CÁCH MẠNG THÁNG 8 NĂM 1945 Ở YÊN BÁI

Tháng 5 năm 1944 (có tư liệu nói là năm 1943) Xứ ủy Bắc kỳ điều động đồng chí Bình Phương về xã Nang Sa bắt liên lạc với đồng chí Bình Di (sau gọi là Trần Quang Bình) vốn là đảng viên Đảng cộng sản Đông Dương bị giặc bắt tù 5 năm ở nhà tủ Hỏa Lò hết hạn về quê. Đồng chí Trần Quang Bình đưa đồng chí Bình Phương về nhà ông Trần Quang Khải xã Nang Sa là một người yêu nước. Đồng chí Bình Phương và đồng chí Trần Quang Khải giác ngộ nhiều người quanh vùng như ông Lê Đăng Thương, Lê Huy Ấn, Đặng Bá Lâu...

Cuối tháng 5 năm 1944, đồng chí Hoàng Quốc Việt lại về Nang Sa (Hạ Hòa) triệu tập một cuộc họp ở nhà ông Trần Quang Khải. Cuộc họp này có 03 đồng chí: Hoàng Quốc Việt, Bình Phương, Trần Quang Bình. Đồng chí Hoàng Quốc Việt chỉ định đồng chí Bình Phương và Trần Quang Bình trong Ban cán bộ Đảng tỉnh Phú Thọ, đồng chí Bình Phương làm Trưởng ban. Nhiệm vụ Ban cán sự là vừa liên lạc với Chi bộ nhà từ Sơn La, lấy cán bộ ra bổ sung cho các cấp ủy bên ngoài, để xây dựng cơ sở chuẩn bị cho cách mạng sau này. Ban cán sự còn có nhiệm vụ phát triển lực lượng cách mạng, trước hết là ở hai xã Nang Sa và Hiền Lương, rồi mở rộng ra các xã thuộc huyện Hạ Hòa như Động Lâm, Hậu Bổng, Quân Khê và Vần, Vân Hội của huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái.

Phong trào phát triển rất nhanh cả về chính trị và quân sự, lập được trại sản xuất ở đồn điền Đồng Yếng xã Vân Hội, tỉnh Yên Bái (đánh lạc hướng giặc) làm căn cứ cho du kích luyện tập và thu dung hàng chục gia đình cách mạng bị lộ ở miền xuôi đưa về đây để tránh bị khủng bố và sản xuất lương thực cho quân du kích.

Tháng 10 năm 1944, đồng chí Hoàng Quốc Việt lên Hiền Lương lần thứ ba, giao cho đồng chí Bình Phương bắt liên lạc với Chi bộ nhà tù Sơn La, truyền đạt một số chủ trương quan trọng của Trung ương Đảng. Từ đó, đầu năm 1945, đồng chí Lê Thanh Nghị hết hạn tù, địch áp giải về xuôi, ta đã giải thoát đưa đồng chí Lê Thanh Nghị về tới nơi an toàn. Chiều 17/3/1945 các chiến sĩ bị giam cầm ở Căng Nghĩa Lộ đã tổ chức bạo động phá Căng, một số đồng chí cán bộ được đồng bào Văn Chấn đùm bọc che chở, đưa đường đến làng Vần. Cũng chiều ngày 17/3/1945, Chi bộ nhà tù Sơn La do đồng chí Trần Quốc Hoàn làm Bí thư đấu tranh với bọn giám ngục Pháp. Giám ngục Lơ – bông buộc phải thông báo lệnh di chuyển tù nhân, tuy bên ngoài chúng tuyên bố với Ban đại diện nhà ngục là trả tự do cho tù chính trị, nhưng âm mưu là chuyển toàn bộ tù Sơn La về trại giam ở Căng Nghĩa Lộ. Trên đường đi, đoàn được Thống lý người Mông là Lý Nủ Chu giúp đỡ, cho người đưa đoàn đến đỉnh đèo Khau Phạ (nay thuộc huyện Mù Cang Chải) thì nghe tin các tù nhân ở Nghĩa Lộ đã phá Căng tự giải thoát. Tên giám ngục Lơ - bông và tên Tây Đoan sợ hãi bỏ chạy để đoàn tù 200 người hoàn toàn tự do. Ban đại diện nhà ngục của ta thông báo vẫn tiếp tục duy trì đội ngũ, đồng thời gặp gỡ, tuyên truyền thuyết phục binh lính, yêu cầu ai theo cách mạng thì mang theo súng đi cùng, ai không theo thì trao lại súng cho cách mạng và được tự do. Đến Tú Lệ (huyện Văn Chấn), Ban đại diện nhà ngục tuyên bố từ đây tất cả tù nhân thoát khỏi tù ngục, thành lập các nhóm tìm mọi cách liên lạc với Xứ ủy và tổ chức Đảng ở các địa phương để hoạt động. Đoàn chia làm hai bộ phận: Hơn 50 người do ông Trần Quốc Hoàn lãnh đạo về căn cứ Vần - Hiền Lương, bộ phận còn lại do ông Hoàng Tùng phụ trách chia làm nhiều nhóm được đồng bào Mông, Thái ở Khau Phạ, Tú Lệ giúp đỡ dẫn đường về xuôi an toàn. Các đồng chí tù nhân về Vần - Hiền Lương đều được bố trí nơi ăn ở, được cấp quần áo, được học tập, rèn luyện quân sự và được bảo vệ an toàn cho đến khi Trung ương và Xứ ủy lần lượt cử đi các nơi hoạt động, tham gia lãnh đạo cao trào kháng Nhật cứu nước. Riêng đồng chí Nguyễn Duy Thân (tức Linh) được Xứ ủy chỉ định ở lại Hiền Lương cùng đồng chí Trần Quang Bình lãnh đạo phong trào, xây dựng chiến khu Vần - Hiền Lương thay đồng chí Bình Phương về xuôi đào tạo cán bộ quân đội.

Ngày 09/3/1945 Nhật đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dương. Tối ngày 26/3/1945 một cuộc họp khẩn cấp được triệu tập tại Chùa Linh Thông với các đồng chí cán bộ cốt cán của chiến khu. Tại đây, đồng chí Nguyễn Duy Thân (Tức Linh) đã phổ biến tinh thần Chỉ thị của Ủy ban Thường vụ Trung ương Đảng ngày 12/3/1945: “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, chỉ rõ “Lúc này phát xít Nhật là kẻ thù chính” và khẩu hiệu đề ra là: “Đánh đuổi phát xít Nhật”. Nhận định tình hình thế giới, đồng chí khẳng định “Trục phát xí Đức - Ý - Nhật nhất định thua quân Đồng minh”. Trên tinh thần so sánh tình hình giữa ta và địch, đồng chí truyền đạt tinh thần chủ yếu của Chỉ thị Trung ương và nói: “Nhiệm vụ của chúng ta là phải tích cực vận động quần chúng xây dựng lực lượng vũ trang tại chiến khu Vần tiến tới khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền”. Hai ngày sau, tức 28/3/1945 đúng ngày rằm tháng 2 âm lịch, một cuộc họp nữa được triệu tập công khai giữa ban ngày, đồng chí Đào Đình Bảng và Đặng Bá Lâu được giao làm thư ký cuộc họp. Đây là cuộc họp bàn bạc kế hoạch triển khai khẩn trương Chỉ thị của Trung ương trên toàn vùng Chiến khu Vần - Hiền Lương. Vào thời gian này, đồng chí Nguyễn Duy Thân còn mau chóng liên lạc với đồng chí Nguyễn Hữu Minh (tức Nguyễn Minh Đăng) và Mai Văn Ty (tức Công) đang hoạt động ở thị xã Yên Bái, kết nạp hai đồng chí vào Đảng, sinh hoạt trong Chi bộ lãnh đạo Chiến khu (Chi bộ ghép, còn gọi là Chi bộ Nang Sa).

Cũng từ cuối tháng 3 đến tháng 5 năm 1945, đồng chí Ngô Minh Loan (tức Hoàng Quang Minh) được Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ giao nhiệm vụ lên Phú Thọ - Yên Bái thay đồng chí Nguyễn Duy Thân tiếp tục xây dựng, phát triển chiến khu Vần - Hiền Lương, chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền ở hai tỉnh Yên Bái - Phú Thọ. Đồng chí Ngô Minh Loan được cử làm Bí thư Chi bộ Nang Sa và phụ trách lãnh đạo Chiến khu Vần - Hiền Lương. Đồng chí Nguyễn Duy Thân đã tận tình sát cánh giúp đồng chí Ngô Minh Loan gặp gỡ, tiếp nhận, nắm vững tình hình cơ sở, thông qua đồng chí Mai Văn Ty (Tức Công) để liên lạc với Nguyễn Văn Chí (tức Chí Dũng) phối hợp thống nhất trong mối liên minh công nông và các tầng lớp lao động ở thị xã Yên Bái. Ngày 07/5/1945 đồng chí Ngô Minh Loan đã kết nạp đồng chí Nguyễn Hữu Chí vào Đảng, đồng thời quyết định thành lập Chi bộ Đảng thị xã Yên Bái gồm 3 đồng chí, cử đồng chí Mai Văn Ty làm Bí thư. Sau sự kiện này, đồng chí Nguyễn Duy Thân đã lên đường về Hà Nội nhận nhiệm vụ mới, hoạt động trong phong trào học sinh, sinh viên ở thành phố Hà Nội.

Lúc này ở vùng Yên Bái - Phú Thọ đã có được ba chi bộ Đảng: Chi bộ Nang Sa (Hiền Lương), Chi bộ Đan Thượng (Tả Ngạn Sông Hồng) và Chi bộ Thị xã Yên Bái. Để thống nhất chỉ đạo, Xứ ủy Bắc Kỳ cho hợp nhất ba Chi bộ do đồng chí Ngô Minh Loan làm Bí thư Ban cán sự Đảng kiêm Bí thư Việt Minh ở Chiến khu.

Với sự lãnh đạo của các tổ chức Đảng, Cơ sở của Mặt trận Việt Minh đã được mở rộng tới hàng chục làng của phủ Trấn Yên và châu Văn Chấn. Các làng đều thành lập được các tổ chức cứu quốc như: Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc...Số hội viên lên tới gần 800 người. Phong trào cách mạng phát triển, khí thế quần chúng lên rất cao cùng với tội ác của Nhật, Pháp gây ra cảnh chết đói của rất nhiều người miền xuôi lên Yên Bái xin ăn rồi chết rải rác khắp nơi thê thảm đã thức tỉnh tinh thần dân tộc, lôi cuốn những người thuộc tầng lớp trên, những nhà hữu sản, hào lý, chánh tổng...ngả theo cách mạng, điển hình có ông Trần Đình Khánh là Chánh tổng Lương ca, ông Đặng Bá Lâu - Chánh hương hội Nang Sa, ông Chánh Lê - Chánh tổng Việt Long, ông Lý Huệ ở Minh Quân (Trấn Yên), ông Bút Tân ở Yên Bình, Chánh Khít ở Lục Yên...đã tích cực ủng hộ giúp đỡ cách mạng. Tại thị xã Yên Bái, Chi bộ Đảng cộng sản đầu tiên do đồng chí Mai Văn Ty làm Bí thư đã tích cực hoạt động, củng cố tổ chức quần chúng cứu quốc ở Đề Pô, thanh niên phụ nữ cứu quốc ở phố, xây dựng được cơ sở trong trại Bảo an binh, lấy được một số súng chuyển vào Chiến khu Vần ủng hộ cách mạng.

Vấn đề xây dựng lực lượng vũ trang trở nên đặc biệt cấp bách. Tối ngày 14/6/1945, các đồng chí lãnh đạo Chiến khu đã tổ chức cuộc mít tinh lớn tại chùa Hiền Lương, có hội viên đoàn thể cứu quốc các làng Hiền Lương, Nang Sa, Vần, Vân Hội tham gia, quyết định thành lập Đội du kích Âu Cơ gồm 23 chiến sĩ, trang bị 11 khẩu súng trường, 1 khẩu súng trung liên và một số vũ khí thô sơ. Ngày hôm sau (15/6/1945) dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Ngô Minh Loan, đơn vị đã hành quân vào thôn Đồng Yếng (nay thuộc xã Vân Hội - huyện Trấn Yên) tổ chức học tập chính trị, huấn luyện quân sự.

Bốn ngày sau (19/6/1945) thì bọn địch đánh hơi thấy, Tri Phủ An Văn Tùng và Chánh quản Nguyễn Văn Khoát đưa một đội lính Bảo an gồm 40 tên theo đường bến Ngòi Chanh từ sông Hồng vào. Nhưng chúng không biết Đội du kích ở đâu để tiêu diệt, đành đi qua Vân Hội vào thẳng làng Vần. Chúng đuổi hết những người trong nhà ông Chánh tổng Trần Đình Khánh đi nơi khác và đóng quân ở đó. Biết tin, Đội du kích Âu Cơ đã hành quân từ Đồng Yếng ra Hạ Bằng La, được ông Lý Nhuận mổ con lợn 30kg khao quân. Khoảng 2 giờ sáng ngày 20/6 quân ta chia làm 5 tổ bao vây địch, trời rạng sáng thì bắt đầu tấn công. Bị đánh bất ngờ, địch bỏ chạy lên rừng, 8 giờ sáng ta kêu gọi chúng ta đầu hàng và buộc Tri phủ Trấn Yên phải cam kết thực hiện ba việc: Thả hết tù chính trị đang bị giam ở thị xã Yên Bái, trả lại tiền thuế của nhân dân tổng Lương Ca đã nộp, không được đem quân đi đàn áp phong trào cách mạng. Sau đó ta chỉ thu đạn và cho Tri phủ An Văn Tùng, Chánh quản Khoát cùng toàn bộ lính Bảo an được mang theo vũ khí về phủ. Những binh lính Bảo an được thả về trở thành những người tuyên truyền chính sách khoan hồng nhân đạo của cách mạng và sức mạnh của lực lượng vũ trang ta, làm tăng thêm uy tín cho cách mạng. Nhân dân các tổng Lương ca, Động Lâm phấn khởi, không ngừng đem lương thực, thực phẩm cung cấp cho du kích. Thanh niên từ các làng ven sông Hồng như: Giới Phiên, Âu Lâu nô nức người vác súng hậu, người mang giáo mác, lần lượt tìm về vùng căn cứ xin vào đội ngũ võ trang. Đội du kích Âu Cơ phát triển hơn 40 người, trang bị 20 khẩu súng trường, 1 khẩu trung liên và nhiều vũ khí thô sơ khác.

Trước tình hình ấy, bọn chỉ huy Nhật ở Yên Bái vô cùng tức tối, liền phái một trung đội lính Nhật và bảo an binh do một tên quan hai Nhật cầm đầu, có một tên thông ngôn đi theo. Ngày 25/6/1945 chúng hầm hè theo đường 13 vào Mỵ, Thanh Bồng tìm diệt cán bộ và lực lượng vũ trang của ta. Sau hai ngày lùng sục không có kết quả, ngày 27/6/1945 chúng hành quân qua Lương Tàm, làng Dọc vào làng Vần lấy thuyền mảng của dân để ra Hiền Lương. Phán đoán đúng đường hành quân của quân Nhật, đồng chí Ngô Minh Loan cho Đội du kích Âu Cơ phục kích ở Đèo Giang, án ngữ đường từ Vân Hội ra Hiền Lương. Chiều hôm đó khi quân địch lọt vào trận địa phục kích, quân ta đồng loạt nổ súng, diệt tại chỗ 4 tên, trong đó có tên chỉ huy. Quân ta bảo toàn lực lượng rút về Đồng Yếng. Ngày 28/6 toán quân Nhật còn lại rút ra Ga Đoan Thượng và đi tàu về thị xã Yên Bái.

Sau hai trận chiến thắng trên, đội du kích Âu Cơ lớn mạnh không ngừng đã lên 300 người. Sáng ngày 30/6/1945 ta tổ chức lễ mừng chiến thắng ở đình Hiền Lương, có đủ đại diện các tầng lớp nhân dân trong vùng, đồng thời đã thông báo quyết định của Xứ ủy Bắc Kỳ về việc thành lập Ban cán sự Đảng liên tỉnh Phú Yên (Phú Thọ - Yên Bái) do đồng chí Ngô Minh Loan làm Bí thư, đồng chí Bình Phương (mới được Xứ ủy cử lên) và đồng chí Trần Quang Bình làm Ủy viên (từ đó có thể coi ngày 30/6/1945 là ngày cơ quan lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Yên Bái được thành lập). Buổi chiều, Ban cán sự Đảng Phú Yên họp tại nhà ông Đặng Bá Lâu (Nang Sa) quyết định thành lập Ủy ban quân sự cách mạng và cử đồng chí Bình Phương là Chỉ huy trưởng, đồng chí Ngô Minh Loan làm Chính ủy.

Thực hiện chủ trương của Ban cán sự Đảng Phú Yên, đầu tháng 7/1945 dân làng Vần đã tham gia vào hai sự kiện lớn. Một là bầu Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tổng Lương Ca gồm 9 vị, do ông Trần Đình Khánh giữ chức Chủ tịch, hai là làm Lễ tế cờ trước khi Đội du kích Âu Cơ chia nhau lên đường đi giải phóng Phú Thọ, giải phóng Nghĩa Lộ và nhiều nơi khác trong tỉnh. Các lực lượng vũ trang của ta được tổ chức, biên chế thành 9 trung đội giải phóng quân (quân số các trung đội tương đương với một đại đội bây giờ). Ngày 03/7/1945 Đội du kích Âu Cơ sau khi đã chia thành các trung đội giải phóng quân đứng tề tựu trang nghiêm tại sân đình Trung làng Vần, dưới gốc vải cổ thụ, dưới bóng lá cờ đỏ sao vàng từ từ được kéo lên phấp phới bay trên ngọn cây gạo cao, làm lễ tế cờ bằng một mâm cúng (có mổ lợn, bò khao quân và làm mâm cỗ cúng trời đất). Cả đoàn quân tuyên thề dưới cờ quyết chiến đấu hy sinh, giành được thắng lợi.

Làm lễ tế cờ xong, Ban chỉ huy cử một bộ phận ở lại bảo vệ Chiến khu, còn tất cả các trung đội khác đều được phân công đi các hướng, hỗ trợ nhân dân nổi dậy khởi nghĩa giành chính quyền. Hướng 1 đi về Hạ Hòa, phối hợp với các lực lượng vũ trang khác giải phóng Phú Thọ. Hướng thứ hai do dồng chí Ngô Minh Loan chỉ huy từ Chiến khu Vần chia theo 3 mũi: Mũi một qua làng Đồng Phú ra cầu Đá Trắng; mũi hai qua Vần, Dọc, Hiến, Kháo sang Ca Vịnh (Hưng Khánh); mũi ba theo đường Vần, Dọc, Mỵ. Quy định với nhau: Trên đường đi hễ nơi đâu có kho thóc của Nhật thì phá chia cho dân nghèo, hễ gặp địch thì đánh luôn. Nhưng cả ba mũi quân đều không gặp sự kháng cự nào của địch. Lính Bảo an ở các đồn Lương Tàm, Ca Vịnh đã tháo chạy, bỏ lại hầu hết vũ khí, ta thu được 27 súng trường. Các đơn vị phá các kho thóc của Nhật ở Thiến và Mỵ (500 tấn), Ca Vịnh (500 tấn), Sơn Bục (1000 tấn), Gốc Báng (1000 tấn).

Ngày 6/7/1945 theo đúng kế hoạch, cả ba mũi quân đều tập kết hội quân ở Ba Khe và tiến quân vào giải phóng Nghĩa Lộ, buộc Tri châu Đặng Phạm Lộc và Quản Nhượng mang cờ trắng ra hàng. Ngày 08/7/1945 ta thành lập Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời châu Văn Chấn. Thừa thắng, ta cử các phân đội quân giải phóng đi giải phóng châu Phù Yên, châu Than Uyên (7/8/1945), châu Văn Bàn (15/8/1945). Ngày 08/7/1945, Đội du kích Cổ Văn tiến vào giải phóng châu lỵ Lục Yên. Ngày 14/7/1945 giải phóng Yên Bình. Ngày 7/8/1945 giải phóng phủ Trấn Yên. Đến đầu tháng 8 năm 1945 hầu hết các châu, phủ của tỉnh Yên Bái được giải phóng, chỉ còn quân Nhật và bọn bù nhìn tay sai co cụm ở thị xã Yên Bái và đang rất hoang mang. Quân giải phóng đưa hai phân đội ra Lương Tàm, cách thị xã Yên Bái 25km, chờ tiến đánh thị xã. Thời gian này đồng chí Nguyễn Phúc và Trần Đức Sắc được giải thoát khỏi trại giam Yên Bái ra vùng giải phóng đã tham gia lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.

Ngày 13/8/1945 Ủy ban quân sự cách mạng họp tại Âu Lâu (Trấn Yên) dưới sự chủ trì của đồng chí Bình Phương đề ra kế hoạch giành chính quyền ở tỉnh gồm 2 bước:

- Đưa lực lượng vũ trang sang thị xã Yên Bái phối hợp với cơ sở của ta ở trại bảo an binh lấy số súng của Pháp (do Nhật thu lúc đảo chính) để trang bị cho các đơn vị của ta và tự vệ đường phố.

- Huy động nhân dân thị xã và các vùng lân cận, có lực lượng vũ trang làm áp lực, tổ chức đấu tranh buộc Nhật giao lại chính quyền, nếu bọn Nhật ngoan cố ta sẽ huy động toàn bộ lực lượng vũ trang khởi nghĩa.

Lúc này tình hình thế giới có nhiều chuyển biến rất thuận lợi, sau khi đánh bại bọn phát xít Đức, ngày 8/8/1945 Liên Xô tuyên chiến với Nhật và chỉ trong vòng một tuần đã tiêu diệt hoàn toàn đạo quân Quan Đông tinh nhuệ nhất của Nhật tại Đông Bắc Trung Quốc.

Ngày 15/8/1945 Nhật đầu hàng Liên Xô và cả nước Đồng Minh không điều kiện.

Thực hiện kế hoạch đề ra của Ủy ban quân sự cách mạng ngày 13/8/1945, đồng chí Ngô Minh Loan - Bí thư Ban chấp hành liên tỉnh Phú Thọ - Yên Bái nhanh chóng kéo quân từ Nghĩa Lộ ra, hợp quân phía hữu ngạn sông Hồng chuẩn bị phương tiện vượt sông.

Ngày 17/8/1945, chính quyền địch cử người tới gặp lực lượng cách mạng mời sang đàm phán. Cuộc đàm phán được tổ chức tại dinh Tuần phủ nhưng không đem lại kết quả. Nhật không chấp nhận đầy đủ các yêu cầu của ta đưa ra. Do thái độ trì hoãn của Nhật, đêm 17 rạng sáng 18/8/1945 các đơn vị vũ trang của ta đã vượt sông Hồng, tiến vào trại Bảo an binh buộc tên cai kho phải để ta thu số súng của Pháp (thực ra, ta đã bí mật liên hệ với cơ sở bảo an binh, việc buộc tên cai phải để ta thu súng trong kho chỉ là phương pháp đã thống nhất với cơ sở). Cuộc đụng độ đã xảy ra giữa ta với quân Nhật vào thời điểm nước sông Hồng lên to, tràn ngập các đường phố thị xã. ta bao vây chúng ở đồn Cao. Trưa 18/8/1945 nước đã rút, quân Nhật tổ chức phản công, địch dồn lực lượng ta vào khu trường Tiểu học để tiêu diệt. Các đơn vị vũ trang của ta phân tán vào nhà dân, bắn tỉa, tiêu diệt 2 tên địch, bắn 1 tên bị thương, chúng phải quay về đồn Cao cố thủ. Phía ta có 1 chiến sĩ và 1 thanh niên hy sinh. Nhân dân thị xã đã tích cực tiếp tế, phục vụ ăn uống cho cán bộ, chiến sĩ trong chiến đấu.

Giữa lúc này lệnh tổng khởi nghĩa của Trung ương được chuyển tới. Ủy ban quân sự cách mạng họp cấp tốc tại Âu Lâu, do đồng chí Ngô Minh Loan chủ tọa, đề ra chủ trương huy động toàn bộ lực lượng các cơ sở quanh thị xã tiến vào đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang, giành chính quyền, đồng thời thành lập Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Yên Bái chuẩn bị tiếp quản thị xã tỉnh lỵ.

Cũng thời gian này cuộc Tổng khởi nghĩa của ta ở Hà Nội và nhiều nơi khác đã giành được thắng lợi. Bọn Nhật lại xin đàm phán với ta lần thứ hai. Cuộc đàm phán được tổ chức tại phủ lỵ Trấn Yên ngày 20/8/1945, bọn Nhật phải cam kết giao chính quyền tỉnh lỵ cho bộ đội cách mạng.

Ngày 21/8/1945 cán bộ và lực lượng vũ trang của ta tiếp quản tỉnh lỵ. Ngày 22/8/1945 hàng ngàn người dân thị xã và các vùng xung quanh tập trung ở vườn hoa Nhà Kèn, dự mít tinh chào mừng khởi nghĩa Yên Bái thắng lợi, chấm dứt chế độ thực dân phong kiến, mở ra một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của một nước độc lập, tự do. Trong cuộc mít tinh, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Yên Bái đã ra mắt nhân dân, gồm 8 người:

1. Đồng chí Ngô Minh Loan - Chủ tịch

2. Đồng chí Nguyễn Phúc - Phó Chủ tịch, kiêm phụ trách công tác thông tin tuyên truyền.

3. Đồng chí Bình Phương - Ủy viên quân sự

4. Đồng chí Nguyễn Văn Chí - Ủy viên cảnh sát

5. Ông Đỗ Quang Hân - Ủy viên giáo dục

6. Ông Phạm Gia Đệ - Ủy viên y tế

7. Ông Lê Văn Minh - Ủy viên công chính

8. Ông Đỗ Văn Bình - Ủy viên tư pháp

Đồng chí Nguyễn Phúc thay mặt Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Yên Bái đã nói chuyện tại cuộc mít tinh, tuyên bố xóa bỏ chế độ thống trị của thực dân phong kiến, công bố chính sách của Mặt trận Việt Minh. Đồng chí kêu gọi nhân dân các dân tộc trong tỉnh và nhân dân thị xã Yên Bái đoàn kết chặt chẽ xung quanh chính quyền cách mạng, vượt qua khó khăn, quyết tâm bảo vệ thành quả cách mạng đã giành được, xây dựng chính quyền mới ngày càng vững mạnh.

Cách mạng tháng 8 năm 1945 ở Yên Bái đã giành được thắng lợi trọn vẹn, được Trung ương đánh giá là ít đổ máu và giành chính quyền sớm so với các tỉnh trong khu vực./.