Căn cứ hoạt động trong lòng dân

Căn cứ lòng dân giữa Đồng Tháp Mười

Nhắc đến Đồng Tháp, người ta thường nhớ đến những cánh đồng sen, những dòng kênh, những rặng tràm xanh ngát của vùng Đồng Tháp Mười. Nhưng ẩn sau vẻ đẹp thanh bình ấy là cả một trang sử hào hùng của dân tộc. Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, nơi đây từng là chiến trường ác liệt, nơi cán bộ, chiến sĩ và nhân dân phải sống giữa bom đạn nhưng vẫn một lòng theo Đảng, theo cách mạng.

Giữa vùng đất ấy có một địa danh đặc biệt: Xẻo Quít. Ngày nay, Xẻo Quít là một khu di tích lịch sử nổi tiếng của tỉnh Đồng Tháp, nhưng trong những năm 1960–1975, nơi đây từng là căn cứ kháng chiến quan trọng của Tỉnh ủy Kiến Phong, nơi lãnh đạo tỉnh đứng chân để tổ chức, chỉ đạo phong trào cách mạng trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Một vùng đất hoang sơ trở thành căn cứ cách mạng

Ngày ấy, Xẻo Quít không có những con đường rộng rãi, những công trình kiên cố hay những ngôi nhà khang trang như hôm nay. Đó là một vùng đất sình lầy, kênh rạch chằng chịt, cỏ dại và lau sậy mọc um tùm. Địa hình ngập nước, rừng cây rậm rạp vừa gây rất nhiều khó khăn cho cuộc sống, vừa trở thành lợi thế để che giấu và bảo vệ lực lượng cách mạng.

Trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ ngày càng quyết liệt, từ năm 1960, Tỉnh ủy Kiến Phong lựa chọn Xẻo Quít làm căn cứ để lãnh đạo phong trào cách mạng của tỉnh. Đây không chỉ là một quyết định dựa vào địa hình tự nhiên mà còn là sự lựa chọn dựa trên một yếu tố vô cùng quan trọng: lòng dân.

Cán bộ, chiến sĩ về đây không sống trong những căn cứ được xây dựng bằng bê tông, sắt thép. Những công trình trong căn cứ chủ yếu được làm bằng những vật liệu sẵn có của vùng Đồng Tháp Mười như cây tràm, tre, lá dừa nước và các loại cây bản địa. Từng căn hầm, từng công sự, từng mái lán được dựng lên bằng bàn tay của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Từ một vùng đất hoang sơ, Xẻo Quít từng bước trở thành một căn cứ kháng chiến có tổ chức, có hệ thống phòng thủ, có nơi hội họp, nơi làm việc và nơi sinh hoạt của cán bộ cách mạng.

Những năm tháng sống giữa vòng vây của quân thù

Nếu đứng ở Xẻo Quít ngày nay, dưới những tán tràm xanh mát và không gian yên tĩnh, thật khó hình dung nơi đây từng là một vùng chiến sự vô cùng ác liệt.

Trong những năm chiến tranh, xung quanh căn cứ có nhiều đồn bốt của đối phương. Theo tư liệu của Bảo tàng Đồng Tháp, có hơn 10 đồn bốt nằm bao quanh khu căn cứ, đồn gần nhất chỉ cách khoảng một kilômét. Xẻo Quít thường xuyên phải đối mặt với các cuộc càn quét, bom pháo và những phương tiện chiến tranh hiện đại của đối phương.

Mỗi ngày ở căn cứ đều tiềm ẩn nguy hiểm.

Cán bộ phải hết sức giữ bí mật. Việc đi lại, hội họp, nấu ăn, liên lạc đều phải tính toán cẩn thận. Những con đường nhỏ giữa rừng tràm, những con rạch chằng chịt trở thành đường giao thông bí mật. Những căn hầm được đào dưới lòng đất để tránh bom đạn. Những công sự được bố trí để chiến đấu và bảo vệ căn cứ.

Có những lúc bom đạn rung chuyển cả mặt đất. Có những đêm cán bộ, chiến sĩ phải nằm dưới hầm nghe tiếng máy bay, tiếng pháo vọng lại. Nhưng sau khi tiếng bom vừa dứt, cuộc sống trong căn cứ lại tiếp tục.

Công việc lãnh đạo cách mạng không thể ngừng lại.

Các cuộc họp vẫn diễn ra. Điện đài vẫn phải hoạt động. Văn thư vẫn phải làm việc. Các chủ trương, nghị quyết của Tỉnh ủy vẫn phải được triển khai đến cơ sở. Lực lượng cách mạng vẫn phải bám dân, bám địa bàn và tổ chức đấu tranh.

Chính trong hoàn cảnh vô cùng gian khổ ấy, Xẻo Quít đã trở thành một trong những nơi thể hiện rõ sức mạnh của thế trận lòng dân.

Nhân dân – chỗ dựa của căn cứ

Điều làm nên sức sống của Xẻo Quít không chỉ là rừng tràm, kênh rạch hay hệ thống hầm hào.

Điều quan trọng nhất chính là nhân dân.

Cán bộ cách mạng muốn tồn tại và hoạt động được trong vùng địch kiểm soát phải dựa vào sự che chở, giúp đỡ của nhân dân. Người dân cung cấp lương thực, thực phẩm, hỗ trợ vận chuyển, giữ bí mật và giúp đỡ cán bộ khi cần thiết.

Có những người dân biết rõ cán bộ cách mạng đang ở đâu nhưng không tiết lộ. Có người âm thầm đưa lương thực vào căn cứ. Có người làm nhiệm vụ liên lạc, dẫn đường. Có những gia đình chấp nhận nguy hiểm để bảo vệ cán bộ.

Chính sự gắn bó giữa Đảng, cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đã tạo thành một bức tường bảo vệ đặc biệt mà bom đạn không dễ gì phá vỡ.

Bởi vậy, Xẻo Quít còn được gọi là “Căn cứ lòng dân”.

Những công trình nhỏ bé nhưng chứa đựng một lịch sử lớn

Ngày nay đến Xẻo Quít, du khách có thể nhìn thấy nhiều dấu tích được bảo tồn và phục dựng như hội trường Tỉnh ủy, nhà làm việc, công sự chiến đấu, hầm tránh bom, hầm bí mật và những khu vực từng phục vụ sinh hoạt của cán bộ cách mạng.

Những công trình ấy nhìn có vẻ đơn sơ.

Một căn lán bằng lá.

Một chiếc bàn làm việc.

Một căn hầm nhỏ dưới đất.

Một con đường mòn giữa rừng.

Một công sự được đào bằng đất và gia cố bằng cây tràm.

Nhưng phía sau những thứ giản dị ấy là cả một câu chuyện về ý chí chiến đấu.

Trong căn hầm nhỏ có thể từng diễn ra những cuộc họp quan trọng. Trên chiếc bàn đơn sơ có thể từng có những tài liệu được nghiên cứu, những quyết định được đưa ra. Trên những con đường mòn ấy, cán bộ có thể đã nhiều lần âm thầm di chuyển giữa lúc máy bay và quân địch đang hoạt động.

Mỗi dấu tích đều nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng độc lập, tự do không phải tự nhiên mà có. Đó là kết quả của biết bao năm tháng đấu tranh và hy sinh của nhiều thế hệ người Việt Nam.

Xẻo Quít trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Từ năm 1960 đến năm 1975, Xẻo Quít là nơi Tỉnh ủy Kiến Phong đứng chân để lãnh đạo nhân dân trong tỉnh đấu tranh chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn, góp phần vào cuộc kháng chiến chung của cả nước.

Trong cuộc kháng chiến ấy, Đồng Tháp là một địa bàn có vị trí quan trọng ở Đồng bằng sông Cửu Long. Quân và dân nơi đây phải đối mặt với những cuộc càn quét liên tục nhưng vẫn kiên trì bám đất, bám làng, bám căn cứ.

Tại Xẻo Quít, những người làm công tác cách mạng vừa phải thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo, vừa phải bảo đảm an toàn cho cơ quan, vừa phải giữ mối liên hệ với cơ sở và nhân dân.

Có những lúc căn cứ bị bom pháo đánh phá. Có lúc cán bộ phải xuống hầm tránh bom. Có những ngày không khí yên tĩnh đến mức một tiếng động bất thường cũng có thể khiến mọi người cảnh giác.

Nhưng dù chiến tranh khốc liệt đến đâu, cán bộ và nhân dân vẫn không rời bỏ căn cứ.

Sự kiên trì ấy đã góp phần giữ vững hoạt động của cơ quan lãnh đạo cách mạng tại địa phương cho đến ngày đất nước hoàn toàn giải phóng.

Mùa Xuân năm 1975 – ngày đất nước đi đến thắng lợi

Sau những năm tháng chiến đấu lâu dài, mùa Xuân năm 1975 đã mở ra thời cơ lịch sử.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 diễn ra mạnh mẽ trên khắp miền Nam. Quân và dân ta lần lượt giành thắng lợi ở nhiều chiến trường.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, miền Nam được giải phóng, đất nước bước vào thời kỳ mới – thời kỳ độc lập, thống nhất và xây dựng đất nước.

Đối với Xẻo Quít, đó cũng là thời điểm kết thúc một chặng đường chiến đấu kéo dài 15 năm.

Những người từng sống dưới hầm, từng nghe tiếng bom đạn, từng chịu đựng những ngày tháng gian khổ cuối cùng cũng được nhìn thấy ngày quê hương được giải phóng.

Rừng tràm Xẻo Quít từ đó dần trở lại với sự bình yên.

Nhưng những gì đã xảy ra nơi đây không mất đi.

Nó được lưu giữ trong lòng đất, trong những căn hầm, những công sự và trong ký ức của những người từng sống, chiến đấu tại đây.

Xẻo Quít hôm nay – từ căn cứ chiến đấu trở thành “địa chỉ đỏ”

Sau ngày đất nước thống nhất, Đảng bộ và chính quyền tỉnh Đồng Tháp quan tâm bảo tồn Xẻo Quít như một di tích lịch sử để các thế hệ sau hiểu hơn về cuộc kháng chiến.

Ngày 9 tháng 4 năm 1992, Xẻo Quít được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Ngày nay, khu di tích được bảo tồn với hệ thống rừng tràm, kênh rạch, đường mòn và các dấu tích căn cứ cách mạng. Du khách có thể đi bộ hoặc ngồi xuồng ba lá len qua những con rạch nhỏ, nhìn những tán tràm xanh và tìm hiểu những công trình từng gắn với hoạt động của Tỉnh ủy Kiến Phong trong chiến tranh.

Đặc biệt, nhà trưng bày về căn cứ kháng chiến của Tỉnh ủy Kiến Phong và Sa Đéc được đưa vào hoạt động năm 2026, góp phần giới thiệu hiện vật, hình ảnh và câu chuyện về cuộc sống, chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân tại căn cứ.

Bài học còn lại từ Xẻo Quít

Điều quý giá nhất mà Xẻo Quít để lại không chỉ là những căn hầm hay những công sự.

Đó là bài học về lòng yêu nước, ý chí kiên cường, tinh thần đoàn kết và sức mạnh của nhân dân.

Trong những năm chiến tranh, cán bộ cách mạng không có những điều kiện vật chất đầy đủ. Vũ khí thiếu thốn, cuộc sống gian khổ, luôn phải đối mặt với bom đạn và sự truy lùng của đối phương. Nhưng họ có niềm tin vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, có sự lãnh đạo của Đảng và có sự che chở của nhân dân.

Chính những điều đó đã tạo nên sức mạnh để một căn cứ nhỏ giữa vùng Đồng Tháp Mười có thể tồn tại trong suốt một thời gian dài giữa vòng vây của chiến tranh.

Đứng hôm nay giữa rừng tràm Xẻo Quít, nghe tiếng mái chèo khua nhẹ trên dòng nước, nhìn những hàng cây xanh mát và những con đường nhỏ quanh co, chúng ta càng cảm nhận rõ sự thay đổi của quê hương.

Ngày trước, nơi đây là căn cứ chiến đấu.

Ngày nay, nơi đây là một địa chỉ giáo dục truyền thống.

Ngày trước, tiếng bom đạn từng vang lên giữa rừng tràm.

Ngày nay, tiếng nói của du khách, tiếng mái chèo và tiếng gió rừng lại vang lên trong không gian bình yên.

Nhưng lịch sử vẫn còn đó.

Xẻo Quít nhắc nhở mỗi thế hệ rằng độc lập, tự do và cuộc sống hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh của các thế hệ cha anh.

Vì vậy, mỗi người khi đến với Xẻo Quít không chỉ là đến thăm một điểm du lịch, mà còn là trở về với một phần ký ức của dân tộc; trở về để hiểu hơn về những năm tháng chiến tranh, về sự lãnh đạo của Đảng, về tình quân dân và đặc biệt là về sức mạnh của lòng dân.

Xẻo Quít – từ một căn cứ cách mạng giữa vùng đất ngập nước trở thành một “địa chỉ đỏ” hôm nay – mãi là chứng tích về một thời kỳ chiến đấu gian khổ mà hào hùng của quân và dân Đồng Tháp, góp phần vào thắng lợi chung của sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và thống nhất Tổ quốc.