân, dàn trận hình thành vòng vây quân ta. Trên không, một chiếc đầm già (L19) xuất hiện, vọng xuống giọng nói vừa dụ dỗ, vừa đe dọa. “Hỡi anh em cán binh công trường 30 (bí danh của tiểu đoàn 14), các anh em đã bị quân lực VNCH và đồng minh bao vây và sẽ bị tiêu diệt. Nếu các anh em hạ vũ khí đầu hàng, các anh sẽ được tha mạng sống và được đối xử tử tế”. Một cậu lính trẻ ngồi ở đoạn hào công sự bên cạnh tôi chổng ngược nòng súng về phía nó nhả mấy loạt đạn: “Mẹ mày, chiêu hồi nè, chiêu hồi nè”. Chiếc đầm già tắt tiếng vội vút lên cao rồi tản ra xa trận địa.

Mấy chiếc HU-1A lao vào nhả đạn, phóng rốc két xối xả.Chiều tối, địch tạm ngừng tấn công.

Suốt ngày mồng 2 tết, địch dùng trực thăng, phi pháo oanh kích liên tục nhưng bộ binh không ồ ạt như hôm trước, mà chỉ là các mũi nhỏ lẻ, khiêu khích quân ta nổ súng. Chúng muốn dụ cho ta bắn hết đạn, sau đó mới tấn công áp đảo để tiêu diệt.