CĂN TÀ LÀI – NHỮNG KÍ ỨC KHÔNG QUÊN
NHỮNG ĐIỀU ĐÃ DIỄN RA TẠI “NHÀ TÙ TÀ LÀI”
Trên địa bàn tỉnh Biên Hòa, tháng 9 năm 1939, thực dân Pháp cho cải tạo trụ sở của chúng ở tổng Tà Lài, quận Tân Phú, tỉnh Biên Hòa thành nhà tù Tà Lài nhằm thực hiện chính sách khủng bố, giam cầm đặc biệt, cô lập những người “Yêu nước”, “Đảng viên Cộng sản” từng bước hạn chế, tiêu diệt tinh thần yêu nước, bất khuất của ông cha ta dẫn đến làm tiêu diệt phong trào đấu tranh cách mạng. Họ bị bắt đi chặt cây, lấy lá về làm tù cho chính mình, tham gia các cuộc lao động khổ sai đồng thời chúng còn tổ chức các cuộc thi như: Bơi lội, xỏ cổ vàm trâu... với mục đích “mị dân”, tỏ ra quan tâm nhằm làm lãng quên tinh thần đấu tranh cách mạng của các tù chính trị ở Tà Lài; đồng thời chúng còn mua chuộc, bắt ép những người đồng bào làm tay sai canh chừng “Tù nhân đặc biệt” giúp chúng. Nhưng không vì thế mà các Đảng viên mật nhà tù quên mất trách nhiệm, lý tưởng của bản thân, họ lợi dụng những cơ hội này để có dịp tiếp xúc, làm quen với đồng bào dân tộc sống ở gần nhà tù; từ đấy đã tạo lòng tin và cảm tình với đồng bào, tuyên truyền vận động đồng bào ủng hộ, tham gia cuộc đánh chiếm nhà tù và giúp đỡ các tù nhân vượt ngục khi thời cơ đến.
Nơi đây giam dữ nhiều “tù nhân chính trị đặc biệt” hay còn được nhận diện bằng biệt danh “Tù nhân không án” trong đó có những người từng bị chính quyền thực dân bắt giam trước đó nhiều lần, hoạt động trong các tổ chức cộng sản, như: Trần Văn Giàu, Dương Quang Đông, Tào Văn Tỵ,... Họ Là những chính phạm đặc biệt, có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ, không sợ hy sinh, có tinh thần đoàn kết đi đầu trong những hoạt động tuyên truyền, về lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, lý tưởng cộng sản của các đảng viên nên nhiều người lính tại “Nhà tù Tà Lài” đã không áp dụng chính sách kỷ luật nghiêm ngặt. Bên cạnh đó, nhiều tù nhân là các tri thức từng du học ở Pháp, có kiến thức, thẳng thắn trao đổi, đấu tranh nên chiếm được sự cảm tình của quản lý Nhà tù, tạo nên một số thuận lợi cho việc sinh hoạt, công việc.
LÝ TƯỞNG VÀ HÀNH ĐỘNG CỦA ANH HÙNG “TRẦN VĂN GIÀU”
Trong đoạn hồi ký của mình, Anh hùng Lao động Trần Văn Giàu đã gọi nhà tù Tà Lài là “Căng Tà Lài, trại lao động đặc biệt”. Bởi chính quyền thực dân cho rằng, tù nhân bị giam tại đây không thể nào có cơ hội trốn thoát trước sự kiểm soát gắt gao của bọn lính quân quản. Và quan trọng hơn là với địa thế hoàn toàn biệt lập, nếu có trốn thoát thì sớm muộn gì cũng bị lạc trong rừng rú sâu thẳm trở thành miếng “mồi” ngon cho thú dữ hoặc bị thiếu đói mà chết hoặc bị những người dân tộc thiểu số trong vùng bắt giao lại cho chính quyền thực dân.
Trong thời gian bị giam cầm tại Tà Lài, cùng những đảng viên cộng sản trong nhà tù đã thành lập Tổ chức Đảng và đồng chí Trần Văn Giàu được bầu làm Tổng đại diện của Ban Lãnh đạo. Nhằm vừa tôi luyện cho bản thân, đoàn kết, duy trì hoạt động và tuyên truyền về chủ nghĩa yêu nước, lý tưởng cách mạng. Thời gian sau đó Tổ Chức Đảng nhà tù lập kế hoạch vượt ngục 2 lần theo hai nhóm nhỏ. Tại căng Tà Lài, một lần nữa ông được cử làm Tổng đại diện tù nhân, tiếp tục đấu tranh với các chúa ngục, vừa mở lại các lớp học lý luận chính trị, cũng như các khóa huấn luyện cán bộ cơ sở cách mạng ngay trong nhà tù đế quốc. Chính quyền thực dân Pháp thường cho rằng hệ thống nhà tù man rợ của họ có thể giam cầm, chí ít cũng có thể làm lung lay tinh thần những chiến sĩ cách mạng. Song họ đã nhầm khi những người cộng sản quyết biến nhà tù đế quốc, thực dân thành trường học cách mạng, với những người thầy tận tụy, kiên trung như “Giáo sư Đỏ” Trần Văn Giàu. Trong tù, dù ở đất liền hay ngoài biển khơi mịt mùng sóng gió, Trần Văn Giàu thường xoay trần trên nền xi măng của xà lim, cặm cụi, bí mật soạn ra hàng chục tài liệu tuyên truyền, huấn luyện. Vượt qua sự rình rập, đòn roi khủng bố của mật thám, vị "Giáo sư Đỏ" hăm hở tham gia giảng dạy cho các lớp huấn luyện của Đảng ở trong tù, góp phần trang bị cho nhiều lớp cán bộ, đảng viên những tri thức lý luận và kỹ năng tuyên truyền, tổ chức cốt yếu nhất. Nhiều "Học viên" của "Trường Đại học Cách mạng" ấy sau này đã trở thành cán bộ cao cấp của Đảng như: Tôn Đức Thắng, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Văn Linh, Phan Đình Khải (Lê Đức Thọ)...
Ngày 27/3/1941, tổ chức Đảng tại nhà tù Tà Lài đã lên kế hoạch vượt ngục lần thứ hai gồm 8 người bao gồm: Trần Văn Giàu, Tô Ký, Châu Văn Giác, Dung Văn Phúc (tức Dương Quang Đông), Trần Văn Kiệt (còn có tên thường gọi là Văn), Nguyễn Văn Đức (còn có tên Nguyễn Hoàng Sính), Nguyễn Công Trung, Trương Văn Nhâm. Trước lúc đi, đồng chí Trần Văn Giàu còn để lại lá thư cho tên chủ ngục là Thiếu tá Ménétrier với hàm ý: “Chúng tôi ra đi không phải vì chế độ hà khắc của nhà tù, cũng không phải vì cha già mẹ yếu, vợ dại con thơ. Mà chúng tôi ra đi với trách nhiệm cao cả khi Tổ quốc bị xâm lược…”.
Chính việc coi sự cống hiến ấy là điều bình dị, ông đã truyền lửa cho biết bao người con yếu nước, cho biết bao thế hệ mai sau một tinh thần yêu nước về một lịch sử viết bằng xương máu không thể quên. Bất kì ai trên mảnh đất thân thương này, đặc biệt là những người con sống tại vùng đất Tân Phú luôn nhớ tới ông Trần Văn Giàu là người lính quả cảm và nhà lãnh đạo tài ba!
