CÁI ĐÓI – KẺ THÙ TÀN BẠO NHẤT CỦA NGƯỜI DÂN
Trong nạn đói 1944–1945, cái đói không chỉ giết chết con người bằng sự thiếu thốn, mà còn bào mòn ý chí, thử thách giới hạn chịu đựng của cả một dân tộc.
Nếu phải gọi tên kẻ thù đáng sợ nhất trong ký ức tuổi thơ, Phùng Ngọc Hùng không ngần ngại nói rằng đó chính là cái đói. Cái đói không mang hình hài cụ thể như quân xâm lược, nhưng nó hiện diện khắp nơi, len lỏi vào từng gia đình, từng con hẻm, từng giấc ngủ chập chờn của người dân Hồng Gai.
Cái đói khiến con người kiệt quệ cả thể xác lẫn tinh thần. Những bữa ăn chỉ còn là nước cháo loãng, rau dại, thậm chí là vỏ cây, rễ cỏ. Trẻ con gầy gò, bụng ỏng, mắt trũng sâu. Người lớn đi lại xiêu vẹo, làm việc trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê. Sức lao động suy kiệt, nhưng vẫn phải gắng gượng để kiếm lấy chút gì đó cầm hơi.
Ông Hùng nhớ rõ cảnh nhiều người gục xuống ngay trên đường, không phải vì đạn bom, mà vì đói. Có người sáng còn thấy lê bước, chiều đã nằm bất động. Cái chết đến lặng lẽ, không tiếng súng, không máu me, nhưng để lại nỗi ám ảnh khôn nguôi. Đối với cậu bé khi ấy, đó là lần đầu tiên ông hiểu rằng con người có thể chết chỉ vì không có gì để ăn.
Cái đói cũng đẩy con người đến những lựa chọn đau đớn. Có người phải bán hết tài sản, có người phải bỏ quê đi tha phương, có người liều mạng đi mót thóc, dù biết có thể bị đánh chết. Trong hoàn cảnh ấy, đạo lý, luân thường bị thử thách đến tận cùng. Nhưng điều khiến Phùng Ngọc Hùng xúc động là, ngay cả khi đói khát, nhiều người vẫn chia sẻ cho nhau chút thức ăn ít ỏi, vẫn cố gắng đùm bọc nhau để cùng sống sót.
Cái đói, vì thế, không chỉ là kẻ thù của sự sống, mà còn là phép thử khắc nghiệt đối với phẩm giá con người. Nó phơi bày sự tàn nhẫn của chế độ cai trị, nơi lương thực bị đốt cháy hoặc canh giữ nghiêm ngặt trong khi dân chết đói ngoài đường. Trong nhận thức non nớt của Phùng Ngọc Hùng, cái đói gắn liền với sự bất công, với thân phận nô lệ của một dân tộc mất nước.
Chính từ trải nghiệm đó, ông sớm hiểu rằng, muốn thoát khỏi cái đói, không thể chỉ trông chờ vào lòng thương hại, mà phải thay đổi cả số phận dân tộc. Cái đói đã trở thành kẻ thù chung, thôi thúc con người tìm đến con đường cách mạng. Và khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, ký ức về cái đói vẫn còn nguyên vẹn, như một lời nhắc nhở về giá trị của độc lập, tự do và quyền được sống no đủ của nhân dân.
