Cánh én đơn độc giữa sào huyệt địch và hai loạt bom chấn động Sài Gòn - Hồi ức của phi công tình báo Nguyễn Thành Trung

1. Hạt giống đỏ gieo vào giữa sào huyệt địch

Để hiểu được động cơ và bản lĩnh thép của Nguyễn Thành Trung trong khoảnh khắc quyết định lịch sử ấy, chúng ta phải quay ngược thời gian về với tuổi thơ dữ dội của ông. Nguyễn Thành Trung tên thật là Đinh Khắc Chữ, sinh năm 1947 tại xã An Khánh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Cha ông là đồng chí Đinh Văn Dậu, nguyên Huyện ủy viên, Bí thư Huyện ủy Châu Thành (Bến Tre).

Năm 1954, cha ông bị chính quyền Ngô Đình Diệm bắt và sát hại một cách tàn nhẫn. Sự hy sinh của cha đã gieo vào lòng cậu bé Chữ một mối thù sâu sắc với chế độ độc tài và bọn xâm lược, đồng thời nhen nhóm ngọn lửa cách mạng lý tưởng. Mặc dù gia đình có truyền thống cách mạng và bị o ép gắt gao, mẹ ông đã khéo léo làm lại giấy tờ, đổi tên ông thành Nguyễn Thành Trung để che giấu thân phận, tạo điều kiện cho ông tiếp tục ăn học đàng hoàng tại Sài Gòn.

Năm 1965, khi phong trào cách mạng miền Nam đang bước vào giai đoạn cam go, Nguyễn Thành Trung đã bí mật bắt liên lạc với tổ chức Đảng và chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam khi mới 18 tuổi. Tuy nhiên, thay vì thoát ly ra bưng biền cầm súng chiến đấu như bao thanh niên khác, tổ chức đã nhận thấy ở ông những tố chất đặc biệt: sự thông minh, điềm tĩnh, ngoại ngữ tốt và vỏ bọc lý lịch đã được làm sạch. Ông nhận được một chỉ thị tối mật: Bằng mọi giá phải thi đỗ vào Không lực Việt Nam Cộng hòa, chui sâu leo cao vào lực lượng hiện đại nhất của địch để chờ ngày hành động.

Năm 1969, Nguyễn Thành Trung thi đỗ thủ khoa vào Trường Sĩ quan Không quân Nha Trang. Với thành tích học tập và bay huấn luyện xuất sắc, ông được người Mỹ đưa sang các căn cứ không quân tại bang Texas, Hoa Kỳ để đào tạo nâng cao. Tại Mỹ, ông học cách điều khiển các loại máy bay tiêm kích và cường kích hiện đại nhất thời bấy giờ. Mọi bài thi, mọi đợt sát hạch ông đều vượt qua với điểm số kỷ lục, khiến các sĩ quan huấn luyện người Mỹ cực kỳ nể trọng và tin tưởng. Xong khóa huấn luyện, ông về nước, mang hàm Thiếu úy, sau đó thăng lên Đại úy, phục vụ tại Sư đoàn 3 Không quân đóng tại căn cứ Biên Hòa.

2. Mười năm "nằm gai nếm mật" của người tình báo đơn tuyến

Là một phi công được đánh giá cao, Nguyễn Thành Trung thường xuyên được giao nhiệm vụ lái máy bay ném bom yểm trợ cho bộ binh hoặc oanh kích các căn cứ của Quân Giải phóng. Đây chính là thử thách tàn khốc nhất đối với một điệp viên mang trong tim lý tưởng cách mạng. Làm sao để giữ được vỏ bọc hoàn hảo mà không phải thả bom giết hại đồng bào, đồng chí của mình?

"Đó là những năm tháng mà tâm lý tôi luôn trong trạng thái giằng xé và căng như dây đàn," ông Trung tâm sự. Mỗi lần nhận lệnh xuất kích đánh vào vùng căn cứ cách mạng, ông phải dùng mọi sự mưu trí để "chữa cháy". Khi thì ông lấy cớ mây mù che khuất mục tiêu, khi thì báo cáo hệ thống ngắm bắn trục trặc, lúc lại cố tình bay chệch tọa độ để ném bom xuống những cánh rừng hoang vắng hoặc thả thẳng xuống biển. Để che mắt bộ phận theo dõi, ông thường dội bom tạo ra những tiếng nổ lớn, báo cáo hoàn thành nhiệm vụ và trở về căn cứ bình an vô sự.

Có những lần, trước khi ném bom vào một khu vực nghi ngờ có lực lượng của ta, ông bay là là trên ngọn cây, tạo ra tiếng gầm rú động cơ đinh tai nhức óc để báo động cho bộ đội ta ở dưới đất có thời gian sơ tán trước khi quay lại cắt bom.

Hoạt động đơn tuyến giữa hang ổ của địch, không có đồng đội kề vai sát cánh mỗi ngày, Nguyễn Thành Trung phải tự mình giải quyết mọi tình huống. Ông cẩn trọng trong từng lời ăn tiếng nói, từng thói quen sinh hoạt để không bộc lộ bất cứ sơ hở nào. Suốt nhiều năm trời, bộ máy phản gián khét tiếng của chính quyền Sài Gòn không mảy may nghi ngờ vị Đại úy phi công trẻ tuổi, tài ba và có vẻ ngoài hào hoa ấy. Nhưng trong sâu thẳm, người điệp viên ấy đang đếm từng ngày, chờ đợi một cơ hội ngàn năm có một để tung ra đòn đánh chí mạng.

3. Chuyến bay lịch sử sáng ngày 8 tháng 4 năm 1975

Tháng 3 năm 1975, quân và dân ta mở cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân. Buôn Ma Thuột giải phóng, kéo theo sự sụp đổ dây chuyền của địch ở Tây Nguyên, Huế, Đà Nẵng, Nha Trang. Sài Gòn rơi vào tình trạng hỗn loạn tột độ. Nhận định thời cơ chiến lược đã đến, Nguyễn Thành Trung quyết định không thể chờ đợi thêm nữa. Ông tự lên kế hoạch táo bạo: Dùng chính máy bay của địch để đánh thẳng vào đầu não của địch – Dinh Độc Lập.

Sáng ngày 8 tháng 4 năm 1975, tại sân bay Biên Hòa, phi đội của Nguyễn Thành Trung nhận lệnh xuất kích ném bom ngăn chặn đường tiến quân của Quân Giải phóng tại khu vực Phan Thiết. Đội hình bay gồm ba chiếc F-5E, trong đó Nguyễn Thành Trung bay số 2. F-5E (Tiger II) lúc bấy giờ là một trong những loại máy bay tiêm kích đánh chặn và ném bom chiến thuật hiện đại nhất, có tốc độ siêu âm và khả năng mang theo lượng lớn bom đạn. Chiếc máy bay của ông hôm đó mang theo 4 quả bom Mk-82 (mỗi quả nặng 500 lbs - khoảng 227kg).

Đúng 8 giờ 30 phút sáng, biên đội cất cánh. Khi vừa rời khỏi không phận sân bay Biên Hòa, đạt độ cao cần thiết, Nguyễn Thành Trung bất ngờ thực hiện một thao tác không có trong kế hoạch: Ông gạt cần liên lạc radio, thông báo với phi công bay số 1 (biên đội trưởng) rằng máy bay của mình gặp sự cố kỹ thuật. Sau đó, ông lập tức tắt bộ đàm, cắt đứt liên lạc, ngoặt mũi máy bay, tách khỏi đội hình và hướng thẳng về phía Sài Gòn.

Chỉ mất vài phút bay với tốc độ cận âm, bầu trời Sài Gòn đã hiện ra trước mắt. Thành phố đang bắt đầu ngày mới nhưng bao trùm bởi không khí hoang mang, xe cộ đi lại nườm nượp dưới đường phố.

4. Hai loạt bom xé toạc bầu trời và làm rung chuyển Dinh Độc Lập

Nguyễn Thành Trung xác định mục tiêu là Dinh Độc Lập – nơi đặt văn phòng làm việc của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu và bộ máy đầu não của chính quyền Sài Gòn. Ở độ cao thấp, ông nhìn thấy rõ mồn một hình dáng chiếc dinh thự màu trắng hình chữ T nằm giữa khu khuôn viên rộng lớn xanh mướt.

"Lúc đó, tôi không thấy sợ hãi mà chỉ thấy sự phấn khích tột độ. Mục tiêu mà tôi đã chờ đợi suốt 10 năm nay đang nằm trọn trong vòng ngắm. Khó khăn lớn nhất không phải là thả bom, mà là lưới lửa phòng không của địch bố trí dày đặc quanh Sài Gòn và sự truy kích của các máy bay tiêm kích bay lên từ Tân Sơn Nhất," ông kể lại phút giây sinh tử.

Ông đẩy cần lái, chiếc F-5E bổ nhào từ trên không trung xuống. Góc cắt bom được tính toán vô cùng chi tiết. Ở vòng bổ nhào đầu tiên, Nguyễn Thành Trung ấn nút thả hai quả bom Mk-82. Bom lao xé gió trúng đích. Tuy nhiên, do trần mây và tốc độ bay quá nhanh, hai quả bom không nổ như mong muốn mà trượt dài làm sập một góc mái của Dinh Độc Lập.

Bất ngờ trước đòn tập kích chớp nhoáng, toàn bộ hệ thống phòng không của Sài Gòn bị tê liệt trong vài chục giây đầu. Nhưng ngay sau đó, pháo phòng không từ các nóc nhà, các căn cứ xung quanh bắt đầu bắn lên xối xả đan thành một tấm lưới lửa dày đặc. Mặc kệ hỏa lực bắn trả, Nguyễn Thành Trung không bỏ cuộc. Ông bình tĩnh vòng máy bay lại, lấy độ cao và tiếp tục thực hiện cú bổ nhào thứ hai.

Lần này, ông ngắm thẳng vào khu vực trung tâm của Dinh Độc Lập. Hai quả bom còn lại được phóng ra. Hai tiếng nổ vang trời rung chuyển cả trung tâm Sài Gòn, khói bụi bốc lên mù mịt. Một góc cầu thang và phòng khách của Dinh Độc Lập bị đánh sập.

Nhiệm vụ đã hoàn thành, Nguyễn Thành Trung nhanh chóng ép cần lái, cho máy bay bay là là sát những ngọn cây, mái nhà để tránh hệ thống radar của địch và thoát ly về hướng tỉnh Phước Long – khu vực lúc đó đã được Quân Giải phóng kiểm soát hoàn toàn.

Đến khoảng 9 giờ 30 phút sáng, chiếc F-5E hạ cánh an toàn xuống đường băng dã chiến tại sân bay Phước Long. Đoạn đường băng ở đây rất ngắn và xấu, chỉ dành cho máy bay trực thăng và máy bay vận tải nhỏ, nhưng bằng kỹ năng điêu luyện, Nguyễn Thành Trung đã tiếp đất thành công. Khi ông mở nắp buồng lái bước xuống, bộ đội ta ở căn cứ Phước Long đã chĩa súng bao vây vì tưởng máy bay địch xâm nhập hoặc phi công nhảy dù tị nạn. Chỉ đến khi ông bình tĩnh giơ tay và nói: "Đừng bắn, tôi là Nguyễn Thành Trung, tôi vừa đánh bom Dinh Độc Lập trở về!" thì sự ngỡ ngàng mới vỡ òa thành niềm vui sướng khôn tả. Những người lính giải phóng ùa tới bế bổng người anh hùng không quân lên không trung.

Sự kiện ném bom Dinh Độc Lập của Nguyễn Thành Trung có tác động tâm lý vô cùng lớn. Nó giáng một đòn chí mạng vào tinh thần của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu và bộ máy quân sự Sài Gòn, chứng minh rằng không một nơi nào, kể cả nơi được bảo vệ nghiêm ngặt nhất, là an toàn. Nó báo hiệu sự sụp đổ hoàn toàn của chế độ đang đến rất gần.

5. Viết tiếp huyền thoại Phi đội Quyết Thắng

Chiến công của Nguyễn Thành Trung không chỉ dừng lại ở buổi sáng ngày 8 tháng 4. Ngay sau khi trở về vùng căn cứ, ông đã báo cáo với cấp trên và đề xuất một kế hoạch táo bạo không kém: Sử dụng máy bay cường kích A-37 (loại máy bay chiến lợi phẩm ta vừa thu được tại sân bay Thành Sơn - Phan Rang) để tấn công sân bay Tân Sơn Nhất.

Kế hoạch được Bộ Tổng Tư lệnh chấp thuận, nhưng thử thách đặt ra là vô cùng nghiệt ngã: Các phi công của Không quân Nhân dân Việt Nam (như Phạm Ngọc Lãnh, Từ Đễ, Hán Văn Quang...) từ trước đến nay chỉ quen lái máy bay hệ chuẩn Liên Xô (MiG-17, MiG-21), bảng đồng hồ và hệ thống thao tác hoàn toàn khác biệt so với máy bay hệ Mỹ. Để huấn luyện chuyển loại thông thường phải mất vài tháng, nhưng lịch sử chỉ cho họ đúng 5 ngày.

Với vai trò là người thầy bất đắc dĩ, Nguyễn Thành Trung đã dồn toàn bộ tâm huyết, kinh nghiệm của mình để hướng dẫn các phi công của ta. Họ học ngày học đêm, mổ xẻ từng hệ thống, vẽ sơ đồ bảng điều khiển lên bảng đen để học thuộc lòng. Kỳ tích đã xảy ra, chỉ sau vài ngày ngắn ngủi, các phi công của ta đã có thể cất hạ cánh và sử dụng vũ khí trên A-37.

Chiều ngày 28 tháng 4 năm 1975, Phi đội Quyết Thắng (gồm 5 chiếc A-37, do Nguyễn Thành Trung bay dẫn đường) đã cất cánh từ Phan Rang, bí mật luồn sâu và dội bom trúng khu vực để máy bay quân sự tại Tân Sơn Nhất. Trận ném bom này đã phá hủy nhiều máy bay địch, cắt đứt hoàn toàn cầu hàng không di tản của Mỹ và quân đội Sài Gòn, tạo tiền đề vô cùng quan trọng cho các cánh quân bộ binh thần tốc tiến vào giải phóng Sài Gòn vào ngày 30 tháng 4.

6. Bình yên giữa đời thường của cánh én báo tin Xuân

Đất nước thống nhất, Nguyễn Thành Trung trở về với màu áo của Không quân Nhân dân Việt Nam, tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Sau này, ông chuyển ngành sang dân sự, trở thành một trong những phi công thương mại kỳ cựu nhất của Hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines. Ông tiếp tục lập kỷ lục khi là cơ trưởng đầu tiên của Việt Nam lái loại máy bay hiện đại Boeing 777.

Hiện tại, ở cái tuổi xế chiều của "thất thập cổ lai hy", ông đang sống những ngày bình yên cùng gia đình tại Thành phố Hồ Chí Minh. Người đàn ông với mái tóc điểm bạc, phong thái đĩnh đạc và nụ cười hiền hậu ấy ít khi tự nói về những chiến công "vang bóng một thời" của mình nếu không được hỏi đến.

Khi được mời tham gia các buổi giao lưu truyền thống, ông thường nói với thế hệ trẻ bằng sự khiêm tốn của một người lính đã đi qua bom đạn: "Trong chiến tranh, tôi chỉ là một giọt nước nhỏ trong đại dương bão táp của cả dân tộc. Rất nhiều đồng chí tình báo, biệt động đã ngã xuống, bị tra tấn đến chết mà không để lộ tổ chức. Những người đó mới là những anh hùng vĩ đại nhất. Tôi may mắn được lịch sử giao phó nhiệm vụ vào đúng thời khắc quyết định, và may mắn hơn là còn sống sót để nhìn thấy ngày đất nước hòa bình, thống nhất."

Hồi ức của điệp viên - phi công Nguyễn Thành Trung không chỉ là một thước phim hành động nghẹt thở và chân thực nhất của lịch sử chiến tranh Việt Nam, mà còn là bản hùng ca về lòng trung thành vô hạn với lý tưởng, về trí tuệ và bản lĩnh phi thường của con người Việt Nam. Hai loạt bom trút xuống Dinh Độc Lập năm xưa không chỉ đánh sập một góc dinh thự, mà đã vĩnh viễn đánh sập ý chí của kẻ thù, dọn đường cho bình minh hòa bình rực rỡ chiếu rọi trên thành phố mang tên Bác.