CÁI TẾT TỪ TRÊN TRỜI RƠI XUỐNG

Như một sự tình cờ, vào những ngày cuối năm 2008, tôi có dịp về thăm lại chiến trường xưa, nơi tôi để lại cả quãng đời tuổi trẻ. Lực lượng đặc công Quân khu 4 có ý định viết cuốn sử Tiểu đoàn 31 Anh hùng. Lịch sử tiểu đoàn già nửa là những tháng năm làm quân tình nguyện trên chiến trường Lào. Đại tá Đặng Trung Thành - Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Tham mưu phó Bộ Tư lệnh Đặc công, người gần 30 năm gắn bó với đất nước Triệu Voi, có cái tên Lào thật đẹp: Bua Khăm, đích thân đến gặp tôi:

- Anh từng là lính đặc công tham gia "Tây tiến" nhiều năm trong "đoàn quân không mọc tóc". Tôi muốn nhờ anh làm chủ biên. Để "lấy không khí", tôi và anh lên Xiêng Khoảng, đến hậu cứ của đại đội tôi ngày ấy ở rừng Thậm Tạt huyện Mường Mộc một chuyến. Chúng tôi ăn Tết 1969 ở đó. Một cái Tết như từ trên trời rơi xuống. Kỷ niệm sâu sắc lắm! Anh đi được chứ?


Lời mời thật gợi, tôi hăng hái gật đầu. Chiếc U-oát đời mới có gắn máy lạnh hăm hở leo dốc về phía Trường Sơn mây mù giăng mắc. Đến ngày thứ hai, cả đoàn vượt qua Mường Xén, thị trấn cuối cùng của miền biên ải Nghệ An. Đang là đầu mùa khô, càng về chiều, sương mù dày đặc tràn ra giăng kín cả mặt đường. Giữa ban ngay mà xe chúng tôi phải bật đèn vàng để chạy. Dường như đang ngập trong ký ức bộn bề, đôi mắt Thành bị hút vào cái màn sương bên ngoài ấy. Cứ theo những lời kể chắp nối của anh trên xe, ngày xưa nơi đây toàn là rừng. Đường đi chỉ là những lối mòn của thú hoang, người lính phải nghiêng bàn chân mới bước được. Lại có những dốc núi cao chót vót, mờ sáng ở chân dốc, xế chiều mới tới được đỉnh. Khoảng 9 giờ đêm, chợt Thành nhoài người lên chỉ tay vào con đường đất bên trái ra hiệu cho xe rẽ vào. Chúng tôi dừng xe. Trung uý lái xe Trần Thanh Liêm tìm củi nhen một đống lửa giữa bãi trống bằng phẳng mà Thành quả quyết rằng đó là nơi ngày xưa đại đội sinh hoạt. Ngày ấy, ở đây ngút ngát những cây đại thụ lù xù rêu và dương xỉ, trông như người khổng lồ đứng mang tơi, chứ không trọc lốc như bây giờ. Rừng đêm ngoài vòng lửa huyền hoặc, bí ẩn. Tiếng chim chóp bóp âm u trong tiếng gió đại ngàn ào ạt. Hình như có tiếng suối đâu đó lúc ào lên như tiếng thác, lúc lại im ắng như tờ. Thành bồi hồi:

- Năm ấy, đại đội đang quần nhau chí tử với BV34 (tiểu đoàn quân nguỵ Lào) mạn Bô-ri-khăm-xay thì nhận lệnh tiến về phía Bắc, đến tập kết ở đỉnh rừng Thậm Tạt này. Đây là ngọn núi cao 1.810 mét. Dù mùa khô hay mùa mưa nơi này cũng quanh năm mây phủ. Máy bay trinh sát OV10, L19 của địch bay qua, ngồi ở đây vạch lá rừng ra nhìn rõ cả đầu thằng lái. Người được Mặt trận giao dẫn đường cho đại đội là Thoong Đăm, một người lính Pa-thét Lào. Nhìn bề ngoài, Thoong Đăm hệt như một người lính Việt. Anh dong dỏng cao, trắng trẻo, nét mặt toát lên nét thông minh. Sau mười ngày đêm hành quân xuyên rừng; khi đại đội đến được đây, tôi mới giật mình nhận ra đã là chiều 29 Tết. Ngỡ chỉ mình lo, ai dè chính trị viên Hoàng Ngọc với vẻ mặt ủ rũ đi đến nói với tôi:

- Gay quá anh ạ. Không chừng năm nay đơn vị chẳng có Tết mất thôi. Ngày mai 30 Tết rồi mà đại đội vẫn trắng tay. Gạo, thịt hộp, lương khô thì có đấy, nhưng suốt năm, suốt tháng toàn chén những thứ đó rồi, chẳng lẽ Tết nhất cũng thế? Đã đành ở chiến trường phải chịu thiếu thốn anh em mình cũng chẳng ai trách cứ gì, nhưng là người lãnh đạo, chỉ huy, tôi cứ thấy áy náy, cứ thấy như mình có lỗi. Lo cái Tết mà thắt ruột, thắt gan đi anh ạ!

- Mình cũng thế! - Tôi rầu rĩ - Với người Việt Nam mình cái Tết thiêng liêng lắm, nhất là người lính đang sống xa nhà giữa bom đạn bời bời. Nhưng chúng ta mới chân ướt, chân ráo đến đây, chung quanh chỉ toàn núi với rừng, biết làm sao được? Dân các bản Lào Lùm, Lào Thơng quanh đây bị quân Vàng Pao xúc đi cả rồi. Nếu còn, chắc chỉ có lèo tèo vài ba bản người H'Mông. Chúng tôi nghe nói các bản người H'Mông từng theo Vàng Pao, làm sao họ chịu giúp chúng ta!

- Người H'Mông chẳng phải ai cũng theo Vàng Pao cả đâu đồng chí ạ. - Đang lúi húi đào hầm, Thoong Đăm dừng tay ngẩng lên nói với chúng tôi - Tôi biết có nhiều bản, nhiều mường người H'Mông ai cũng một lòng một dạ với Pa-thét Lào. Người H'Mông như cái cây hướng về mặt trời, như cái suối chỉ chảy về một hướng, đã tin Neo Lào Hắc Xạt là theo đến cùng! Đồng chí nói thế là sai to rồi đấy!

Thấy tôi và chính trị viên biết mình có lỗi, cứ ghệt một ra, Thoong Đăm rụt rè hiến kế:

- Tôi biết cái Tết cổ truyền của Việt Nam cũng như cái Tết "Bun hót nậm" của nước Lào chúng tôi, vui lắm! Nhưng Tết Việt Nam phải có bánh chưng, phải có xôi, có thịt... Hay là thế này, các đồng chí cứ giao cho tôi vài ba tay súng bắn giỏi. Tôi sẽ đưa họ đi săn. Tôi đã đi xem kỹ, ở đây gà rừng nhiều lắm, rất dạn người, bẫy chúng dễ như không. Còn hai bên bờ suối, những chỗ củ ráy mọc nhiều, đất bị cày lên như ruộng cày vỡ. Thế nghĩa là ở đây lũ lợn rừng nhiều, chúng đi kiếm ăn theo bầy. Lợn rừng đi ăn bầy đàn như thế chẳng dữ như lợn độc đâu, dễ bắn lắm. Chỉ cần mấy phát AK là có Tết.

- Không được! - Tôi trợn mắt - Bẫy gà rừng thì được, nhưng tuyệt đối không được bắn lợn rừng! Mặt trận điều một đại đội đặc công về ém quân ở đây, dứt khoát không phải để săn thú. Hẳn cấp trên đã có kế hoạch cho chiến dịch mùa khô sắp tới. Hai BS (tiểu đoàn quân đặc biệt Vàng Pao) 225, 226 lấn chiếm Mường Mộc, Mường Nham còn đó, không được mất cảnh giác. Hơn nữa, đồng chí cũng thừa biết quanh chỗ ta đóng quân thiếu gì "cây nhiệt đói", thiếu gì thám báo, biệt kích. Chỉ cần một tiếng súng nổ là hỏng bét hết. Tuyệt đối không được bắn!


Thoong Đăm hấp háy mắt bỏ đi. Đêm đó tôi và chính trị viên Hoàng Ngọc cứ trằn trọc mãi. Vừa lo, vừa lạnh. Ngày ấy rừng đêm hình như lạnh hơn bây giờ nhiều. Hay bởi bây giờ lắm áo ấm. Ngày ấy lính ta mặc độc chiếc áo "chồn bay" hay trấn thủ? Lạnh buốt xương mà chẳng dám đốt lửa vì lũ máy bay B26 cứ "bùm bùm" chụp không ảnh nhoang nhoáng trên đầu. Rồi lũ C130 thả pháo sáng giăng khắp bầu trời, bắn 20 ly như xay lúa. Tôi và chính trị viên cứ bàn tới, bàn lui mãi vẫn không sao tìm được giải pháp. Có lẽ cung cách này đơn vị đành mất Tết thật rồi? Hai chúng tôi cứ nhìn nhau thở dài thườn thượt. Rừng càng về khuya, càng lạnh. Nằm võng, dưới lưng như ngâm trong nước đá. Nhưng mệt quá rồi chúng tôi cũng ngủ thiếp đi.


Chừng 8 giờ sáng, sương mù đang loãng dần, bỗng bộ phận cảnh giới chạy hộc tốc về báo có một đoàn người H'Mông đang vừa gùi, vừa gánh, có người mang cả súng các-bin, ga-răng đi về phía đơn vị. Tôi chột dạ. Đơn vị vừa hành quân tới đây tối qua, chắc là chẳng ai biết, cớ sao dân biết? Hay đây là mẹo của bọn Vàng Pao biết bộ đội ta không bắn dân nên đưa dân tới dò la tình hình quân ta? Tôi vội ra lệnh cho đơn vị triển khai chiến đấu rồi cùng chính trị viên Ngọc vội vã chạy ra. Đến bìa rừng, tôi đang đứng hỏi người lính gác, thì một ông cụ quắc thước, mặt mũi đen đúa, bòm bã râu ria đi trước đoàn người đĩnh đạc bước tới. Thấy tôi đeo súng ngắn, ông dang tay gạt mấy người lính ra, cất tiếng ồm ồm như tiếng vọng của rừng:

- Mày là thủ trưởng hử? Mày đưa bộ đội về mà mày im như hòn đá trên núi là sai rồi!

- Dạ thưa cụ, là... là sao ạ?

- Là mày sai to như trái núi rồi! Mày là thủ trưởng thì biết nhiều điều, đừng như con gà trống bới khắp nơi không có ổ vì sống không có bạn. Tết người H'Mông ta khác ngày, khác tháng với Tết Việt Nam. Nhưng ta biết ở Việt Nam bữa nay là Tết rồi, thế mà bộ đội không có thịt lợn, thịt gà, thịt trâu ăn Tết, mày cũng im như hòn đá, chẳng nói năng chi với bản ta. Mày không tin người M'Mông ta à? Đâu phải là người H'Mông ai cũng theo Vàng Pao cả. Ta là người H'Mông của Phay Đàng* (Phay Đàng: Lãnh tụ ngưởi H'Mông, Phó chủ tịch Neo Lào Hắc Xạt lúc đó), của Neo Lào Hắc Xạt. Đừng bao giờ nhầm tiếng "poóc" của con nai với tiếng "poóc" của con hổ! Hay mày sợ người H'Mông ta nghèo không có con gà, con lợn, con trâu cho bộ đội Việt ăn Tết? Người Việt với người Lào là anh em. Đã là anh em thì phải giúp đỡ nhau, có chi thiếu thốn phải nói với nhau. May mà bữa nay có thằng Thoong Đăm, nó tin ta, nó nói thật với ta. Nếu không có thằng Thoong Đăm, bộ đội Việt không có Tết, ta với dân bản biết ăn nói sao với Phay Đàng? Con đường già chóng đến, đời người như cái bóng râm ngả trên đồi, ta gần 70 tuổi rồi, làm thế thêm dày tội, mai kia phải đi đường dưới** (Cái lý của người H'Mông: "Ai có phúc nhiều thì đi đường trên / Ai lám tội thì đi đường dưới") sao?

Nói rồi ông khoát tay cho đoàn người. Hai thanh niên lực lưỡng vừa dắt vừa dùng roi lùa một chú lợn đen sì, mõm dài như mõm lợn rừng, lông lá bờm xờm, dễ thường ngót nghét tạ thịt cột vào gốc cây. Mấy gùi nếp, lá dong trong các "lù cở" rời khỏi vai các cô gái thả xuống, mùi nếp thơm lừng. Lại mấy sọt gà vừa trống, vừa mái; những chú gà thấy nhiều người lạ quá cứ trố mắt nhìn, cục ta, cục tác ỏm tỏi. Ông cụ hắng giọng:

- Dân bản ta có con lợn, con gà, gùi nếp cho bộ đội Việt ăn Tết. Có cả con trâu đực nữa, nhưng nó đang thả trong rừng, ta đang cho người đi bắt về. Chiều ta sẽ dắt đến cho bộ đội mổ thịt. Bộ đội Việt nhận cho dân bản ta vui, để ăn cái Tết thật vui, để đánh thằng giặc thật hay, thật giỏi...!

Tôi và chính trị viên Ngọc đứng im như trời trồng, không sao nói được nên lời. Cán bộ, chiến sĩ ai cũng lặng phắc nhìn nhau. Tôi nhìn quanh tìm Thoong Đăm. Bắt gặp cái nhìn của tôi, Thoong Đăm méo mó cười, đỏ mặt tía tai, nép vào sau mấy chiến sĩ...

- Ái chà chà! Đúng là cái Tết trên trời rơi xuống! - Tôi xuýt xoa.

Cái Tết ấy, khỏi phải nói, chúng tôi được ăn cái Tết ra... Tết! Một cái Tết suốt đời không quên được! - Thành nuốt nước bọt đánh "ực", ngừng kể. Trong ánh lửa bập bùng giữa rừng khuya Thậm Tạt, ánh mắt anh trở nên xa vắng. Giọng anh thắc thỏm:

- Chiến dịch ấy cụ Vàng Chó - cụ già hôm đó đến "quát" mình ấy - và mấy thanh niên bản H'Mông Thậm Tạt xung phong dẫn đường cho đơn vị vào trinh sát cụm cứ điểm Mường Mộc do BS 225 và 226 chốt giữ, bằng con đường bất ngờ nhất mà họ đã thuộc như lòng bàn tay. Mường Mộc giải phóng, đơn vị rút đi, bản H'Mông bị máy bay T28 và phản lực đánh phá tơi bời, chẳng biết dân bản dời đi đâu. Người H'Mông đã di cư là khó tìm được lắm, anh ạ!

- Còn... còn Thoong Đăm? - Bỗng sực nhớ, tôi vội vùng hỏi.

- Ấy đấy! Câu chuyện lại bắt đầu từ Thoong Đăm đấy! Nước Lào hoà bình, Thoong Đăm ra quân tìm sang Việt Nam thăm tôi. Tôi cùng cậu ta trở về Xiêng Khoảng, và thật may, sau ba tháng tìm kiếm chúng tôi gặp được cụ Vàng Chó và bản người H'Mông tình nghĩa ấy. Rồi tôi khuyên Thoong Đăm đi ôn văn hoá thi vào Đại học nông nghiệp Hà Nội. Cậu ta sáng dạ lắm, thi là trúng ngay với số điểm cao. Tiếc là cụ Vàng Chó mất mấy năm nay rồi, nếu không đêm nay tôi đã đưa anh đến gặp cụ. Còn chàng kỹ sư Thoong Đăm, tốt nghiệp đại học, liền xin về ngay huyện Mường Mộc. Lâu nay, Thoong Đăm "nằm vùng" ở bản Thậm Tạt hướng dẫn cho bà con định canh, định cư, trồng lúa nước, trồng cây quế, cây pơ-mu, cây vải thiểu... Bây giờ bản H'Mông của Vàng Chó ngày xưa cùng nhiều bản Mường Mộc đã biết cách làm ăn, bỏ hẳn trồng cây thuốc phiện, đã giàu lên. Sáng mai tôi dẫn anh đến đó khắc thấy!


Thành kéo tôi đứng dậy. Hai chúng tôi thả bộ trên con đường đất quanh co bên những ruộng lúa nước như nằm bên trời; giữa những rừng quế, rừng pơ-mu thẫm đen trong đêm đang xôn xao gió; nơi một thời thấm đỏ hai dòng máu Việt - Lào trong cuộc chiến đấu sinh tử chống kẻ thù chung của hai dân tộc. Bỗng Thành siết chặt tay tôi, thầm thì:

- Anh sẽ viết những điều trông thấy trong chuyến đi này vào cuốn sử chứ? Để cho con cháu mình biết cái thời cha ông chúng ăn Tết chiến trường ra sao? Nhưng tôi thì cứ nghĩ đây là câu chuyện của tình người, của những tấm lòng, hơn thế là của tình bạn chiến đấu Việt - Lào thuỷ chung, son sắt mà trên thế gian này không ai có được, chứ đâu phải chỉ là câu chuyện về một cái Tết, phải không anh?!