CÁNH CỬA THÉP LẠNG SƠN: HÀNH TRÌNH CHIẾN ĐẤU CỦA SƯ ĐOÀN 337 NĂM 1979

CÁNH CỬA THÉP LẠNG SƠN: HÀNH TRÌNH CHIẾN ĐẤU CỦA SƯ ĐOÀN 337 NĂM 1979

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979, Sư đoàn 337 đã thực hiện cuộc hành quân khẩn cấp từ miền Trung ra Lạng Sơn, bước thẳng vào những trận đánh ác liệt trên tuyến Khánh Khê – Điềm He – Tu Đồn. Giữa mưa pháo, những cuộc tiến công liên tiếp và sự hy sinh của biết bao người lính, đơn vị đã góp phần ngăn chặn mũi vu hồi của quân Trung Quốc, giữ vững một hướng phòng ngự quan trọng của Mặt trận Lạng Sơn. Từ những chiến hào năm ấy, danh xưng “Cánh cửa thép Lạng Sơn” đã trở thành biểu tượng của lòng quả cảm và ý chí bảo vệ từng tấc đất biên cương.

Ảnh tư liệu 1. Bia ghi dấu chiến công của Sư đoàn 337 tại khu vực Khánh Khê, Lạng Sơn – địa danh gắn với cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới năm 1979. Nguồn ảnh: Báo Quân khu 4.

Từ miền Trung ra biên giới: Cuộc hành quân trong những ngày Tổ quốc lâm nguy

Ngày 17/2/1979, quân Trung Quốc mở cuộc tiến công trên toàn tuyến biên giới phía Bắc Việt Nam. Tại Lạng Sơn, những trận đánh ác liệt nhanh chóng diễn ra ở Đồng Đăng, Cao Lộc và các địa bàn trọng yếu. Trước tình thế đó, việc tăng cường lực lượng chủ lực cho mặt trận trở thành yêu cầu cấp bách.

Ở miền Trung, Sư đoàn Bộ binh 337 khi ấy vừa mới thành lập chưa đầy một năm. Ngày 28/7/1978, đơn vị ra đời tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ Tĩnh, với nhiệm vụ ban đầu là chuẩn bị thực hiện nghĩa vụ quốc tế giúp nước bạn Lào.

Chiến sự biên giới phía Bắc đã làm thay đổi nhiệm vụ ấy.

Ngày 18/2/1979, Bộ Quốc phòng quyết định điều động Sư đoàn 337 thuộc Quân khu 4 tăng cường cho Quân khu 1. Từ một đơn vị đang chuẩn bị triển khai nhiệm vụ trên đất bạn, những người lính phải nhanh chóng chuyển sang trạng thái sẵn sàng chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc.

Sáng 19/2, cuộc hành quân bắt đầu. Bằng nhiều phương tiện, từ ô tô, tàu hỏa đến máy bay, các đơn vị vượt hàng trăm kilômét hướng về phía Bắc.

Đó không chỉ là cuộc di chuyển quân sự thông thường. Trong quá trình hành quân, Sư đoàn còn tiếp nhận thêm quân số, bổ sung vũ khí, trang bị và liên tục điều chỉnh nhiệm vụ theo tình hình chiến trường.

Trong những chuyến đi gấp gáp ấy, câu chuyện về cuộc hành quân thần tốc của nghĩa quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Quang Trung – Nguyễn Huệ được nhắc lại để động viên tinh thần bộ đội. Hai cuộc chiến thuộc hai thời đại khác nhau, nhưng cùng gợi lên ý chí chống ngoại xâm và trách nhiệm bảo vệ đất nước.

Chiều tối 24/2, những bộ phận đầu tiên của Trung đoàn 4 đến vị trí tập kết. Đến trưa 25/2, lực lượng chủ yếu của Sư đoàn cơ bản đã có mặt tại khu vực được giao. Trung đoàn Bộ binh 92 và Trung đoàn Pháo binh 108 hoàn tất việc cơ động vào tối 27/2.

Sau chặng đường hơn 500 km, những người lính Sư đoàn 337 bước vào một thử thách mới: trực tiếp đối mặt với quân xâm lược trên chiến trường Lạng Sơn.

Khánh Khê – cửa ngõ của một cuộc tiến công vu hồi

Trên bản đồ quân sự, khu vực Khánh Khê giữ một vị trí đặc biệt quan trọng.

Cây cầu bắc qua sông Kỳ Cùng nằm trên tuyến đường 1B, nối các địa bàn phía Bắc với khu vực phía Nam Lạng Sơn. Nếu kiểm soát được hướng tiến công này, quân Trung Quốc có khả năng phát triển lực lượng về phía Đồng Mỏ, đe dọa những tuyến giao thông và đường cơ động của quân đội Việt Nam.

Nguy hiểm hơn, mũi tiến công từ Khánh Khê có thể phối hợp với các hướng khác để tạo thế bao vây, chia cắt lực lượng phòng thủ thị xã Lạng Sơn.

Vì vậy, phòng ngự Khánh Khê không đơn thuần là giữ một cây cầu. Đó là nhiệm vụ bảo vệ một hướng chiến dịch có ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ thế trận.

Sư đoàn 337 được giao tổ chức tuyến phòng ngự Khánh Khê – Điềm He – Tu Đồn. Trong đội hình ấy, Trung đoàn 4 đảm nhiệm những vị trí then chốt, Trung đoàn 52 tham gia cơ động và phản kích, còn Trung đoàn Pháo binh 108 đảm nhiệm nhiệm vụ chi viện hỏa lực.

Địa hình vùng núi Lạng Sơn tạo ra nhiều thuận lợi cho phòng ngự nhưng cũng đặt ra không ít khó khăn. Những điểm cao có thể khống chế đường sá, bến vượt và khu vực thung lũng. Khi đối phương chiếm được một vị trí cao, các trận địa phía dưới dễ bị quan sát và uy hiếp bằng hỏa lực.

Chính vì vậy, các địa danh như điểm cao 649, điểm cao 559, Pa Pách và cầu Khánh Khê trở thành những vị trí có ý nghĩa sống còn.

Ngày 25/2, Trung đoàn 4 và Trung đoàn 52 cơ bản hoàn thành việc chiếm lĩnh trận địa. Bộ đội khẩn trương củng cố công sự, triển khai hỏa lực, tổ chức cảnh giới và chuẩn bị đánh trả.

Chỉ một ngày sau, những cuộc chạm súng đầu tiên đã diễn ra.

Chiều 26/2, bộ phận cảnh giới Trung đoàn 4 phát hiện và chiến đấu với lực lượng đối phương ở phía tây nam điểm cao 649, đồng thời bắt được thám báo tại khu vực Nhạc Kỳ.

Trận đánh báo hiệu những ngày giao tranh quyết liệt đang đến gần.

Điểm cao 649: Những người lính chiến đấu đến cùng

Rạng sáng 28/2/1979, quân Trung Quốc mở các đợt tiến công trên chính diện phòng ngự từ Khánh Khê đến Điềm He.

Các mũi bộ binh được hỏa lực hỗ trợ tìm cách đánh chiếm điểm cao, vượt qua những vị trí phòng ngự, đồng thời thực hiện các đòn đánh vòng nhằm chia cắt đội hình quân ta.

Trong những địa bàn giao tranh quyết liệt nhất có điểm cao 649.

Đây là vị trí quan trọng đối với việc kiểm soát khu vực cầu Khánh Khê. Mất điểm cao đồng nghĩa với việc tuyến phòng ngự phía dưới có nguy cơ bị uy hiếp nghiêm trọng.

Tại đây, Trung đội 1, Đại đội 9, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 4, dưới sự chỉ huy của Trung đội trưởng Trần Minh Lệ, đã kiên cường chống trả những đợt tiến công liên tiếp.

Theo lịch sử đơn vị được Báo Quân khu 4 công bố, trong hai ngày 28/2 và 1/3, trung đội đã đẩy lùi 18 đợt tiến công lớn nhỏ của đối phương.

Giữa một chiến trường bị hỏa lực địch khống chế, những người lính vẫn bám trụ vị trí được giao. Các đợt tấn công liên tiếp khiến lực lượng phòng ngự chịu tổn thất đặc biệt nặng nề.

Cuối cùng, Trung đội trưởng Trần Minh Lệ cùng các chiến sĩ trong trung đội đã anh dũng hy sinh.

Sự hy sinh ấy là một trong những ký ức bi tráng nhất của Sư đoàn 337 trong cuộc chiến đấu tại Khánh Khê.

Trên hướng này, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3 Nguyễn Xuân Hòa còn trực tiếp chỉ huy Đại đội 11 vượt sông tổ chức phản kích nhằm giành lại vị trí quan trọng. Cuộc chiến diễn ra không cân sức. Người tiểu đoàn trưởng và nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh gần chiến hào đối phương.

Không phải mọi cuộc phản kích đều giành được mục tiêu. Nhưng sự chiến đấu quyết liệt của các đơn vị đã góp phần làm suy giảm sức tiến công của đối phương và giữ thế phòng ngự chung.

Ảnh tư liệu 2. Bộ đội Việt Nam chiến đấu trên tuyến biên giới phía Bắc năm 1979. Ảnh minh họa bối cảnh chiến trường, không xác định là cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 337 tại điểm cao 649.

Giữ vững tuyến Điềm He và những trận phản kích trên điểm cao 559

Trong lúc chiến sự diễn ra ác liệt ở điểm cao 649, khu vực Điềm He cũng phải đối mặt với sức ép lớn.

Quân Trung Quốc triển khai lực lượng từ các vị trí cao, tìm cách tiến xuống thung lũng và đánh vào những trận địa phòng ngự của Trung đoàn 4.

Tại đây, Tiểu đoàn 1, dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Xuân Hồng, cùng các đơn vị thuộc quyền đã tổ chức đánh trả, kết hợp giữ chốt với cơ động tiến công vào sườn đội hình đối phương.

Cách đánh ấy cho thấy quân đội Việt Nam không chỉ phòng thủ thụ động trong công sự. Khi điều kiện cho phép, các đơn vị chủ động tổ chức phản kích, tận dụng địa hình để làm giảm ưu thế về quân số và hỏa lực của đối phương.

Ở hướng điểm cao 559 – Pa Pách, tình hình cũng đặc biệt căng thẳng.

Điểm cao 559 là vị trí có khả năng khống chế khu vực cầu Khánh Khê và những trận địa lân cận. Trung đoàn 52 được giao tổ chức lực lượng phản kích nhằm giành lại địa bàn này.

Chiều 1/3, Tiểu đoàn 6 bắt đầu tiến công. Những trận đánh kéo dài sang ngày hôm sau. Bộ đội chiến đấu quyết liệt nhưng chưa thể hoàn toàn đánh chiếm mục tiêu do đối phương vẫn giữ được các vị trí trên đỉnh.

Sau đó, Sư đoàn tiếp tục điều chỉnh lực lượng để tiến công khu vực Pa Pách. Đại đội 5 thuộc Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 4 tổ chức nhiều mũi tiến công, song gặp hỏa lực mạnh từ các vị trí cao.

Trong trận đánh này, Đại đội trưởng của đơn vị đã hy sinh.

Những tổn thất đó phản ánh tính chất khốc liệt của cuộc chiến. Trên địa hình rừng núi, mỗi điểm cao đều có thể trở thành một trận địa hiểm yếu và mỗi lần cơ động đều đòi hỏi sự dũng cảm, phối hợp và quyết tâm rất lớn.

Mười hai ngày đêm bảo vệ cầu Khánh Khê

Nếu những điểm cao là nơi diễn ra các cuộc tranh chấp vị trí quyết liệt, thì cầu Khánh Khê chính là một trong những trọng điểm của trận đánh ngăn chặn mũi vu hồi.

Đối phương liên tục tìm cách vượt cầu và khu vực ngầm để phát triển lực lượng xuống phía Nam.

Trước sức ép đó, Đại đội 10, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 4 cùng các lực lượng chi viện đã kiên cường đánh trả, ngăn chặn các đợt vượt sông.

Những ngày chiến đấu kéo dài khiến đơn vị chịu thương vong nặng nề. Theo tư liệu lịch sử Sư đoàn, Đại đội 10 đã hai lần phải thay đại đội trưởng và ba lần thay chính trị viên.

Đằng sau những con số ấy là sự mất mát lớn lao của một tập thể chiến đấu.

Nhưng trận địa vẫn được giữ vững.

Dưới sự chi viện của pháo binh và sự phối hợp giữa các đơn vị, những đợt tiến công vượt cầu bị đánh bật. Đối phương không thực hiện được mục tiêu đột phá qua khu vực Khánh Khê để mở rộng thế bao vây thị xã Lạng Sơn.

Trước khi rút khỏi khu vực, quân Trung Quốc đã dùng bộc phá đánh sập cầu nhằm cản trở lực lượng Việt Nam truy kích.

Sau 12 ngày đêm chiến đấu trên tuyến phòng ngự, Sư đoàn 337 cùng các đơn vị bạn đã hoàn thành nhiệm vụ ngăn chặn mũi tiến công vu hồi trên hướng đường 1B.

Chiến thắng ấy góp phần quan trọng vào thế trận phòng thủ chung của Mặt trận Lạng Sơn trong những ngày tháng 2 và tháng 3/1979.

Ảnh tư liệu 3. Di tích, bia tưởng niệm gắn với cuộc chiến đấu bảo vệ cầu Khánh Khê năm 1979. Những địa danh này ngày nay là nơi trở về tưởng nhớ đồng đội của nhiều cựu chiến binh Sư đoàn 337.

Danh xưng “Cánh cửa thép” và những người còn mãi ở biên cương

Trong lịch sử quân sự, giá trị của một tuyến phòng ngự không chỉ được đánh giá bằng những vị trí đã giữ được mà còn ở nhiệm vụ chiến dịch mà nó hoàn thành.

Đối với Sư đoàn 337, chiến công tại Khánh Khê có ý nghĩa đặc biệt: một đơn vị mới thành lập, vừa trải qua cuộc hành quân đường dài, đã nhanh chóng triển khai chiến đấu trong điều kiện khẩn cấp và góp phần chặn đứng một hướng tiến công quan trọng của đối phương.

Những trận đánh ấy đã làm nên danh xưng “Cánh cửa thép Lạng Sơn”.

Nhưng phía sau danh xưng hào hùng là những mất mát không thể đo đếm chỉ bằng thành tích chiến đấu.

Đó là Trung đội trưởng Trần Minh Lệ cùng đồng đội ở điểm cao 649. Là Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Xuân Hòa và những chiến sĩ trong cuộc phản kích vượt sông. Là những cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống tại Điềm He, Pa Pách, Nhạc Kỳ và khu vực cầu Khánh Khê.

Họ thuộc những đơn vị khác nhau, đảm nhiệm những vị trí khác nhau, nhưng cùng có chung một nhiệm vụ: bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.

Sau cuộc chiến, nhiều người lính trở về với những vết thương và ký ức không dễ nguôi ngoai. Những cuộc gặp mặt đồng đội, những chuyến hành hương về chiến trường cũ trở thành dịp tưởng nhớ người đã khuất và trao truyền lịch sử cho thế hệ sau.

Tên tuổi những người hy sinh được nhắc lại không phải để nuôi dưỡng hận thù, mà để nhắc nhớ giá trị của độc lập, hòa bình và trách nhiệm bảo vệ đất nước.

Từ chiến trường năm 1979 đến thông điệp hòa bình hôm nay

Tháng 3/1979, cuộc tiến công quy mô lớn của quân Trung Quốc kết thúc bằng việc rút quân. Tuy nhiên, tình hình biên giới phía Bắc vẫn còn nhiều diễn biến phức tạp trong những năm tiếp theo.

Đối với Sư đoàn 337, chiến công tại Lạng Sơn trở thành dấu mốc đặc biệt trong truyền thống đơn vị. Danh hiệu truyền thống “Đoàn Khánh Khê” gắn liền với những ngày chiến đấu quyết liệt trên đất biên cương.

Ngày 24/5/1999, trên cơ sở chuyển đổi nhiệm vụ, Sư đoàn 337 được đổi tên thành Đoàn Kinh tế – Quốc phòng 337, tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời bình.

Từ một đơn vị bộ binh chiến đấu đến lực lượng tham gia phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, hành trình ấy cho thấy sự tiếp nối giữa nhiệm vụ bảo vệ biên giới và xây dựng cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những trận đánh năm 1979. Nhiều dấu tích chiến trường đã đổi thay, những tuyến đường từng mang dấu vết chiến tranh nay phục vụ cuộc sống và giao thương.

Nhưng ký ức về Sư đoàn 337 vẫn còn đó.

Cánh cửa thép năm xưa không được dựng lên bằng sắt thép theo nghĩa thông thường. Nó được tạo nên bởi ý chí của những người lính, sự phối hợp giữa các đơn vị và những hy sinh để bảo vệ từng vị trí trên tuyến phòng ngự.

Nhìn lại chiến công của Sư đoàn 337 cũng là dịp để hiểu rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên có sẵn. Đó là thành quả của biết bao thế hệ đã chiến đấu, chịu đựng và hy sinh.

Trên những sườn núi Khánh Khê, trong ký ức về các điểm cao 649, 559 và những trận địa bên sông Kỳ Cùng, câu chuyện về người lính Sư đoàn 337 vẫn nhắc nhở các thế hệ hôm nay một điều giản dị mà sâu sắc: Giữ gìn hòa bình chính là cách thiết thực để tri ân những người đã hy sinh cho Tổ quốc.