CẢM NHẬN VỀ “NHỮNG NGÀY Ở NAM LÀO”

Tôi ấn tượng với sự tỉnh táo của tác giả, một người lính thông tin giữa rừng Trường Sơn bo.m rơi đạ.n nổ. Ông hiểu nghề, hiểu chiến tranh tới mức sâu xa. Những lý giải về chuyện “lộ sóng, lộ anten” nghe như rất chuyên môn, nhưng trong cách kể của ông lại gần gũi, dễ hiểu. Người lính thời ấy không chỉ đánh giặc bằng lòng dũng cảm, mà bằng tri thức, sự nhạy bén và bình tĩnh đến lạ lùng.Chi tiết "dây anten màu vàng nhạt" có thể nhìn thấy từ xa cả cây số, dễ bị máy bay địch OV10, L.19 phát hiện qua ống nhòm.Một chi tiết nhỏ nhưng ám ảnh. Bao nhiêu sinh mạng ra đi đôi khi chỉ vì một sợi dây phơi giữa trời. Nghĩ mà thương!Rồi chuyện sốt rét ác tính, chuyện "mảnh bo.m nằm trong khoang bụng" hành hạ từng ngày… Tôi chưa từng sốt rét rừng, nhưng đã chứng kiến ba chồng tôi là lính Trường Sơn, lên cơn sốt rét giữa mùa hè. Trong người ông còn nhiều mảnh đạ.n không gắp ra được. Thương đứt ruột!Những cơn rét “từ trong ruột rét ra” ấy khiến tôi liên tưởng tới bao thế hệ người lính đã trải qua y hệt, mà vẫn cắn răng chịu đựng. Người lính trong bài viết không một lời kêu ca, than thở. Tất cả chỉ kể lại bằng giọng điềm nhiên, như thể chuyện phải thế.Đọc đến đoạn ông già Lào có cái tên ngồ ngộ Cà Nà Té gửi nải chuối cho người lính bệnh, tôi thấy xúc động thật sự. Giữa chiến tranh khốc liệt mà tình quân dân lại sáng trong và đằm thắm đến vậy!Cảnh B52 rải thảm đọc lên hãi hùng. Tôi từng biết thế nào là B52 ném bo.m. Khi còn bé, năm 1972, tôi nấp trong hầm ở phố Yết Kiêu lúc Không quân Hoa Kỳ ném bo.m Ga Hàng Cỏ. Già trẻ lớn bé chúng tôi bịt tai, há to miệng mà vẫn xây xẩm, choáng tận óc, con tim như muốn bật ra khỏi lồng ngực.Vậy mà ở Trường Sơn, người lính bị sức ép đến tê liệt toàn thân. Một chiến sĩ trẻ, yếu vì sốt rét mà vẫn lặn lội tìm đường về đơn vị khi vừa hơi đỡ. Tinh thần của anh như một đốm lửa đỏ hồng khiến người đọc vừa thương vừa cảm phục.“Những ngày ở Nam Lào” không phải là những con chữ khô cứng của lịch sử. Đó là hơi thở thật sự của chiến tranh, nơi người lính vừa chiến đấu, vừa chịu đựng, vừa sống, vừa gìn giữ những điều nhỏ bé quanh mình.Một lần đọc là một lần tri ân. Không phải tôn vinh chiến tranh, mà để hiểu rằng độc lập này, bình yên này không phải tự nhiên mà có. Nó đến từ những bước chân bì bõm trong mưa Lào, từ những cơn sốt rét run bần bật, từ những trận rải thảm của B52, từ đời lính lầm lũi mà bền gan của thế hệ cha anh như Huy Liệu kể lại.VÀ MỘT CHÚT LIÊN HỆCùng là người lính, cùng viết về chiến tranh, nhưng Huy Liệu và Bảo Ninh là hai thế giới rất khác nhau.Đọc “Nỗi buồn chiến tranh”, ta thấy một tâm hồn rách tươm sau chiến trận. Đó là sự ám ảnh, nghi hoặc, lạc lõng. Bảo Ninh nhìn chiến tranh bằng đôi mắt hậu chấn thương, với một nỗi buồn dài dằng dặc không dứt.Còn Huy Liệu thì khác.Vẫn bom đạn, vẫn sốt rét, vẫn mảnh bom trong khoang bụng… nhưng giọng văn ông sáng rõ, tỉnh táo, có khi dí dỏm, đặc biệt luôn ánh lên tinh thần lạc quan của anh bộ đội Cụ Hồ. Không kêu ca, không chì chiết cuộc đời, không đằm mình trong bi kịch cá nhân. Ông kể chiến tranh như một phần đời phải đi qua bằng tri thức, bản lĩnh và tình người.Nếu Bảo Ninh khiến ta cảm nhận rằng: Chiến tranh tàn phá con người, thì Huy Liệu lại cho thấy: Con người trong chiến tranh vẫn giữ được tâm sáng trong.Một bên là vết thương tinh thần.Một bên là bản lĩnh người lính.Hai tâm thế, hai lối nhìn rất rõ.Cũng là chiến tranh, mà đọc Bảo Ninh ta thấy cái mất mát của cả một thế hệ, sự suy đồi đạo đức, sự rệu rã, một sự tối tăm, trăn trở, vô định... Đọc Huy Liệu ta lại thấy cái kiêu hãnh âm thầm của những người đi qua chiến trận mà không đánh mất chính mình.Đọc văn Huy Liệu, tôi nể ông.Bởi giữa rừng bom đạn, ông đứng thẳng.Chứ không cúi rạp như ai kia.