“Cái bắt tay sau ngày giải phóng”

(Một nhân chứng năm 1975)

Bác Sáu – một người dân sống ở vùng ven Sài Gòn – kể lại câu chuyện này mỗi lần nhắc đến những ngày cuối tháng 4 năm 1975. Bác bảo, hôm đó là một buổi trưa nắng gắt, nhưng không khí lại khác hẳn mọi ngày trước đó — không còn tiếng súng dồn dập, không còn tiếng trực thăng quần thảo trên bầu trời.

Đường phố bắt đầu có người ra ngoài nhiều hơn, nhưng ai cũng đi chậm, nhìn trước nhìn sau, như vẫn chưa quen với sự yên lặng bất ngờ.

Bác Sáu đứng trước cửa nhà, nhìn về phía con đường đất trước mặt thì thấy một tốp bộ đội tiến vào. Họ đi không nhanh, cũng không ồn ào, áo quần còn vương bụi đường, ba lô sờn cũ. Có người còn rất trẻ, gương mặt vẫn còn nét của tuổi đôi mươi.

Trong số đó, có một anh lính dừng lại trước một căn nhà cách chỗ bác đứng không xa.

Cánh cửa nhà hé mở.

Một người đàn ông lớn tuổi bước ra. Ông mặc chiếc áo sơ mi đã bạc màu, dáng người gầy, ánh mắt vừa dè dặt, vừa dò xét.

Hai người đứng đối diện nhau.

Không ai nói gì.

Không khí lúc đó lặng đến mức bác Sáu bảo, “nghe rõ cả tiếng gió thổi qua hàng cây.”

Anh lính nhìn người đàn ông một lúc lâu, ánh mắt không có sự căng thẳng, cũng không có sự hằn học — chỉ là một cái nhìn rất thẳng, rất bình tĩnh.

Rồi anh từ từ đưa tay ra.

Không vội, không ép.

Chỉ là một cử chỉ giản dị.

Người đàn ông kia thoáng chần chừ. Bàn tay ông khựng lại giữa không trung, như còn đang cân nhắc điều gì đó — có lẽ là những tháng ngày vừa qua, những nỗi sợ, những khoảng cách đã tồn tại quá lâu.

Nhưng rồi… ông cũng đưa tay ra.

Hai bàn tay nắm lấy nhau.

Không ai nói một lời.

Cái bắt tay không quá lâu, nhưng rất chặt.

Bác Sáu kể, lúc đó tự nhiên thấy cổ họng nghẹn lại. Không hiểu vì sao.

“Có lẽ,” bác nói, “vì mình biết là từ khoảnh khắc đó, mọi thứ đã khác.”

Không còn tiếng súng.

Không còn hai phía đối đầu như trước.

Chỉ còn hai con người, đứng giữa một buổi trưa yên tĩnh, lần đầu tiên chạm vào nhau mà không phải vì chiến tranh.

Anh lính buông tay trước, gật đầu nhẹ.

Người đàn ông cũng khẽ gật lại.

Rồi mỗi người đi về một hướng.

Không có lời hứa, không có khẩu hiệu.

Nhưng cái bắt tay ấy… theo lời bác Sáu, “còn có ý nghĩa hơn rất nhiều điều lớn lao khác.”

Bác nói chậm rãi:

“Chiến tranh kết thúc không phải chỉ khi súng ngừng nổ… mà là khi con người có thể đứng trước nhau, không còn sợ hãi, và dám đưa tay ra như thế.”