CẨM KHÊ – NHỮNG NGÀY CUỐI CỦA CUỘC KHÁNG CHIẾN

Nếu Hát Môn là nơi ngọn cờ khởi nghĩa được dựng lên thì Cẩm Khê lại là một trong những địa điểm gắn với những ngày cuối của cuộc kháng chiến do Hai Bà Trưng lãnh đạo. Sau khi chính quyền Trưng Vương được thành lập tại Mê Linh, nhà Hán tổ chức phản công vào năm 42. Mã Viện được giao chỉ huy lực lượng tiến xuống phương Nam. Hai Bà Trưng đưa quân ra đối đầu với quân Hán tại Lãng Bạc, nhưng trước ưu thế của đối phương, lực lượng của Hai Bà bị thiệt hại và phải rút lui. Theo các tư liệu lịch sử được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu, Hai Bà lui về Cẩm Khê và tiếp tục chống quân Hán trong một thời gian dài. Cẩm Khê vì vậy trở thành một địa danh đặc biệt trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến. Ở đó, Hai Bà không còn giữ được ưu thế của những ngày đầu khởi nghĩa. Lực lượng phải chiến đấu trong điều kiện khó khăn, trong khi quân Hán liên tục truy đuổi. Nhưng điều đáng chú ý là cuộc chiến không kết thúc ngay sau thất bại ở Lãng Bạc. Hai Bà vẫn tiếp tục tổ chức lực lượng và chống lại quân Hán. Đây là chi tiết có ý nghĩa lớn khi đánh giá tinh thần của Trưng Trắc và Trưng Nhị. Họ hiểu rằng tương quan lực lượng đã thay đổi, nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu. Trong lịch sử, có những cuộc chiến kết thúc bằng một trận đánh duy nhất, nhưng cuộc kháng chiến của Hai Bà kéo dài qua nhiều địa điểm. Sau Lãng Bạc là Cẩm Khê, rồi cuối cùng Hai Bà trở về khu vực Hát Môn. Theo truyền thống sử học, năm 43, sau khi lực lượng tan vỡ, Hai Bà đã tuẫn tiết tại sông Hát. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận rằng cuộc kháng chiến do Hai Bà lãnh đạo về cơ bản thất bại vào năm 43, nhưng ở một số nơi, nhân dân và nghĩa quân vẫn tiếp tục chống quân Hán. Như vậy, Cẩm Khê không chỉ là nơi đánh dấu sự rút lui mà còn là minh chứng cho một giai đoạn chiến đấu kéo dài. Có một điều rất dễ bị hiểu nhầm khi đọc lịch sử: thất bại của một trận đánh không đồng nghĩa với việc tinh thần của người chiến đấu lập tức biến mất. Trường hợp Cẩm Khê cho thấy điều ngược lại. Sau một thất bại lớn, Hai Bà vẫn cố gắng duy trì cuộc kháng chiến. Chính điều đó khiến câu chuyện của họ vượt khỏi ý nghĩa của một cuộc nổi dậy thông thường. Hai Bà Trưng đã có gần ba năm xây dựng chính quyền, sau đó lại trực tiếp đứng đầu cuộc kháng chiến chống một đạo quân lớn. Đến khi tình thế không thể cứu vãn, họ vẫn không lựa chọn khuất phục. Ngày nay, khi nhắc đến Cẩm Khê, chúng ta có thể không nhìn thấy đầy đủ khung cảnh của thế kỷ I, nhưng địa danh ấy vẫn giữ một vị trí trong ký ức lịch sử về Hai Bà. Nó nhắc chúng ta rằng một trang sử hào hùng không chỉ được tạo nên bởi những chiến thắng. Có những giá trị được tạo nên từ cách con người đối diện với thất bại. Trưng Trắc và Trưng Nhị đã từng chiến thắng rất nhanh vào năm 40, nhưng đến năm 42–43, họ phải đối mặt với một đối thủ mạnh hơn nhiều. Chính trong hoàn cảnh ấy, phẩm chất kiên cường của họ càng được thể hiện rõ. Cẩm Khê vì vậy là câu chuyện về những ngày khó khăn nhất, nhưng cũng là câu chuyện về sự bền bỉ. Hai Bà đã chiến đấu đến cuối cùng, để lại cho lịch sử một hình ảnh đặc biệt về người lãnh đạo không chỉ biết đứng trên đỉnh cao của chiến thắng mà còn trực tiếp chia sẻ những ngày gian nan nhất với lực lượng của mình.