Cảm nghĩ về cuốn nhật ký "Mãi mãi tuổi hai mươi" của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc
Mùa hè năm 1972, khi chiến trường Quảng Trị trở thành tâm điểm khốc liệt nhất của cuộc Kháng chiến chống Mỹ, có cả một thế hệ sinh viên các trường đại học tại Hà Nội đã gác lại giảng đường, bút nghiên để khoác ba lô lên đường ra trận. Trong dòng người thanh niên ưu tú ấy, người sinh viên khoa Văn – Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội – Nguyễn Văn Thạc (1952 – 1972) đã để lại cho hậu thế một gia tài tinh thần vô giá: cuốn nhật ký mang tên "Mãi mãi tuổi hai mươi" (Bản gốc : Chuyện đời)
Điều khiến cuốn nhật ký của Nguyễn Văn Thạc lay động tâm can người đọc qua nhiều thế hệ không phải là những trang viết về các chiến tích lớn lao hay sự ca ngợi chiến trận một cách khô cứng, mà chính là sự hòa quyện giữa một tâm hồn trí thức lãng mạn với hiện thực chiến tranh trần trụi.
Trang nhật ký mở ra từ ngày anh nhập ngũ (tháng 10/1971) cho đến những ngày hành quân vào tuyến lửa Quảng Trị (tháng 6/1972). Dù phải đi bộ ròng rã hàng trăm cây số, mang vác nặng, chịu cảnh đói rét, sốt rét và muỗi vắt, trang viết của anh vẫn luôn đong đầy nỗi nhớ về mái trường Tổng hợp, về những con phố rợp bóng cây của Hà Nội và bóng hình cô bạn gái tuổi học trò (Như Anh). Với tư chất của một học sinh từng đoạt giải Nhất học sinh giỏi Văn toàn miền Bắc năm lớp 10, Nguyễn Văn Thạc nhìn chiến trường không chỉ bằng con mắt của một người lính cầm súng, mà bằng sự mẫn cảm của một người viết. Anh ghi lại từng nhành cây trơ trụi vì chất độc hóa học, từng bữa cơm vội bên bờ suối, và vẻ đẹp bình dị của những người đồng đội nông dân mộc mạc cùng chung chiến hào.
Nguyễn Văn Thạc bước vào cuộc chiến tranh với một tâm thế hoàn toàn chủ động và thanh thản. Anh không trốn tránh hiện thực gian khổ, cũng không lãng mạn hóa sự hy sinh. Trong nhật ký, anh nhiều lần tự đối thoại với chính mình về trách nhiệm của tuổi trẻ đối với vận mệnh đất nước: "Nếu như tôi không vào Nam đánh Mỹ, ai sẽ là người đi thay tôi? Đất nước này cần những con người dám đứng lên gánh vác trách nhiệm trong những giờ phút cam go nhất."
Lý tưởng của anh phản chiếu trọn vẹn tinh thần của thế hệ thanh niên thời bấy giờ: không mưu cầu danh lợi cá nhân, xem việc cống hiến tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của non sông là lẽ tự nhiên và là niềm tự hào lớn nhất của người thanh niên trí thức.
Một trong những chi tiết gây xúc động và kinh ngạc nhất trong toàn bộ cuốn nhật ký là dòng ghi chép ngày 3/6/1972, khi anh chuẩn bị bước vào chiến dịch Quảng Trị đỏ lửa. Với niềm tin sắt son vào ngày toàn thắng, người lính 20 tuổi đã viết: "Hẹn gặp lại các bạn vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 tại cổng trường Tổng hợp..."
Dự cảm chuẩn xác đến kỳ lạ về ngày đất nước toàn thắng và thống nhất (30/4/1975) cho thấy một niềm tin mãnh liệt, không một chút hoài nghi vào thắng lợi cuối cùng của dân tộc. Chỉ tiếc rằng, người lính trẻ ấy đã không thể có mặt tại cổng trường như lời hẹn. Ngày 30/7/1972, trong một trận chiến đấu ác liệt tại chiến trường Thành cổ Quảng Trị, liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc đã anh dũng hy sinh khi mới tròn 20 tuổi – đúng độ tuổi rực rỡ nhất của đời người.
Khép lại những trang viết của "Mãi mãi tuổi hai mươi", điều đọng lại trong lòng chúng ta hôm nay không phải là nỗi u buồn bi lụy, mà là một sự kính phục trang nghiêm và niềm xúc động sâu lắng. Nguyễn Văn Thạc cùng hàng vạn chiến sĩ sinh viên ngã xuống năm ấy đã hóa thân vào đất mẹ, để lại tuổi đôi mươi bất tử cùng non sông. Những dòng nhật ký của anh như một tấm gương trong suốt soi rọi vào tâm thức của thế hệ hôm nay: nhắc nhở chúng ta về giá trị của từng ngày hòa bình, về thái độ sống có trách nhiệm, biết cống hiến và trân trọng những ước mơ mà các bậc tiền bối chưa kịp thực hiện trọn vẹn.
