"Cánh cửa thép" và những người nằm lại Đồi 722
Trong bản đồ chiến lược của chiến trường Nam Tây Nguyên thời kháng chiến chống Mỹ, khu vực Đức Lập – Đắk Sắk nổi lên như một điểm yết hầu tối quan trọng. Nơi đây được ví như "cánh cửa thép" mà quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa dựng lên để án ngữ tuyến hành lang chiến lược, chia cắt lực lượng của ta và bảo vệ toàn bộ cao nguyên phía Nam. Ngự trị trên cao điểm ấy là Đồi 722 (thuộc xã Đắk Sắk, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng) – nơi từng đặt Trại lực lượng đặc biệt Đức Lập với hệ thống hầm hào, lô cốt và mìn bẫy kiên cố bậc nhất.
Đêm tháng Tám lửa đạn và khúc tráng ca bi tráng
Tháng 8 năm 1968, thực hiện chủ trương của Bộ Tư lệnh Tây Nguyên nhằm bẻ gãy hệ thống phòng thủ của địch, một chiến dịch quy mô lớn đã được mở ra. Vào đêm 22/8/1968, các cánh quân chủ lực phối hợp cùng Tiểu đoàn 20 Đặc công Tây Nguyên và lực lượng vũ trang địa phương đã bất ngờ dội bão lửa xuống căn cứ Đức Lập - Đắk Sắk.
Cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt từng giờ, từng phút. Đến ngày 24/8/1968, phần lớn căn cứ trọng yếu của địch bị ta đập tan. Tuy nhiên, bị đẩy vào thế chân tường, địch điên cuồng dồn lực phản công. Dựa vào lợi thế hỏa lực tối tân, bom rải thảm từ máy bay chiến lược và những trận địa pháo băm nát mặt đất, chúng bao vây chặt lấy Đồi 722. Trong vòng vây khốc liệt ấy, 153 cán bộ, chiến sĩ ta đã anh dũng hy sinh đến hơi thở cuối cùng. Do sự chênh lệch về hỏa lực và lưới lửa dày đặc của địch, lực lượng ta khi ấy không tài nào tiếp cận được để đưa các anh ra ngoài. Trận chiến khép lại, để lại nỗi đau thắt ruột và một khoảng lặng dài trên đỉnh đồi hoang tàn.
Ký ức của những nhân chứng sống
Chiến tranh đi qua, mang theo bao thay đổi của thời gian nhưng không thể xóa nhòa những ký ức đau thương nhưng hào hùng trong tâm trí người dân bản địa.
Theo lời kể của những nhân chứng lịch sử như ông Nguyễn Văn Vượng (thôn Thổ Hoàng 2) – người từng tận mắt chứng kiến những ngày tháng bi tráng đó – sau khi trận giao tranh dứt, quân đội Mỹ đã đưa xe cơ giới và máy ủi tới san phẳng mặt bằng Đồi 722 để làm tuyến phòng thủ mới. Trong quá trình càn quét và dọn dẹp chiến trường, họ đã gom hài cốt của các chiến sĩ ta vào những hố chôn tập thể. Suốt nhiều thập kỷ, những lớp đất đá và sự đổi thay của thời gian đã phủ lên không gian ấy một vẻ bình yên giả định. Thế nhưng, dưới những luống rẫy cà phê, trong các khoảnh sân nhà của người dân vùng Thổ Hoàng, những mảnh xương, những di vật như tấm ni lông, vỏ đạn hay dấu vết giao thông hào cũ vẫn thỉnh thoảng lộ diện, như một lời nhắc nhở xót xa về sự hy sinh chưa trọn vẹn của các anh.
Mệnh lệnh từ trái tim: Theo dấu ký ức đưa anh về
Sự hy sinh anh dũng của các thế hệ cha anh tại Đồi 722 đã góp phần quan trọng làm rung chuyển hệ thống phòng thủ của địch, tạo đà để đến mùa Xuân năm 1975, toàn bộ cứ điểm Đức Lập - Đắk Sắk hoàn toàn sụp đổ, mở đường cho chiến thắng Buôn Ma Thuột lịch sử. Ngày nay, Đồi 722 – Đắk Sắk đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia, trở thành "địa chỉ đỏ" thiêng liêng để giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.
Và hơn cả một không gian tưởng niệm, ngọn đồi ấy đang từng ngày gọi tên những người con chưa về. Hưởng ứng các chiến dịch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân địa phương đang và vẫn tiếp tục kiên trì "theo dấu ký ức". Từng lời kể của cựu chiến binh, từng manh mối từ người dân đang được chắp nối lại với hy vọng mong manh nhưng đầy thiết tha: sớm tìm thấy, xác định danh tính và đưa những người lính năm xưa rời khỏi lạnh lẽo hoang sơ, trở về trong vòng tay ấm áp của đất mẹ và nghĩa trang quê hương.
SƯU TẦM
