Cách mạng Tháng Tám (Phần 2): Từ Chỉ thị Lịch sử đến Ngọn lửa Tiền khởi nghĩa

TIỀN KHỞI NGHĨA: BƯỚC NGOẶT CHUYỂN HƯỚNG BÁO HIỆU CƠ HỘI LỊCH SỬ

(Mở đầu phóng sự)

Những ngày đầu năm 1945, tình hình Đông Dương bước vào giai đoạn biến động vô cùng dữ dội. Chính quyền bù nhìn Trần Trọng Kim do phát xít Nhật dựng lên vốn dựa vào Bảo Đại và công khai thừa nhận sự phụ thuộc nặng nề vào Nhật Bản. Đó không phải là đại diện cho ý chí độc lập của dân tộc Việt Nam, mà chỉ là sản phẩm trực tiếp từ chính sách chiếm đóng của phát xít Nhật đang trên đà thất bại. Sự sụp đổ của chính quyền ấy chỉ còn là vấn đề thời gian.

(Bối cảnh Hội nghị Đình Bảng & Chỉ thị lịch sử)

Tại làng Đình Bảng (Bắc Ninh), vào những ngày cuối tháng Giêng năm 1945, một hội nghị quan trọng của Trung ương Đảng đã diễn ra dưới sự chủ trì của đồng chí Trường Chinh, cùng sự tham gia của các đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Lê Đức Thọ, Nguyễn Văn Trân và Lê Thanh Nghị. Hội nghị đã nhanh chóng phân tích tình hình Nhật - Pháp bắn nhau và đưa ra quyết định mang tính bước ngoặt: chuyển toàn bộ hình thức tuyên truyền, đấu tranh sang thời kỳ Tiền khởi nghĩa, tiến dần từng bước lên Tổng khởi nghĩa.

Các hình thức đấu tranh được triển khai quyết liệt: biểu tình tuần hành, bãi công chính trị, không hợp tác với Nhật, xây dựng đội tự vệ cứu quốc, phát động đánh du kích và thành lập Việt Nam Giải phóng quân. Đặc biệt, biện pháp then chốt được phát động nhằm cứu dân, nhóm lên ngọn lửa cách mạng chính là "Phá kho thóc, giải quyết nạn đói".

Vào ngày 12 tháng 3 năm 1943, bản Chỉ thị lịch sử "Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" chính thức ra đời. Đồng chí Trường Chinh đã ví von đầy khí thế:

"Cả Đông Dương khi ấy như một cánh đồng cỏ khô... Và lửa cách mạng đã bùng lên! Không ai có thể dập tắt được, không lực lượng phản động nào ngăn cản được ngọn lửa đang bùng cháy trong cả nước."

(Sự hy sinh kiên trung và Cuộc vượt ngục Hỏa Lò)

Giữa ngọn lửa phong trào đang dâng cao, cách mạng Việt Nam cũng phải chịu những tổn thất vô cùng to lớn. Đồng chí Hoàng Văn Thụ – Thường vụ Trung ương Đảng, Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ – bị địch bắt năm 1943 và hy sinh trước họng súng kẻ thù vào năm 1944. Tấm gương bất khuất của đồng chí khi ra pháp trường đã trở thành biểu tượng anh hùng, in đậm trong ký ức của các đồng chí còn bị giam giữ tại Nhà tù Hỏa Lò.

Ngay sau khi Nhật đảo chính Pháp, lợi dụng lúc tình hình địch rối ren và quản lý lỏng lẻo, Ban lãnh đạo tù chính trị Hỏa Lò đã nhanh chóng vạch kế hoạch vượt ngục. Sau khi khảo sát kỹ lưỡng, con đường cống ngầm đã được thông qua. Trong suốt các đêm từ ngày 12 đến ngày 20 tháng 3 năm 1945, hơn 100 tù chính trị đã chia thành từng nhóm nhỏ, dũng cảm chui qua đường cống ngầm thoát ra ngoài.

Lực lượng cán bộ nòng cốt ấy đã kịp thời trở về với phong trào, khẩn trương chuẩn bị cho giờ phút quyết định của dân tộc: Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.