CÁCH MẠNG THÁNG 8 NĂM 1945 K21 LKT2

Bối cảnh và diễn biến:

Tình hình thế giới

• Thế chiến II bước vào hồi kết: Phát xít Đức, Ý bị tiêu diệt ở châu Âu. Tại châu Á, ngày 15/8/1945, Nhật Bản đầu hàng Đồng minh không điều kiện.

• Sự suy yếu của kẻ thù: Quân Nhật tại Đông Dương rệu rã, chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim hoang mang cực độ.

Tình hình trong nước

• Khủng hoảng kinh tế - xã hội: Nạn đói năm Ất Tỵ (1945) khiến 2 triệu đồng bào miền Bắc chết đói, đẩy mâu thuẫn giữa nhân dân với thực dân Pháp và phát xít Nhật lên đỉnh điểm.

• Sự chuẩn bị kỹ lưỡng: Đảng Cộng sản Đông Dương đã có sự chuẩn bị suốt 15 năm (qua các cao trào 1930-1931, 1936-1939). Lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng (Việt Bắc) đã sẵn sàng.

Diễn biến cuộc Tổng khởi nghĩa

Cuộc khởi nghĩa nổ ra và giành thắng lợi nhanh chóng chỉ trong vòng khoảng 15 ngày (từ 14/8 đến 28/8/1945) trên phạm vi cả nước.

Lệnh Tổng khởi nghĩa (13 - 15/8/1945)

Ngay khi nhận được tin Nhật sắp đầu hàng, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc được thành lập và ban bố Quân lệnh số 1, chính thức phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước.

Các dấu mốc thắng lợi quan trọng:

19/08: Hà Nội. Hàng vạn người dân chiếm Phủ Khâm sai, đánh chiếm các cơ quan đầu não. Thắng lợi ở thủ đô tạo hiệu ứng lan toả cực lớn.

23/08: Huế. Thắng lợi tại kinh đô của triều đình phong kiến. Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị: “ Thà làm dân một nước độc lập còn hơn làm vua một nước nô lệ”.

25/08: Sài Gòn. Nhân dân Sài Gòn và các tỉnh Nam Bộ nổi dậy giành chính quyền thành công, khẳng định sức mạnh đại đoàn kết toàn dân.

28/08: Cả nước. Hai tỉnh cuối cùng là Hà Tiên và Đồng Nai Thượng giành chính quyền. cuộc khởi nghĩa hoàn toàn thắng lợi.

Quy mô và lực lượng:

1. Quy mô: "Phủ sóng" toàn diện

Cuộc Tổng khởi nghĩa không chỉ diễn ra ở các trung tâm chính trị mà lan tỏa mạnh mẽ trên mọi địa bàn:

• Địa bàn nông thôn: Đây là nơi tập trung đông đảo quần chúng nhân dân. Các đội tự vệ và nhân dân địa phương nổi dậy chiếm huyện đường, xóa bỏ bộ máy kỳ hào, lý dịch cũ, thiết lập chính quyền nhân dân.

• Địa bàn thành thị: Tập trung vào các thành phố lớn như Hà Nội, Huế, Sài Gòn. Đây là nơi có các cơ quan đầu não của địch. Việc giành thắng lợi ở đô thị mang tính quyết định, gây sốc và làm tê liệt hoàn toàn ý chí phản kháng của chính phủ bù nhìn.

• Phạm vi: Từ miền núi (căn cứ địa Việt Bắc) đến đồng bằng, từ Bắc chí Nam, cả ở những vùng hẻo lánh và hải đảo.

2. Lực lượng cách mạng: Sự kết hợp "Hai chân - Một mũi"

Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám không chỉ dựa vào vũ khí mà dựa vào sức mạnh tổng hợp của hai loại lực lượng chính:

Lực lượng chính trị (Lực lượng quyết định)

Đây là lực lượng đông đảo nhất, bao gồm mọi tầng lớp nhân dân không phân biệt tôn giáo, giai cấp, dân tộc, tập hợp trong Mặt trận Việt Minh.

• Nòng cốt: Công nhân và nông dân.

• Thành phần khác: Trí thức, học sinh, sinh viên, tiểu tư sản và cả những địa chủ, tư sản yêu nước.

• Vai trò: Áp đảo kẻ thù bằng số lượng và khí thế, tạo ra sức mạnh "triều dâng thác đổ" khiến quân địch không dám nổ súng.

Lực lượng vũ trang (Lực lượng xung kích)

Tuy số lượng còn khiêm tốn so với quân đội Nhật, nhưng đây là mũi nhọn hỗ trợ cho lực lượng chính trị.

• Việt Nam Giải phóng quân: Được hợp nhất từ Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và Cứu quốc quân.

• Các đội tự vệ chiến đấu: Lực lượng bán vũ trang tại các địa phương, trực tiếp bảo vệ các cuộc biểu tình của quần chúng.

• Vai trò: Làm nòng cốt, hỗ trợ quần chúng khi cần thiết và trấn áp các phần tử phản động, bảo vệ chính quyền mới thành lập.

3. Đặc điểm nổi bật của lực lượng

Một điểm cực kỳ thông minh của Đảng ta lúc bấy giờ là tận dụng sự hoang mang của kẻ thù.

• Đối với quân Nhật: Ta dùng lý lẽ và áp lực quần chúng để buộc chúng giữ thái độ trung lập, không can thiệp vào công việc nội bộ của người Việt.

• Đối với chính quyền bù nhìn: Vận động, thuyết phục các viên chức, binh lính lầm đường lạc lối trở về với nhân dân.

Di tích lịch sử:

1. Căn cứ địa Cách mạng (Việt Bắc)

Đây là "thủ đô gió ngàn", nơi Đảng và Bác Hồ đưa ra những quyết sách lịch sử.

• Cây đa Tân Trào (Tuyên Quang): Chiều 16/8/1945, tại đây, Đội Việt Nam Giải phóng quân đã làm lễ xuất quân trước sự chứng kiến của nhân dân và các đại biểu về dự Quốc dân Đại hội. Tướng Võ Nguyên Giáp đã đọc Quân lệnh số 1.

• Lán Nà Nưa (Tuyên Quang): Nơi Bác Hồ ở và làm việc từ cuối tháng 5 đến tháng 8/1945. Chính tại đây, dù đang ốm nặng, Người đã khẳng định quyết tâm: "Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập".

• Đình Tân Trào: Nơi họp Quốc dân Đại hội (16-17/8/1945), bầu ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam (tức Chính phủ lâm thời) do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

2. Tại Thủ đô Hà Nội

Hà Nội là nơi nổ ra cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất, mang tính chất quyết định cho cả nước.

• Nhà số 48 Hàng Ngang: Nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản Tuyên ngôn Độc lập. Ngôi nhà này vốn của một gia đình thương nhân yêu nước, được dùng làm nơi ở và làm việc của Trung ương Đảng khi Bác từ chiến khu về Hà Nội.

• Quảng trường Cách mạng Tháng Tám (trước Nhà hát Lớn): Ngày 19/8/1945, tại đây đã diễn ra cuộc mít tinh khổng lồ của quần chúng nhân dân, sau đó chuyển thành biểu thình vũ trang chiếm Phủ Khâm sai.

• Bắc Bộ Phủ (nay là Nhà khách Chính phủ): Nơi ghi dấu ấn cuộc chiến đấu oanh liệt của nhân dân Thủ đô chiếm cơ quan đầu não của chính quyền bù nhìn thân Nhật.

• Quảng trường Ba Đình: Nơi diễn ra lễ độc lập ngày 2/9/1945. Đây là điểm hội tụ của niềm tin và khát vọng tự do dân tộc.

3. Tại Huế và Sài Gòn

• Ngọ Môn - Đại nội Huế: Nơi diễn ra lễ thoái vị của Vua Bảo Đại ngày 30/8/1945. Việc nhà vua trao ấn kiếm cho phái đoàn Chính phủ Cách mạng lâm thời đã đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của chế độ phong kiến Việt Nam.

• Dinh Độc Lập (Địa điểm cũ): Tại Sài Gòn, ngày 25/8/1945, hàng vạn quần chúng đã tập trung quanh khu vực này và các trục đường lớn để khẳng định quyền làm chủ, lật đổ bộ máy tay sai Nhật tại Nam Bộ.

Ý nghĩa lịch sử:

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là bước ngoặt vĩ đại, đập tan xiềng xích thực dân Pháp, phát xít Nhật và lật đổ chế độ phong kiến, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nó đưa nhân dân ta từ nô lệ thành người làm chủ đất nước, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội.

Đối với dân tộc:

Chấm dứt ách thống trị hơn 80 năm của thực dân Pháp và gần 5 năm của phát xít Nhật, lật nhào ngai vàng phong kiến hàng nghìn năm.

Đưa nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh dân tộc.

Đảng Cộng sản Đông Dương trở thành Đảng cầm quyền.

Mở ra kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên độc lập, tự do gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Khẳng định đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh.f

Đối với quốc tế:

Là chiến thắng của một dân tộc thuộc địa, góp phần tiêu diệt chủ nghĩa phát xít trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa, đặc biệt là châu Á và châu Phi.