Cánh tay để lại ở Đông Khê

La Văn Cầu là người dân tộc Tày, quê ở xã Phong Nặm, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. Năm 1948, khi tuổi đời còn rất trẻ, ông viết đơn tình nguyện nhập ngũ và được biên chế vào Đại đội 671, Trung đoàn 174, Đại đoàn 316. Những năm đầu trong quân ngũ, La Văn Cầu tham gia nhiều trận đánh và dần trưởng thành qua thực tiễn chiến trường. Đến Chiến dịch Biên giới năm 1950, ông là Tiểu đội phó, Trung đội 2, Đại đội 671 và được giao nhiệm vụ tổ trưởng tổ bộc phá.

Tháng 9/1950, quân ta mở Chiến dịch Biên giới với mục tiêu quan trọng là tiêu diệt cụm cứ điểm Đông Khê, phá thế bao vây của quân Pháp trên tuyến biên giới và mở thông đường liên lạc quốc tế. Đông Khê được xem là một vị trí phòng ngự quan trọng trên Đường số 4. Trận đánh tại đây diễn ra vô cùng ác liệt, bởi quân Pháp bố trí nhiều lô cốt, hàng rào và hỏa điểm để bảo vệ cứ điểm.

Trong đợt tiến công Đông Khê lần thứ hai, tổ bộc phá của La Văn Cầu nhận nhiệm vụ phá hàng rào và tiêu diệt lô cốt đầu cầu, mở cửa cho các đơn vị phía sau tiến vào. Đây là nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm bởi nếu không phá được tuyến phòng thủ phía trước, lực lượng xung kích rất khó tiến sâu vào cứ điểm.

Trận đánh nhanh chóng trở nên quyết liệt. Hỏa lực từ các lô cốt của quân Pháp tập trung bắn dữ dội vào khu vực cửa mở. Những người trong tổ bộc phá lần lượt bị thương. Một số khối bộc phá cũng bị hỏa lực đối phương phá hỏng. Trong tình thế ấy, La Văn Cầu tìm cách sử dụng mìn của đối phương để tiếp tục phá hàng rào. Ông cùng đồng đội kiên trì mở từng đoạn đường tiến vào phía trong.

Khi tiến đến gần lô cốt đầu cầu, La Văn Cầu bị đạn địch bắn trúng. Cánh tay phải của ông bị gãy nát, má phải cũng bị thương. Máu chảy nhiều, cánh tay gần như không còn khả năng sử dụng. Nhưng phía trước vẫn là lô cốt cần phải phá. Nếu người tổ trưởng dừng lại, nhiệm vụ mở cửa có nguy cơ bị đình trệ, trong khi đồng đội đang chờ phía sau.

Trong hoàn cảnh ấy, La Văn Cầu đưa ra một quyết định khiến những người có mặt tại trận địa không thể quên. Ông đề nghị đồng đội chặt phần cánh tay phải bị thương để khỏi vướng víu và tiếp tục chiến đấu. Đồng đội đã thực hiện yêu cầu ấy. Sau khi mất cánh tay phải, người chiến sĩ trẻ vẫn không rời trận địa. Ông dùng cánh tay còn lại ôm khối bộc phá nặng khoảng 12kg, tiếp tục tiến về phía lô cốt.

Đường đến lô cốt lúc ấy vẫn đầy nguy hiểm. La Văn Cầu phải vượt qua hàng rào và hỏa lực của đối phương. Nhưng ông vẫn cố gắng tiến lên, áp sát mục tiêu rồi đặt khối bộc phá vào vị trí thích hợp và giật nụ xòe. Một tiếng nổ lớn vang lên. Lô cốt đầu cầu bị phá hủy, tạo điều kiện cho lực lượng xung kích tiếp tục tiến vào trận địa. Sức ép của vụ nổ khiến La Văn Cầu ngất đi. Khi tỉnh lại, ông thấy đồng đội đã tiếp tục xông lên và trận đánh đang chuyển sang giai đoạn quyết định.

Trận Đông Khê sau đó giành thắng lợi. Đây là trận đánh mở màn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950. Chiến dịch kéo dài từ 16/9 đến 14/10/1950, kết thúc bằng thắng lợi của quân ta, giải phóng khu vực biên giới từ Cao Bằng đến Đình Lập và tạo ra bước chuyển quan trọng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đối với La Văn Cầu, chiến thắng ấy đi cùng một mất mát suốt đời. Cánh tay phải của người chiến sĩ trẻ đã vĩnh viễn nằm lại trên chiến trường Đông Khê. Nhưng ông không coi đó là lý do để mình dừng lại. Sau khi bình phục, ông phải học cách viết, sinh hoạt và làm việc bằng tay trái. Cánh tay còn lại trở thành dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời quân ngũ của ông.

Chiến công tại Đông Khê nhanh chóng được biết đến trong toàn quân. Đại tướng Võ Nguyên Giáp biểu dương La Văn Cầu là một trong những “lá cờ đầu trong phong trào giết giặc lập công”. Tháng 5/1952, tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, La Văn Cầu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, khi ông vẫn còn rất trẻ.

Nhưng đằng sau danh hiệu Anh hùng là một con người từng trải qua những đau đớn rất thật. Trong những hồi ức về trận Đông Khê, La Văn Cầu từng nhắc rằng điều khiến ông đau xót không chỉ là việc mất cánh tay mà còn là sự hy sinh của những người đồng đội trong trận đánh. Đó là một chi tiết cho thấy với người lính, chiến thắng chưa bao giờ là câu chuyện của riêng một cá nhân. Phía sau mỗi chiến công luôn có những người đã nằm lại.

Sau Chiến dịch Biên giới, La Văn Cầu tiếp tục phục vụ trong quân đội và tham gia nhiều nhiệm vụ khác. Tổng cộng ông tham gia 29 trận đánh lớn nhỏ trong những năm chiến tranh. Sau khi nghỉ hưu với quân hàm Đại tá, ông tiếp tục tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống, kể lại những năm tháng chiến đấu cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ trẻ.

Năm 2026, La Văn Cầu qua đời, khép lại cuộc đời gần tám thập kỷ gắn với cách mạng và quân đội. Nhưng câu chuyện về ông vẫn còn được nhắc lại, đặc biệt là hình ảnh người chiến sĩ trẻ ôm khối bộc phá bằng cánh tay còn lại, tiến về phía lô cốt Đông Khê. Đó không chỉ là một hình ảnh của chiến tranh mà còn là biểu tượng về ý chí vượt qua giới hạn của bản thân khi nhiệm vụ và đồng đội đang cần mình.

Có những người trở về sau chiến tranh với những vết thương trên cơ thể. La Văn Cầu trở về với một cánh tay đã nằm lại nơi Đông Khê. Nhưng điều ông mang theo suốt cuộc đời không phải chỉ là thương tật, mà còn là ký ức về đồng đội, về trận đánh và về một thời tuổi trẻ đã sống hết mình cho Tổ quốc. Câu chuyện của ông nhắc thế hệ hôm nay rằng đằng sau mỗi trang sử hào hùng là những con người bằng xương bằng thịt, đã chấp nhận mất mát để mở đường cho ngày mai.