CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 – BẢN HÙNG CA BẤT DIỆT VỀ Ý CHÍ ĐỘC LẬP, TỰ DO CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM

Trong dòng chảy hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những trang sử hào hùng nhất, ghi dấu bước ngoặt vĩ đại trong hành trình đấu tranh giành độc lập, tự do. Đó là thời khắc cả dân tộc vùng lên phá tan xiềng xích nô lệ, làm chủ vận mệnh của mình, đưa đất nước bước sang một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với quyền làm chủ của nhân dân. Đằng sau thắng lợi lịch sử ấy là biết bao năm tháng đấu tranh bền bỉ, những hy sinh thầm lặng, những mất mát đau thương và tinh thần yêu nước bất khuất được hun đúc qua nhiều thế hệ người Việt Nam.

Đầu thế kỷ XX, dưới ách thống trị của thực dân Pháp, nhân dân Việt Nam phải sống trong cảnh mất nước, đời sống vô cùng cơ cực, các quyền tự do, dân chủ bị tước đoạt. Khi phát xít Nhật tiến vào Đông Dương, nhân dân ta tiếp tục phải chịu cảnh áp bức, bóc lột nặng nề. Nạn đói khủng khiếp năm 1944–1945 đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu đồng bào, để lại những ký ức đau thương trong lịch sử dân tộc. Trong hoàn cảnh ấy, khát vọng độc lập, tự do và cuộc sống ấm no trở thành nguyện vọng cháy bỏng của toàn thể nhân dân. Những người yêu nước, những chiến sĩ cách mạng và quần chúng lao động vẫn kiên trì đấu tranh, nuôi dưỡng niềm tin vào ngày đất nước được giải phóng.

Ngày 3 tháng 2 năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam, mở ra con đường đấu tranh giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo của một chính đảng cách mạng. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh, phong trào cách mạng từng bước phát triển, tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân vào cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc. Trải qua những năm tháng gian khổ, từ phong trào Xô viết Nghệ – Tĩnh năm 1930–1931, phong trào dân chủ 1936–1939 đến cao trào giải phóng dân tộc những năm 1939–1945, tinh thần đấu tranh của nhân dân không ngừng được hun đúc. Biết bao cán bộ, đảng viên và quần chúng yêu nước đã bị bắt bớ, tù đày, tra tấn, thậm chí hy sinh tính mạng, nhưng ngọn lửa cách mạng vẫn không bao giờ tắt.

Ngày 19 tháng 5 năm 1941, Mặt trận Việt Minh được thành lập, trở thành lực lượng tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân đoàn kết đấu tranh giành độc lập. Từ miền núi Việt Bắc đến đồng bằng, từ nông thôn đến thành thị, các tổ chức cứu quốc được xây dựng và phát triển, những đội tự vệ, lực lượng vũ trang cách mạng từng bước trưởng thành. Các chiến sĩ tuy thiếu thốn vũ khí, lương thực và phương tiện liên lạc nhưng vẫn bền bỉ hoạt động, dựa vào sự che chở, đùm bọc của nhân dân. Những mái nhà đơn sơ, những bản làng giữa núi rừng, những con đường mòn xuyên rừng trở thành nơi nuôi giấu cán bộ, cất giấu tài liệu, truyền đi những thông tin cách mạng. Mỗi người dân, bằng khả năng và điều kiện của mình, đều góp phần vào công cuộc chuẩn bị cho ngày tổng khởi nghĩa.

Tháng 3 năm 1945, khi phát xít Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương, tình hình chính trị và quân sự có những chuyển biến nhanh chóng. Ngày 12 tháng 3 năm 1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, phát động cao trào kháng Nhật cứu nước, tạo điều kiện thúc đẩy phong trào cách mạng tiến lên. Ở nhiều địa phương, quần chúng nổi dậy phá kho thóc, giải quyết nạn đói, xây dựng chính quyền cách mạng và phát triển lực lượng tự vệ. Tại các căn cứ địa, công tác chuẩn bị khởi nghĩa được đẩy mạnh, tinh thần đấu tranh lan rộng trong nhân dân. Tất cả đang hướng về một thời cơ lịch sử khi khát vọng độc lập của dân tộc có thể chuyển hóa thành hành động cách mạng trên phạm vi cả nước.

Tháng Tám năm 1945, tình hình thế giới biến chuyển nhanh chóng. Phát xít Đức đã đầu hàng Đồng minh, phát xít Nhật đứng trước thất bại không thể tránh khỏi. Ngày 15 tháng 8 năm 1945, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng Đồng minh vô điều kiện, tạo ra thời cơ đặc biệt thuận lợi để nhân dân Việt Nam đứng lên giành chính quyền. Trước tình thế ấy, Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh đã kịp thời nắm bắt thời cơ, quyết định phát động tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Ngày 13 tháng 8 năm 1945, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc ban bố Quân lệnh số 1, hạ lệnh tổng khởi nghĩa. Tiếp đó, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào từ ngày 14 đến ngày 15 tháng 8 năm 1945, quyết định những chủ trương quan trọng để lãnh đạo toàn dân giành chính quyền. Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào ngày 16 và 17 tháng 8 năm 1945 tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa, thông qua những chính sách lớn của Việt Minh và cử Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Từ căn cứ địa cách mạng Tân Trào, lời hiệu triệu cứu nước vang lên, thúc giục đồng bào cả nước đồng loạt đứng dậy. Trong những ngày tháng lịch sử ấy, khắp các địa phương rực lên khí thế cách mạng. Những đoàn người mang cờ đỏ sao vàng, biểu ngữ và vũ khí thô sơ tiến về các cơ quan đầu não của chính quyền cũ. Người nông dân rời ruộng đồng, người công nhân rời nhà máy, thanh niên, trí thức và các tầng lớp nhân dân cùng xuống đường, tạo nên sức mạnh quần chúng rộng lớn chưa từng có. Có những người chỉ mang theo gậy gộc, giáo mác, có người cầm lá cờ đỏ sao vàng tự tay may, nhưng tất cả đều chung một niềm tin: đất nước phải được độc lập, nhân dân phải được tự do. Những bước chân nối tiếp nhau trên đường phố, những tiếng hô vang đòi độc lập, những lá cờ tung bay trước gió đã trở thành hình ảnh tiêu biểu của một dân tộc đang tự quyết định tương lai của mình.

Ngày 19 tháng 8 năm 1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội giành thắng lợi. Hàng chục vạn quần chúng nhân dân tham gia các cuộc mít tinh, biểu tình và tuần hành, chiếm giữ các cơ quan trọng yếu của chính quyền thân Nhật. Thắng lợi tại Hà Nội có ý nghĩa to lớn, cổ vũ mạnh mẽ phong trào tổng khởi nghĩa trên cả nước. Tiếp đó, ngày 23 tháng 8, nhân dân Huế giành chính quyền; ngày 25 tháng 8, cuộc khởi nghĩa tại Sài Gòn giành thắng lợi. Ở nhiều tỉnh, thành phố và địa phương khác, chính quyền cách mạng lần lượt về tay nhân dân. Chỉ trong khoảng nửa cuối tháng Tám năm 1945, cuộc tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi trên phạm vi cả nước. Một chính quyền cách mạng của nhân dân từng bước được thiết lập, khẳng định sức mạnh của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và nghệ thuật nắm bắt thời cơ của cách mạng Việt Nam.

Trong những ngày sục sôi ấy, vai trò của quần chúng nhân dân được thể hiện rõ nét. Không chỉ có những chiến sĩ cách mạng trực tiếp đấu tranh, mà phía sau họ còn là những người mẹ, người chị âm thầm nuôi giấu cán bộ; những cụ già bảo vệ cơ sở cách mạng; những thanh niên làm giao liên, chuyển thư, đưa tin; những người dân sẵn sàng góp gạo, góp tiền, góp sức cho khởi nghĩa. Nhiều người đã chấp nhận hiểm nguy, đặt sự nghiệp chung lên trên lợi ích riêng, thậm chí hy sinh để bảo vệ đồng đội và cơ sở cách mạng. Mỗi đóng góp, dù lớn lao hay bình dị, đều góp phần tạo nên thắng lợi của cuộc cách mạng. Cách mạng Tháng Tám vì thế không chỉ là chiến thắng của một lực lượng hay một địa phương, mà là thành quả của cả dân tộc khi hàng triệu trái tim cùng hướng về một mục tiêu chung.

Thắng lợi của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám đã mở đường cho sự ra đời của một nhà nước độc lập. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử ở Hà Nội, trước hàng chục vạn đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng tuyên bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Giây phút thiêng liêng ấy đánh dấu sự kết thúc của chế độ thuộc địa và quân chủ ở Việt Nam, mở ra một chương mới trong lịch sử dân tộc. Lời khẳng định về quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam vang lên giữa trời thu Hà Nội không chỉ là niềm tự hào của đồng bào trong nước mà còn là thông điệp mạnh mẽ gửi tới thế giới: một dân tộc dù nhỏ bé nhưng khi đoàn kết, kiên cường và quyết tâm đấu tranh thì hoàn toàn có thể giành lấy quyền tự quyết định vận mệnh của mình.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là thắng lợi của lòng yêu nước, của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, của sự lãnh đạo đúng đắn và khả năng nắm bắt thời cơ lịch sử. Thắng lợi ấy đã làm thay đổi căn bản vận mệnh đất nước, đưa nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ một quốc gia độc lập. Tuy nhiên, độc lập giành được chưa đồng nghĩa với việc mọi khó khăn đã chấm dứt. Chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với nạn đói, nạn dốt, khó khăn tài chính và nguy cơ xâm lược từ bên ngoài. Trong hoàn cảnh muôn vàn thử thách ấy, tinh thần của Cách mạng Tháng Tám tiếp tục trở thành nguồn động viên to lớn, thôi thúc toàn dân bảo vệ chính quyền, xây dựng đất nước và giữ vững nền độc lập vừa giành được.

Từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, những bài học lịch sử quý báu vẫn còn nguyên giá trị đối với các thế hệ hôm nay và mai sau. Đó là bài học về đặt lợi ích dân tộc lên trên hết; về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân; về củng cố niềm tin, ý chí tự lực, tự cường; về biết nắm bắt thời cơ và biến khát vọng thành hành động cụ thể. Đối với thế hệ trẻ, Cách mạng Tháng Tám không chỉ là một sự kiện cần ghi nhớ trong sách lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm đối với Tổ quốc. Tuổi trẻ hôm nay cần tiếp tục phát huy truyền thống yêu nước, tích cực học tập, lao động, sáng tạo, xung kích trong chuyển đổi số, xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Tại những vùng quê miền núi, vùng cao như Sơn La, tinh thần Cách mạng Tháng Tám càng gợi nhắc về truyền thống đoàn kết giữa các dân tộc, sự gắn bó giữa nhân dân với cách mạng và trách nhiệm gìn giữ thành quả độc lập. Mỗi đoàn viên, thanh niên cần biến lòng tự hào lịch sử thành những việc làm thiết thực, từ giúp đỡ gia đình chính sách, chăm lo thiếu niên, nhi đồng, hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến đến tham gia phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa và giữ gìn an ninh trật tự tại địa phương. Những hành động bình dị nhưng bền bỉ hôm nay chính là cách thiết thực để tiếp nối tinh thần bất khuất của các thế hệ cha anh, góp phần xây dựng một Việt Nam độc lập, hòa bình, phát triển và thịnh vượng.

Tám mươi mốt năm đã trôi qua kể từ mùa thu lịch sử năm 1945, nhưng âm hưởng hào hùng của Cách mạng Tháng Tám vẫn vang vọng trong trái tim mỗi người Việt Nam. Những lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong ngày tổng khởi nghĩa, những đoàn người tiến về giành chính quyền và lời Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình mãi là những hình ảnh bất tử trong ký ức dân tộc. Cách mạng Tháng Tám không chỉ thuộc về quá khứ mà còn sống mãi trong hiện tại, nhắc nhở mỗi người về giá trị thiêng liêng của độc lập, tự do và trách nhiệm gìn giữ hòa bình. Bản hùng ca tháng Tám sẽ tiếp tục được viết tiếp bằng ý chí, trí tuệ và khát vọng cống hiến của các thế hệ người Việt Nam, để xứng đáng với sự hy sinh của những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân và vì tương lai của dân tộc Việt Nam.