Càng Long Giai đoạn 1945-1950: Xây dựng Chính quyền và Kháng chiến Chống Pháp (2)

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã mở ra một kỷ nguyên hoàn toàn mới cho dân tộc Việt Nam. Tại Càng Long, cũng như trên cả nước, sự kiện lịch sử này đã tạo nên một bước chuyển đổi căn bản, đưa người dân từ thân phận nô lệ trở thành những người tự do, thực sự làm chủ vận mệnh và đất nước của mình. Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ cấp bách và mang tầm vóc chiến lược là nhanh chóng xây dựng một hệ thống chính trị cách mạng vững chắc, làm nền tảng cho việc bảo vệ nền độc lập non trẻ và kiến thiết một xã hội mới.1.1. Thành lập Hệ thống Chính quyền Cách mạngNgay sau khi giành được chính quyền, các cơ quan quyền lực cách mạng đã được khẩn trương thành lập tại Càng Long dưới sự lãnh đạo của Quận ủy. Quận ủy Càng Long do ông Huỳnh Văn Ngò làm Bí thư, cùng các ủy viên khác, đã đứng ra gánh vác trọng trách lãnh đạo nhân dân xây dựng chế độ mới.Tháng 9 năm 1945, Ủy ban nhân dân cách mạng quận Càng Long chính thức ra mắt với cơ cấu tổ chức và các chức danh chủ chốt như sau:• Chủ tịch: Nguyễn Kim Tiền• Ủy viên chính trị: Huỳnh Văn Ngò• Ủy viên quân sự: Bùi Văn Nguy• Ủy viên thư ký: Nguyễn Ngọc ChoSong song với chính quyền, các tổ chức quần chúng nòng cốt cũng được hình thành, tạo nên một mạng lưới chính trị - xã hội rộng khắp:• Mặt trận Việt Minh quận: do Nguyễn Văn Chốn làm Chủ nhiệm.• Thanh niên Tiền phong quận: do Lâm Quang Khương làm thủ lĩnh.• Phụ nữ Cứu quốc quận: do Nguyễn Thị Trinh và Đặng Thị Đê (sau là Nguyễn Thị Ráo) làm Hội trưởng.• Cộng hòa vệ binh quận: do Bùi Văn Nguy (Cò Nguy) chỉ huy.Hệ thống chính quyền cách mạng cũng được thiết lập đồng bộ ở cấp cơ sở. Các Ủy ban nhân dân cách mạng xã lần lượt ra đời trong không khí phấn khởi của nhân dân, tiêu biểu như tại xã Tân An (Chủ tịch Nguyễn Văn Hoảnh), xã An Trường (Chủ tịch Lê Văn Mười), xã Bình Phú (Chủ tịch Đỗ Phú Hữu), và xã Nhị Long (Chủ tịch Phạm Hữu Phước).1.2. Thực thi các Chính sách Kinh tế - Xã hội và Văn hóaTrong một cuộc mít tinh, đồng chí Huỳnh Văn Ngò đã công bố 10 chính sách lớn của Việt Minh, thể hiện một tầm nhìn toàn diện về xây dựng chế độ mới. Các chính sách này có thể được phân nhóm theo các lĩnh vực chính:• Chính trị - Dân chủ: Giành chính quyền, xây dựng nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa độc lập; ban bố các quyền tự do dân chủ (nhân quyền, tài quyền, dân quyền, tự do tín ngưỡng, ngôn luận, hội họp), thực hiện bình quyền dân tộc và nam nữ.• Kinh tế - Xã hội: Tịch thu tài sản của giặc và Việt gian chia cho dân nghèo; bỏ các thứ thuế cũ, thay bằng thuế công bằng, nhẹ; chia lại ruộng công, giảm địa tô, giảm nợ; ban bố luật lao động 8 giờ/ngày; xây dựng kinh tế quốc dân và phát triển nông nghiệp.• Quân sự: Võ trang nhân dân và phát triển quân Giải phóng Việt Nam.• Giáo dục - Văn hóa: Chống nạn mù chữ, phổ cập giáo dục sơ cấp và xây dựng nền văn hóa mới.• Đối ngoại: Giao hảo thân thiện với các nước Đồng minh và các dân tộc nhược tiểu để tranh thủ sự ủng hộ.Việc thực thi các chính sách này được cụ thể hóa qua ba phong trào lớn do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng, mang lại những kết quả tích cực và sâu sắc tại Càng Long:• Chống giặc đói: Chính quyền cách mạng đã có những hành động quyết liệt để cải thiện đời sống nhân dân. Các kho lúa của địa chủ cường hào như Lâm Quang Vĩnh (Tân An, Huyền Hội) và Huyện Ngọ (Nhị Long) bị mở để chia cho dân. Chính sách ruộng đất được thực thi một cách khôn khéo và mềm dẻo: ruộng đất của đế quốc và Việt gian bị tịch thu và cấp cho nông dân; đối với ruộng của các địa chủ lớn chưa có hành động phản cách mạng thì được coi là "ruộng đất vắng chủ", tạm giao cho tá điền trên cơ sở nguyên canh. Chính sách giảm 25% địa tô và xóa bỏ các khoản nợ nần, lễ lạt đã củng cố vững chắc lòng tin của nông dân vào cách mạng. Hưởng ứng lời kêu gọi của Chính phủ, phong trào "Tuần lễ vàng" diễn ra sôi nổi, thể hiện lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả của nhân dân. Giữa các phiên chợ đông đúc, Ban tổ chức chỉ cần đặt cần xé trước cổng chợ, các bà, các chị, lột bông tai, cà rá bỏ vô một cách hồ hởi. Lòng dân hướng về Tổ quốc mạnh mẽ đến mức sau phong trào, Phụ nữ Càng Long phần lớn không còn nữ trang.• Chống giặc dốt: Phong trào bình dân học vụ phát triển mạnh mẽ, lan tỏa khắp các thôn xóm. Với nòng cốt là thanh niên, học sinh, người biết chữ dạy cho người chưa biết, phong trào đã đạt được những thành tựu kỳ diệu. Tại xã An Trường, nơi mà trước đây 95% dân không biết chữ, chỉ sau 4 tháng chống giặc dốt, đa số nhân dân đã biết viết, biết đọc. Chỉ trong vòng 4 tháng (từ tháng 9 đến tháng 12 năm 1945), số người biết chữ trong toàn quận đã tăng lên khoảng một nửa, thể hiện khát khao học tập của quần chúng và hiệu quả vượt trội của chính sách.• Xây dựng đời sống mới: Các hoạt động văn hóa, văn nghệ diễn ra sôi nổi, ca ngợi thành quả cách mạng và sự đổi đời của nhân dân. Song song đó, chính quyền mới đã bài trừ các hủ tục, mê tín dị đoan, cờ bạc, hút xách. An ninh trật tự xã hội được củng cố vượt bậc, tạo nên một cuộc sống yên lành "nhà không cần đóng cửa, của để ngoài vườn không mất".Thông qua việc giải quyết thành công những vấn đề cấp bách về đời sống, văn hóa và tài chính, chính quyền cách mạng non trẻ đã nhanh chóng khẳng định được vai trò và uy tín, củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân, tạo nên nền tảng xã hội vững vàng để chuẩn bị đối phó với âm mưu xâm lược trở lại của thực dân Pháp.1.3. Kháng chiến Bùng nổ và Sự Rút lui Chiến lượcKhi nhân dân Càng Long đang hăng hái xây dựng cuộc sống mới, thực dân Pháp, được quân Đồng minh hỗ trợ, đã quay trở lại xâm lược. Sự kiện Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn đêm 23 tháng 9 năm 1945 đã chính thức mở đầu cuộc kháng chiến ở Nam Bộ.Trước tình hình đó, Càng Long nhanh chóng có những biện pháp ứng phó. Hệ thống chính quyền được tổ chức lại cho phù hợp với thời chiến: Ủy ban Kháng chiến quận được thành lập do ông Huỳnh Văn Ngò làm Chủ tịch, song song với Ủy ban Hành chính quận do ông Nguyễn Kim Tiền đứng đầu. Lực lượng vũ trang nhân dân, bao gồm Cộng hòa vệ binh và các đội tự vệ chiến đấu cấp quận, xã, được khẩn trương xây dựng. Tuy nhiên, trang bị vũ khí hết sức thô sơ, chủ yếu chỉ có vài khẩu súng mút, súng săn, còn lại là giáo mác, tầm vông.Ngày 2 tháng 12 năm 1945, quân Pháp tiến đánh Trà Vinh. Mặc dù đã chiến đấu anh dũng, nhưng do chênh lệch lực lượng và bị địch đánh bọc hậu, mặt trận của ta đã tan vỡ. Lực lượng vũ trang của Càng Long phải rút lui, lập các phòng tuyến tạm thời nhưng cũng nhanh chóng thất thủ trước sức mạnh của địch. Chấp hành mệnh lệnh cấp trên, phần lớn lực lượng phải rút về miền Tây.Sau khi chiếm đóng Càng Long, quân Pháp đưa địa chủ trở về chiếm lại ruộng đất. Tên địa chủ phản động Lâm Quang Vĩnh đã tiến hành các cuộc tàn sát đẫm máu, giết hại dã man nhiều nông dân vô tội như các ông Nguyễn Văn Nhàn, Trần Văn Tư, Lê Văn Tiết, Nguyễn Văn Trọng. Đồng thời, thực dân Pháp thực hiện âm mưu chia rẽ dân tộc giữa người Khmer và người Việt, bắt bớ và sát hại nhiều người dân tại trường học người Hoa ở quận lỵ.Thất bại ban đầu tuy cay đắng nhưng đã trở thành một bài học chiến lược xương máu, buộc các lực lượng cách mạng phải thay đổi phương thức đấu tranh, chuyển từ đối đầu trực diện sang xây dựng cơ sở trong lòng dân, chuẩn bị cho một cuộc kháng chiến trường kỳ và toàn diện hơn.2. Giai đoạn 1946-1950: Củng cố Lực lượng và Phát triển Toàn diện Cuộc kháng chiếnGiai đoạn 1946-1950 đánh dấu một thời kỳ chuyển mình then chốt của cuộc kháng chiến tại Càng Long. Tận dụng thời cơ từ Hiệp định Sơ bộ ngày 6 tháng 3 năm 1946, Đảng bộ và nhân dân Càng Long đã nhanh chóng tái tổ chức lực lượng, củng cố cơ sở và chuyển từ thế bị động phòng ngự sang chủ động tiến công địch. Đây là giai đoạn xây dựng và phát triển toàn diện cả về quân sự, chính trị và hậu phương, biến Càng Long thành một vùng căn cứ kháng chiến vững chắc.2.1. Tái Tổ chức Lực lượng và Những Thắng lợi Quân sự Quyết địnhQuá trình củng cố tổ chức Đảng và chính quyền được tiến hành khẩn trương. Tháng 1 năm 1946, Quận ủy lâm thời được thành lập. Đến tháng 6 năm 1946, Hội nghị cán bộ quận đã bầu ra Ban Chấp hành Quận ủy chính thức do ông Nguyễn Tài Tốt làm Bí thư, đánh dấu sự phục hồi và ổn định về mặt lãnh đạo.Trên cơ sở lực lượng được củng cố, quân và dân Càng Long đã làm nên những thắng lợi quân sự vang dội, có ý nghĩa quyết định. Tiêu biểu là trận đánh tại ấp Rạch Rô (ngày 14/8/1946), nơi bộ đội Trà Vinh diệt 140 tên địch và thu nhiều vũ khí. Hai ngày sau, trận đánh tại ấp Cả Chương (ngày 16/8/1946) đã đi vào lịch sử với tính chất bi tráng và anh hùng. Bị địch bao vây và gần cạn đạn, đơn vị chủ lực rút lui, để lại một tiểu đội 16 chiến sĩ cảm tử kiềm chân địch. Sau những đợt chiến đấu ác liệt, 10 đồng chí đã anh dũng hy sinh. Giữa tình thế ngàn cân treo sợi tóc, chỉ còn lại tiểu đội trưởng Lê Văn Chữ cùng hai chiến sĩ người Nhật, họ đã bình tĩnh nhắm bắn và hạ gục một máy bay trinh sát của địch. Đây là chiếc máy bay đầu tiên bị bắn rơi trên chiến trường Đồng bằng sông Cửu Long, một sự kiện gây chấn động, có tác động to lớn đến tinh thần của quân và dân trong toàn khu vực, tạo ra một khí thế mới cho phong trào kháng chiến.Từ đà thắng lợi này, lực lượng vũ trang đã tiến công giải phóng quận lỵ Càng Long, giải thoát nhiều người dân bị giam giữ và giúp nhân dân khôi phục quyền làm chủ ở các vùng nông thôn rộng lớn như Nhị Long và Tân An.2.2. Xây dựng Hậu phương và Đấu tranh Chống Chính sách Bình địnhĐối mặt với âm mưu "chia rẽ để trị" của thực dân Pháp, Đảng bộ Càng Long đã đề ra những đối sách hiệu quả để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân:• Về dân tộc: Thành lập "Trung đội liên quân Miên - Việt" và "Hội ủng hộ Issarak" là những sáng kiến quan trọng nhằm đoàn kết chặt chẽ đồng bào Khmer và Việt trong cuộc đấu tranh chung, làm thất bại âm mưu chia rẽ của địch.• Về tôn giáo: Các tổ chức như "Hội Công giáo kháng chiến" và "Hội Cao Đài cứu quốc" đã phát huy vai trò tích cực trong việc tập hợp tín đồ tham gia kháng chiến. Cuộc đấu tranh quyết liệt của Hội Công giáo kháng chiến chống lại âm mưu phản động của linh mục Qườn ở Tân An là một minh chứng tiêu biểu cho sự thành công của chính sách này.Càng Long dần trở thành một căn cứ hậu phương vững chắc. Chính quyền cách mạng đã tịch thu ruộng đất của các địa chủ phản động, giao cho nông dân trên cơ sở nguyên canh và chỉ phải nộp lúa quản thủ. Chính sách này đã củng cố quyền làm chủ của nông dân và động viên họ hăng hái sản xuất, đóng góp cho kháng chiến.Từ cuối năm 1947, lực lượng dân quân du kích phát triển mạnh mẽ với hệ thống chỉ huy được kiện toàn từ huyện đến xã. Xưởng vũ khí của huyện được thành lập để sản xuất vũ khí thô sơ. Phong trào cải tạo địa hình, xây dựng xã chiến đấu được đẩy mạnh, tạo nên thế trận chiến tranh nhân dân vững chắc. Nhờ đó, Càng Long đã đối phó hiệu quả với chiến thuật bình định Đờ Latua của Pháp. Trận phục kích của Trung đoàn 111 tại Huyền Hội vào tháng 12 năm 1948, tiêu diệt trên 130 lính lê dương, đã phá vỡ một cuộc càn quét quy mô lớn của địch.2.3. Phát triển Toàn diện về Chính trị, Xã hội và Văn hóaCác tổ chức quần chúng (Hội Cứu quốc) phát triển mạnh mẽ, trở thành nền tảng vững chắc của chính quyền cách mạng.

Tổ chức	Hoạt động và Đóng góp Nổi bật
Thanh niên Cứu quốc	Lực lượng nòng cốt tham gia dân quân du kích, tòng quân; hướng dẫn Đội Nhi đồng Cứu quốc.
Nông dân Cứu quốc	Chăm lo tăng gia sản xuất, đóng lúa quản thủ, làm nòng cốt trong việc thực hiện chính sách ruộng đất.
Phụ nữ Cứu quốc	Đảm bảo công tác hậu cần, nuôi quân, chăm sóc thương binh; tham gia du kích; thành lập "Hội mẹ chiến sĩ" để động viên tinh thần bộ đội.
Mặt trận Việt Minh / Hội Liên Việt	Củng cố và không ngừng phát triển khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tập hợp mọi tầng lớp nhân dân tham gia kháng chiến.

Công tác xây dựng Đảng đạt được những thành tựu vượt bậc. Đến năm 1950, Đảng bộ huyện đã có gần 5.000 đảng viên. Nhiều Đảng bộ xã có số lượng đảng viên đông đảo, như An Trường (1.198 đảng viên), Nhị Long (1.000 đảng viên), Đại Phước (800 đảng viên), và Bình Phú (350 đảng viên).Về văn hóa - giáo dục, Càng Long đã cơ bản hoàn thành công tác xóa mù chữ vào cuối năm 1948, với những sáng kiến độc đáo như việc dựng các "cổng chào" để vinh danh người biết chữ và khuyến khích người chưa biết. Trường Đỗ Văn Nại được thành lập tại Nhị Long (1949-1952) từ ngôi nhà do bà Nguyễn Thị Qúy hiến tặng, trở thành nơi đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho thanh niên và cán bộ trẻ, dù sau này phải chịu kết cục bi thảm khi hai thầy giáo Phạm Văn Minh và Võ Văn Tây bị địch bắt và hy sinh. Phong trào văn hóa văn nghệ quần chúng diễn ra sôi nổi, góp phần tạo nên tinh thần lạc quan, vui tươi trong kháng chiến.2.4. Đỉnh cao của Cải cách Ruộng đất và Phối hợp Chiến dịchGiữa năm 1949, chính sách "tạm cấp ruộng đất" cho dân cày được triển khai sâu rộng. Quá trình này được thực hiện một cách công phu, dân chủ thông qua việc điều tra, họp dân lấy ý kiến, sau đó tiến hành đo đạc và phân chia cụ thể. Ở nhiều nơi, mỗi người từ 16 tuổi trở lên được chia 5 công đất. Chính sách này đã tác động sâu sắc đến đời sống và tư tưởng của nông dân (cả người Việt và Khmer), bồi dưỡng sức dân, củng cố lòng tin tuyệt đối vào cách mạng và làm thất bại hoàn toàn âm mưu chia rẽ của địch.Khi chiến dịch Cầu Kè nổ ra vào tháng 12 năm 1949, quân và dân Càng Long đã đóng góp to lớn về sức người, sức của. Những câu chuyện cảm động đã trở thành biểu tượng cho tinh thần hậu phương vững chắc: má Bảy Đường, má Tư Trắc ngày ngày bơi xuồng tìm ngó sen, môn về làm dưa cho bộ đội; hay khi liệt sĩ hy sinh không đủ hòm chôn, tiểu đội nữ du kích xã Tân An đã nhanh chóng hạ cây bàng ở đình để kịp thời đóng hòm cho đồng đội. Những hành động ấy đã góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của chiến dịch.Nhìn lại chặng đường 5 năm (1945-1950), Càng Long đã trải qua một hành trình đầy thử thách nhưng cũng vô cùng vẻ vang. Từ những ngày đầu non trẻ xây dựng chính quyền, vượt qua thất bại ban đầu, Đảng bộ và nhân dân Càng Long đã từng bước xây dựng thành công một vùng giải phóng vững mạnh về mọi mặt: chính trị, quân sự, kinh tế và văn hóa. Những thành tựu này không chỉ đập tan các âm mưu bình định của địch mà còn tạo ra tiền đề vật chất và tinh thần vững chắc cho những giai đoạn kháng chiến quyết liệt tiếp theo