CÁI HỐ PHẢI LẤP CHO KỊP

CÁI HỐ PHẢI LẤP CHO KỊP

Trong những ngày làm dân công hỏa tuyến, có những công việc nghe qua tưởng chẳng có gì đáng kể. Đào một cái hố, xúc đất lên, rồi lại lấp đi. Nhưng với Nguyễn Văn Khiên, có một lần làm như vậy mà ông nhớ mãi.

Hôm ấy, đoạn đường đang làm dở thì xuất hiện một chỗ trũng khá sâu. Muốn tiếp tục công việc, mọi người phải đào đất ở một nơi khác để đem về lấp. Đất lúc ấy còn ẩm, cuốc xuống không phải quá khó nhưng xúc và vận chuyển mới là việc mất sức.

Mấy người chia nhau làm.

Người cầm cuốc đứng dưới hố.

Người xúc đất.

Người gánh.

Người đứng trên đường nhận đất rồi san ra.

Ông Khiên lúc đầu làm ở dưới hố. Cuốc được một lúc, đất bám đầy lưỡi cuốc. Mỗi lần nhấc lên phải giật mạnh mới sạch. Mồ hôi chảy xuống mắt, ông phải lấy mu bàn tay quệt đi rồi lại cúi xuống làm tiếp.

Một người ở trên miệng hố gọi xuống:

– Đất lên chưa?

Ông Khiên đáp:

– Chờ một tí!

Cuốc thêm mấy nhát, đất mới đầy một lượt.

Hai người kéo chiếc sọt lên.

Đổ đất xong lại thả xuống.

Cứ thế lặp đi lặp lại.

Không ai nói chuyện nhiều. Làm được một lúc thì người nào cũng thấm mệt.

Có người ngồi xổm xuống bên đường, tháo chiếc khăn đang quấn trên đầu ra vắt mồ hôi. Một người khác lấy can nước uống một ngụm rồi đưa sang bên cạnh.

– Uống đi.

Người kia nhận lấy, uống xong lại đặt xuống.

Chẳng ai uống nhiều. Uống xong là đứng dậy làm tiếp.

Đến gần trưa, cái hố vẫn chưa được lấp kín.

Có người nhìn đoạn đường rồi nói:

– Cố làm cho xong đi, để mai còn việc khác.

Thế là mọi người lại cúi xuống.

Đất được đổ xuống từng lớp. Người dùng cuốc san, người lấy xẻng kéo đất vào chỗ thấp. Có chỗ đất mềm quá, phải đổ thêm. Có chỗ vừa san xong lại lún xuống.

Ông Khiên nhớ nhất lúc gần cuối buổi.

Ai cũng mệt, nhưng chẳng ai muốn bỏ dở.

Một người vừa xúc xong một sọt đất, đặt xuống rồi chống hai tay lên đầu gối thở. Người bên cạnh thấy vậy liền nói:

– Nghỉ đi, để tôi làm lượt này.

Người kia chưa kịp trả lời thì ông Khiên đã cầm lấy dụng cụ.

– Đưa đây.

Cứ người này mệt thì người khác làm thay một lúc.

Không ai tính xem mình đã làm được bao nhiêu.

Cái cần tính chỉ là bao giờ đoạn đường bằng trở lại.

Cuối buổi, mọi người cùng đứng nhìn. Chỗ trũng ban đầu đã gần như phẳng. Một người dùng chân giẫm thử xuống đất. Mặt đất chắc lại.

– Được rồi.

Chỉ hai chữ.

Mọi người thu dụng cụ.

Không có gì đặc biệt để ăn mừng. Ai cũng mệt, quần áo đầy đất, chân tay lấm lem. Người nào còn nước thì uống nốt ngụm cuối rồi cùng nhau trở về.

Sau này nhắc lại, ông Khiên bảo mình không nhớ đã đào bao nhiêu đất trong những ngày ấy. Những cái hố, những đoạn đường rồi cũng bị thời gian xóa đi.

Nhưng ông nhớ cách mọi người làm việc với nhau.

Một người không khỏe thì người khác làm thay.

Một người chậm thì người bên cạnh chờ.

Có lúc chẳng cần nói gì, chỉ nhìn thấy người kia đã mệt là tự bước vào.

Ông Khiên bảo, ngày ấy người ta thiếu đủ thứ, nhưng có một thứ không thiếu, đó là sức người và sự đùm bọc nhau.

Một cái hố được lấp lại rất nhanh.

Nhưng để làm nên một con đường, có khi phải cần rất nhiều bàn tay như thế.

Và những bàn tay ấy, sau hàng chục năm, dù đã chai sạn và run hơn trước, vẫn còn nhớ công việc mình từng làm.