Cảm nhận về cốt cách và linh hồn của danh nhân Trần Hưng Đạo
Trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, triều đại nhà Trần nổi bật như một mốc son chói lọi với những chiến công lẫy lừng ba lần đánh tan quân xâm lược Nguyên Mơ-gôn hùng mạnh bậc nhất thế giới thời bấy giờ. Đứng ở trung tâm của những chiến công hiển hách ấy, vượt lên trên tất cả các danh tướng kiệt xuất thời đại, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn hiện lên như một tượng đài vĩnh cửu của nghệ thuật quân sự thiên tài, lòng yêu nước nồng nàn và tinh thần xả thân vì xã tắc. Cuộc đời, sự nghiệp và những chiến công vang dội của ông không chỉ cứu vong cứu tử đất nước Đại Việt trước thảm họa diệt vong mà còn để lại những di sản tư tưởng quân sự vô giá cho muôn đời sau, khẳng định tầm vóc của một bậc vĩ nhân kiệt xuất của lịch sử nhân loại.
Trần Quốc Tuấn sinh ra trong một hoàng tộc quyền quý nhưng ngay từ thủa nhỏ, ông đã thể hiện rõ phẩm chất thông minh xuất chúng, văn võ song toàn, tinh thông binh pháp và có tấm lòng đại lượng, chí công vô tư. Sinh ra trong bối cảnh triều đại nhà Trần đang từng bước củng cố quyền lực và chuẩn bị đối mặt với những thử thách lớn từ phương Bắc, ông sớm được trang bị đầy đủ kiến thức uyên bác về lịch sử, triết học và nghệ thuật quân sự. Mặc dù từng có những khúc mắc lịch sử giữa dòng trưởng và dòng thứ trong hoàng tộc, nhưng với tinh thần đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết, Trần Quốc Tuấn đã gác lại mọi tị hiềm cá nhân, một lòng phò tá triều đình, tận trung báo quốc. Chính tấm lòng cao cả ấy đã khiến vua Trần và toàn thể triều đình vô cùng cảm phục, giao phó cho ông trọng trách thống soái toàn quân, chuẩn bị mọi mặt để đương đầu với hiểm họa xâm lăng từ đế quốc Nguyên Mông đang lăm le bành trướng khắp thế giới.
Sự nghiệp quân sự đỉnh cao của Trần Hưng Đạo gắn liền với ba lần kháng chiến chống quân Nguyên Mông vào các năm một nghìn hai trăm năm mươi tám, một nghìn hai trăm tám mươi lăm và một nghìn hai trăm tám mươi tám. Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai và thứ ba, khi hàng vạn đại quân giặc do các tướng tài bách chiến bách thắng như Thoát Hoan, Ô Mã Nhi chỉ huy tràn vào bờ cõi nước ta với khí thế bạt sơn hạp thủy, Đại vương đã thể hiện một tầm nhìn chiến lược siêu việt và nghệ thuật quân sự đỉnh cao. Trước sức mạnh áp đảo của quân thù, thay vì liều lĩnh giao tranh quyết liệt với lực lượng mạnh hơn ở thế bất lợi, ông đã chủ trương thực hiện chiến lược vườn không nhà trống, rút lui chiến lược có tổ chức để bảo toàn lực lượng, đồng thời làm suy yếu ý chí chiến đấu và nguồn lương thảo của giặc. Nghệ thuật tránh mũi nhọn, đánh lâu dài, chờ thời cơ phản công đã được ông vận dụng một cách hoàn hảo, biến thế yếu thành thế mạnh, chuyển bại thành thắng.
Đỉnh cao trong nghệ thuật quân sự của Trần Hưng Đạo chính là chiến thắng Bạch Đằng lịch sử năm một nghìn hai trăm tám mươi tám, nơi ông trực tiếp lập mưu và chỉ huy trận đánh tiêu diệt toàn bộ thủy quân chiến lược của giặc Nguyên Mông. Bằng sự am hiểu tường tận quy luật thủy triều của dòng sông Bạch Đằng lịch sử, ông đã cho người đóng cọc nhọn bọc sắt giấu kín dưới lòng sông, kết hợp với các mũi mai phục hỏa công vô cùng hiểm hóc ở hai bên bờ. Khi thủy triều lên, đoàn thuyền chiến khổng lồ của giặc ào ạt kéo vào lọt vào trận địa, và khi thủy triều rút xuống, những chiếc cọc nhọn đâm thủng thuyền bè giặc, biến dòng sông thành nấm mồ chôn vùi hàng vạn tên giặc cùng toàn bộ binh khí kỹ thuật của chúng. Trận Bạch Đằng không chỉ kết thúc hoàn toàn cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Nguyên Mông đối với Đại Việt mà còn là một trong những trận thủy chiến vĩ đại nhất trong lịch sử chiến tranh thế giới, khẳng định tài thao lược bất thế của Hưng Đạo Đại vương.
Không chỉ là một nhà quân sự thiên tài với những chiến công vang dội trên chiến trường, Trần Hưng Đạo còn là một nhà chính trị có tư tưởng đại đoàn kết dân tộc sâu sắc và xuất chúng. Ông hiểu rằng sức mạnh để chiến thắng kẻ thù xâm lược hùng mạnh không chỉ dựa vào vũ khí hay thành trì kiên cố mà nằm ở lòng dân, sự đoàn kết đồng lòng của toàn thể quân dân từ triều đình đến thứ dân. Trước thềm cuộc kháng chiến lần thứ hai, khi triều đình nhà Trần hoang mang trước thế giặc mạnh và có luồng ý kiến chủ trương đầu hàng, chính Trần Hưng Đạo đã dõng dạc tâu với vua Trần câu nói bất hủ: Bệ hạ muốn hàng, trước hãy chém đầu thần rồi hãy hàng, thể hiện khí phách hiên ngang và quyết tâm chiến đấu đến cùng. Để củng cố khối đại đoàn kết, ông đã soạn thảo bài Hịch tướng sĩ, một áng văn thiên cổ hùng văn có sức lay động lòng người sâu sắc, vừa khích lệ tinh thần trung quân ái quốc của các tướng sĩ, vừa chỉ trích những sai lầm, lơ là trong luyện tập binh pháp, từ đó tạo nên một khối thống nhất sắt đá chưa từng có trong lịch sử.
Bên cạnh đó, Trần Hưng Đạo còn là tác giả của những bộ binh pháp nổi tiếng như Binh thư yếu lược và Vạn Kiếp tông bí truyền thư, đúc kết toàn bộ tinh hoa nghệ thuật quân sự Việt Nam trong thời kỳ phong kiến. Tư tưởng quân sự cốt lõi của ông là lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh, chiến tranh nhân dân, toàn dân đánh giặc, kết hợp chặt chẽ giữa quân đội triều đình và lực lượng dân binh địa phương. Đặc biệt, câu nói nổi tiếng của ông khi vua Trần hỏi về kế sách giữ nước rằng: Kế sâu rễ bền gốc đó là thượng sách giữ nước, đánh giặc bằng cách khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, chính là chân lý ngàn đời về mối quan hệ máu thịt giữa nhà nước và nhân dân, khẳng định rằng sức mạnh của một quốc gia xuất phát từ sự ấm no, hạnh phúc và lòng tin của người dân.
Sau khi đất nước hoàn toàn hòa bình, giặc giã được dẹp yên, Trần Hưng Đạo lui về ở ẩn tại Vạn Kiếp, sống một cuộc đời thanh bạch nhưng vẫn luôn quan tâm đến vận mệnh của quốc gia xã tắc. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là một biểu tượng hoàn mỹ về lòng trung hiếu vẹn toàn, trí tuệ uyên bác và nhân cách thanh cao. Triều đình và nhân dân Đại Việt đời đời ghi nhớ công ơn trời biển của ông, suy tôn ông là Đức Thánh Trần, lập đền thờ khắp nơi trên mọi miền đất nước để muôn đời tôn kính và ghi tạc công ơn.
Cuộc đời, sự nghiệp và những chiến công hiển hách của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn mãi mãi là niềm tự hào vô bờ bến của dân tộc Việt Nam. Những di sản tư tưởng về nghệ thuật quân sự, tinh thần đại đoàn kết toàn dân và tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước của ông vẫn giữ nguyên vẹn giá trị thời sự trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay. Ôn lại lịch sử hào hùng của cha ông, thế hệ hôm nay và mai sau càng thêm trân quý giá trị của hòa bình, độc lập, từ đó không ngừng rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, đem hết tài năng và sức lực để góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu đẹp, văn minh, vững bước tiến lên trên con đường hội nhập và phát triển, xứng đáng với truyền thống vẻ vang của các thế hệ anh hùng đi trước.
