Bút Nghiêng Đánh Giặc, Lý Tưởng Vạn Xuân

là vị tướng tâm phúc của nghĩa quân Lam Sơn. Nhìn thấy non sông bị giặc Minh đô hộ, nhân dân chịu đủ nỗi đau áp bức, máu chảy thành sông, xương chất thành núi, ông đã thề: “Nếu không giành lại độc lập cho nước, không đem yên bình cho dân, thì dù sống cũng như đã chết!”. Bỏ lại cuộc sống bình yên, ông tìm đến nghĩa quân Lam Sơn, đem hết tài trí và tấm lòng trung hiến cho sự nghiệp cứu nước.

Suốt mười năm gian khổ, từ những ngày đầu chỉ có vài nghìn người, thiếu lương thực, thiếu vũ khí, bao lần phải rút lui vào rừng sâu núi thẳm, Nguyễn Trãi luôn ở bên cạnh Lê Lợi. Ông không chỉ bàn kế sách, soạn thư từ, mà còn đi khắp nơi, động viên nhân dân, đoàn kết hào kiệt, khuyên lơn tướng sĩ bằng lòng nhân nghĩa và chính nghĩa. Bút nghiêng trong tay ông, nặng hơn nghìn vũ khí: mỗi lời văn, mỗi chữ viết đều chứa đựng lẽ phải, lay động lòng người, làm cho kẻ thù khiếp sợ, đồng bào phấn khởi. Ông từng nói: “Dùng nhân nghĩa mà thắng hung tàn, lấy chí nhân mà thay cường bạo” – đó chính là vũ khí mạnh nhất của ông.

Khi nghĩa quân ngày càng lớn mạnh, Nguyễn Trãi lại khuyên Lê Lợi: “Đánh giặc phải lấy lòng dân làm gốc. Dân nào mà không yêu thương, thì nước nào cũng không thể thịnh vượng”. Theo lời ông, nghĩa quân nghiêm minh kỷ luật, không được xúc phạm đến tài sản, tính mạng của nhân dân. Chính vì vậy, đi đến đâu cũng được nhân dân ủng hộ, lương thực, ngựa, vũ khí đều do nhân dân tự nguyện đem ra cung cấp. Dưới sự phối hợp tài tình của Lê Lợi và Nguyễn Trãi, nghĩa quân ngày càng thắng lợi, cuối cùng đại phá quân Minh, giải phóng kinh đô, giành lại độc lập cho non sông sau hơn một nghìn năm bị đô hộ.

Sau chiến thắng vĩ đại, Nguyễn Trãi soạn Bình Ngô Đại Cáo – áng văn thiên cổ, khẳng định trước trời đất: “Nước Đại Việt ta vốn là nước văn hiến, độc lập, bình đẳng với mọi nước”. Ông viết: “Việc nhân nghĩa có cần phải thắng, mà binh khí không nên dùng một cách vô cớ”, nhắc nhở mọi người: chiến đấu chỉ để bảo vệ chính nghĩa, bảo vệ nhân dân, chứ không phải để tàn sát, để cướp bóc.