Cánh quân địa phương trên đường số 2

Nhắc đến Chiến dịch Xuân Lộc năm 1975, người ta thường nhớ đến những đơn vị chủ lực của Quân đoàn 4 tiến công vào thị xã. Nhưng bên cạnh các đơn vị ấy còn có lực lượng vũ trang địa phương hoạt động ở nhiều hướng, giữ những tuyến đường và chặn các đường rút.

Đại úy Phạm Văn Còn là một trong những người trực tiếp chỉ huy lực lượng địa phương ở hướng Nam Xuân Lộc.

Trong thời gian chuẩn bị chiến dịch, lực lượng địa phương của tỉnh được tổ chức lại để tạo thành các mũi tiến công phối hợp với bộ đội chủ lực.

Tiểu đoàn 445, K8 Xuân Lộc cùng một số đơn vị khác được tổ chức thành một lực lượng tương đương cấp trung đoàn. Phạm Văn Còn, khi đó là Tham mưu trưởng Tỉnh đội, trực tiếp chỉ huy cánh quân hướng Nam Xuân Lộc.

Đây là một hướng có ý nghĩa quan trọng. Nếu lực lượng địa phương giữ được các tuyến đường phía Nam, đối phương sẽ khó tổ chức rút lui và tiếp tế.

Trong những ngày đầu chiến dịch, lực lượng địa phương vừa phối hợp với các đơn vị chủ lực vừa đánh các vị trí phòng thủ xung quanh.

Đến ngày 19-4-1975, tình hình trên chiến trường thay đổi nhanh chóng. Trời mưa lớn, pháo binh đối phương bắn dày về phía Tây thị xã.

Trong điều kiện thời tiết và hỏa lực như vậy, Phạm Văn Còn điều K8 Xuân Lộc và Đại đội 2, Tiểu đoàn 445 hành quân từ Bảo Bình về hướng lộ 2.

Đây là một cuộc hành quân không đơn giản. Các đơn vị phải di chuyển trong điều kiện chiến trường vẫn đang hoạt động, đồng thời phải giữ bí mật để tránh bị phát hiện.

Ngày 20-4, lực lượng địa phương tiến công hai chốt bảo an tại cua chữ S và cua chữ C trên lộ 2.

Sau khi đánh chiếm các vị trí này, lực lượng được triển khai để chặn đường rút của đối phương.

Đây là thời điểm đặc biệt của chiến dịch.

Sau nhiều ngày bị bao vây và chịu sức ép ngày càng lớn, đối phương bắt đầu tính đến việc rút khỏi Xuân Lộc.

Nếu chỉ đánh vào các vị trí trong thị xã mà không kiểm soát những tuyến đường bên ngoài, một bộ phận lực lượng đối phương vẫn có thể rút lui và bảo toàn quân số.

Vì vậy, việc tổ chức các cánh quân chặn đường rút có ý nghĩa quan trọng.

Cánh quân do Phạm Văn Còn chỉ huy giữ nhiệm vụ ấy ở hướng Nam.

Trong khi các đơn vị chủ lực tiếp tục siết chặt vòng vây, lực lượng địa phương bám đường số 2, kiểm soát các vị trí quan trọng và chuẩn bị đánh chặn những đơn vị tháo chạy.

Đêm 20-4, đối phương bắt đầu rút khỏi Xuân Lộc.

Rạng sáng 21-4, lực lượng ta tiến vào thị xã. Tuyến phòng thủ Xuân Lộc sụp đổ.

Nhìn lại chiến dịch, vai trò của lực lượng địa phương cho thấy một điều: một chiến dịch lớn không chỉ được quyết định tại trung tâm trận địa.

Các tuyến đường xung quanh, các xã vùng ven và những chốt nhỏ cũng có thể trở thành những mắt xích quan trọng trong việc bao vây và cô lập một lực lượng lớn.

Phạm Văn Còn là một trong những người đứng ở vị trí đó.

Ông cùng các đơn vị địa phương đã chiến đấu trên những con đường và địa bàn quen thuộc của miền Đông Nam Bộ, phối hợp với bộ đội chủ lực và thực hiện nhiệm vụ chặn đường rút trong những giờ cuối cùng của Chiến dịch Xuân Lộc.

Ngày 21-4-1975, Long Khánh được giải phóng.

Đối với những người trực tiếp chiến đấu ở hướng Nam, chiến thắng ấy không chỉ đến từ những trận đánh trong nội ô mà còn từ những trận đánh trên đường làng, chốt nhỏ và tuyến giao thông bao quanh thị xã.

Đó là phần lịch sử thường nằm phía sau bản đồ chiến dịch nhưng lại góp phần làm nên toàn bộ thế trận Xuân Lộc.