Cánh Chim Pơ-lăng Bất Khuất Giữa Đại Ngàn A Lưới

Đóa hoa rừng thức giấc giữa bão lửa chiến tranh

Vào những năm cuối thập niên 1950, dãy Trường Sơn đại ngàn qua thung lũng A Lưới (Thừa Thiên - Huế) sục sôi khói lửa. Dưới chế độ cai trị tàn khốc của chính quyền Mỹ – Diệm, chính sách "tố cộng, diệt cộng" và những cuộc càn quét triền miên đã biến các buôn làng yên bình của đồng bào Pa Kô, Tà Ôi, Vân Kiều thành chốn đau thương. Kẻ thù thẳng tay đốt làng, dồn dân vào ấp chiến lược, bắn giết cán bộ hòng dập tắt ngọn lửa cách mạng từ trong trứng nước.

Thế nhưng, đồng bào miền núi A Lưới không chịu khuất phục. Dưới rặng Trường Sơn hùng vĩ, những người con của rừng già vẫn một lòng hướng về cách mạng, hướng về Bác Hồ. Trong dòng chảy bất khuất ấy, có một người con gái Pa Kô mang tên Kăn Lịch (sinh ra tại bản Trầm, xã A Ngo, huyện A Lưới). Năm 1957, khi mới tròn 15 tuổi, mang trong mình lòng căm thù giặc sâu sắc và tình yêu tha thiết với núi rừng buôn bản, Kăn Lịch đã trốn gia đình đi theo bộ đội.

Khởi đầu bằng công việc liên lạc đầy hiểm nguy, người thiếu nữ nhỏ nhắn thoăn thoắt vượt qua từng con suối sâu, đèo dốc để vận chuyển công văn, tiếp tế muối gạo, kim chỉ, mực viết cho bộ đội. Năm 1958, trong một lần đi làm nhiệm vụ, mệ bị địch bắt giam ở Huế. Dù bị tra tấn dã man bằng nhiều cực hình hòng ép khai ra căn cứ cách mạng, người thiếu nữ kiên trung chỉ một mực khẳng định mình chỉ là dân làng đi mua đồ dùng. Không khuất phục được ý chí của mệ, sau ba tháng giam cầm, chúng đành phải trả tự do.

Trở về buôn làng, Kăn Lịch được tổ chức cho theo học chữ quốc ngữ. Khi đã biết đọc, biết viết và thấm nhuần đường lối cách mạng, năm 1961, mệ chính thức thoát ly gia đình, mang theo lời thề son sắt dấn thân vào rừng già, trực tiếp cầm súng chiến đấu để bảo vệ buôn làng.

Tay súng thiện xạ và huyền thoại người nữ chỉ huy du kích

Với lòng quả cảm hiếm có và sự gắn bó máu thịt với địa hình rừng núi hiểm trở, Kăn Lịch nhanh chóng trở thành một tay súng thiện xạ khét tiếng. Mệ bắn bách phát bách trúng, thoắt ẩn thoắt hiện trong sương mù Trường Sơn như một cánh chim đại ngàn, gieo rắc nỗi kinh hoàng cho quân xâm lược.

Từ năm 1964 đến 1966, Kăn Lịch giữ cương vị Đội trưởng đội du kích xã A Ngo. Dưới sự chỉ huy mưu trí của mệ, "đoàn quân tóc dài" gồm những cô gái Pa Kô, Tà Ôi can trường đã tổ chức đánh tỉa, phục kích, giăng bẫy đá, hầm chông, liên tục tập kích vào các đồn bốt, phá tan các cuộc càn quét của địch tại A Lưới. Chính những đòn đánh mưu trí, dũng mãnh của đội du kích do Kăn Lịch chỉ huy đã góp phần buộc địch phải rút chạy khỏi đồn bốt xung quanh, co cụm về căn cứ quân sự A Shau.

Trong suốt những năm tháng đánh Mỹ ác liệt, nữ chỉ huy Kăn Lịch đã trực tiếp tham gia và chỉ huy tới 49 trận đánh lớn nhỏ. Bằng súng trường trường bộ binh và vũ khí tự chế, mệ cùng đồng đội đã tiêu diệt 150 tên địch, bắt sống tù binh và làm nên kỳ tích chấn động: dùng súng bộ binh bắn rơi chiếc máy bay trực thăng chở viên phó sư đoàn trưởng kiêm đô đốc quân đội Mỹ.

Tên tuổi Kăn Lịch trở thành nỗi ám ảnh đối với quân đội Mỹ và chính quyền tay sai. Chúng treo thưởng số tiền khổng lồ cho bất kỳ ai lấy được đầu hoặc chỉ điểm bắt sống mệ, nhưng vòng tay chở che của đồng bào Pa Kô và sự chở che của rừng già Trường Sơn đã bảo bọc mệ an toàn trong mọi hiểm nguy.

“Đám cưới không chú rể” và lời căn dặn thiêng liêng của Bác Hồ

Giữa chiến hào ác liệt, tình yêu đôi lứa của người nữ anh hùng cũng nở hoa theo cách thật đặc biệt. Chàng trai chiếm trọn trái tim Kăn Lịch là ông Hồ Văn Chiến – một chiến sĩ Pa Kô quả cảm lớn lên cùng mệ từ thuở ấu thơ. Năm 1964, trước khi ông Chiến nhận lệnh sang chi viện cho chiến trường Hạ Lào gian khổ, cấp trên và đơn vị quyết định đứng ra tác hợp cho hai người.

Vì nhiệm vụ khẩn cấp, đám cưới diễn ra giản dị giữa rừng già mà vắng bóng chú rể. Nhận chiếc lá viết vội bức thư của người yêu gửi gắm niềm tin son sắt, Kăn Lịch gật đầu chấp thuận hôn lễ để người ra trận yên lòng. Suốt 5 năm ròng rã bặt vô âm tín, dù nhiều người ngỡ ông Chiến đã hy sinh và khuyên mệ đi bước nữa, người thiếu nữ kiên trinh vẫn một lòng chờ đợi. Cho đến năm 1969, hai người mới được trùng phùng trong nước mắt đoàn tụ nghẹn ngào.

Ngày 17 tháng 9 năm 1967, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Dũng sĩ các Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng miền Nam Việt Nam lần thứ hai, Kăn Lịch (lấy họ Hồ theo họ Bác Hồ) được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Mệ trở thành người phụ nữ dân tộc thiểu số đầu tiên của cả nước vinh dự đón nhận danh hiệu cao quý này khi mới 24 tuổi.

Năm 1968, mệ vinh dự nằm trong đoàn đại biểu miền Nam ra Thủ đô Hà Nội báo công và được Bác Hồ gửi thư mời gặp mặt. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đích thân đón mệ về Phủ Chủ tịch. Giây phút gặp mặt Người cha già kính yêu của dân tộc đã khắc sâu vĩnh viễn vào tâm khảm mệ. Ôm Kăn Lịch vào lòng, Bác xúc động căn dặn:

"Anh hùng thì nhiều, nhưng nữ anh hùng người dân tộc thì chỉ mình cháu. Làm anh hùng thì dễ, giữ được danh hiệu anh hùng mới khó!"

Lời dặn dò ân cần, sâu sắc ấy đã trở thành kim chỉ nam theo suốt cuộc đời người con gái kiên trung của dãy Trường Sơn.

Ngọn lửa tình thương giữa thời bình

Sau ngày đất nước thống nhất, gác lại súng đạn, nữ anh hùng Kăn Lịch cùng chồng trở về cuộc sống đời thường tại huyện vùng cao A Lưới. Trở về với đời thường giữa cảnh quê hương sau chiến tranh hoang tàn, cái nghèo và cái đói bám riết lấy buôn làng.

Nỗi đau chiến tranh để lại khi người thân trong gia đình lần lượt qua đời, bỏ lại một đàn cháu thơ dại bơ vơ. Không đành lòng nhìn các cháu bơ vơ, vợ chồng mệ Kăn Lịch đã dang rộng vòng tay nhận nuôi dưỡng 9 đứa cháu mồ côi. Giữa thời buổi thiếu thốn, hai vợ chồng mệ đã còng lưng lao động trên nương rẫy, bẻ từng củ sắn, chia từng hạt bo bo để nuôi nấng 12 người con và cháu khôn lớn nên người.

Không chỉ tròn trách nhiệm trong mái ấm gia đình, mệ Kăn Lịch còn dốc trọn những năm tháng tuổi già cho cộng đồng. Mệ lặn lội ra Bắc vào Nam, đến các thành phố lớn để kêu gọi các nhà hảo tâm, quyên góp được hơn 10 tỷ đồng giúp bà con Pa Kô, Tà Ôi xóa nhà tranh vách nứa dột nát, xây trường học và kéo điện về bản. Dù tuổi cao sức yếu, bước chân mệ vẫn không ngừng tìm đến các trường học vùng cao, ngồi giữa bầy trẻ thơ kể về ký ức chiến tranh, về tấm lòng của Bác Hồ với đồng bào thiểu số, với nỗi đau đáu: "Phải giáo dục các cháu biết lịch sử của đất nước mình. Nếu lớp trẻ không biết cha ông đã đổ xương máu ra sao thì lịch sử nước nhà sẽ phai nhạt mất."

Ý nghĩa câu chuyện và bài học giáo dục đạo đức cách mạng

1. Khẳng định lòng trung kiên bất diệt của đồng bào các dân tộc thiểu số với Đảng và Bác Hồ

Cuộc đời chiến đấu của Anh hùng Kăn Lịch là minh chứng hùng hồn cho tinh thần đoàn kết keo sơn của cộng đồng 54 dân tộc anh em. Tấm lòng sắt son mang họ Bác Hồ của người Pa Kô nhắc nhở thế hệ hôm nay về cội nguồn sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc – nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho Kăn Lịch năm xưa là bài học vô giá về việc tu dưỡng đạo đức cách mạng. Một người có thể lập nên chiến công lẫy lừng trong quá khứ, nhưng để giữ trọn sự liêm chính, khiêm tốn, không sa ngã trước danh vọng và luôn tận tụy vì nhân dân suốt cả cuộc đời mới là thử thách lớn nhất. Đây là kim chỉ nam cho cán bộ, đoàn viên và thế hệ trẻ trong rèn luyện bản lĩnh chính trị.

Hình ảnh "đám cưới không chú rể" và sự hy sinh thầm lặng của mệ Kăn Lịch thể hiện phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam: biết hy sinh hạnh phúc cá nhân cho nghĩa lớn của Tổ quốc, giữ vẹn lời thề son sắt dù cách trở muôn trùng bão lửa.

Tấm lòng mở rộng nuôi dưỡng đàn cháu mồ côi và những bước chân không mỏi đi xóa đói giảm nghèo của mệ Kăn Lịch khi chiến tranh đi qua là bài học lớn về tinh thần phụng sự cộng đồng. Đối với thế hệ trẻ, câu chuyện là lời kêu gọi hành động: phải biết trân trọng nền độc lập, tích cực học tập lịch sử dựng nước và giữ nước, đem tri thức, nhiệt huyết của tuổi trẻ về xây dựng quê hương, đặc biệt là những vùng sâu, vùng xa còn nhiều gian khó.