Cánh tay mở đường ở Khe Sanh: Bùi Ngọc Dương, “La Văn Cầu của Hà Nội”

    Người ta học nghề kỹ sư xây dựng để làm đường, bắc cầu, dựng nhà. Năm 1966, Bùi Ngọc Dương rời Trường Đại học Bách khoa Hà Nội với tấm bằng ấy trong tay. Nhưng con đường đang chờ anh không nằm trên bản vẽ nào: đó là con đường dẫn xe tăng và đồng đội xuyên qua hàng rào dây thép gai, qua những bãi mìn, vào tận chiến trường miền Nam.

    Anh sinh năm 1943, quê làng Thịnh Liệt, lớn lên ở phố Trần Nhân Tông, giữa lòng Hà Nội. Năm 1954, anh theo gia đình đi kháng chiến rồi trở về thủ đô đi học. Nhà anh có mười anh chị em, năm người nhập ngũ, hai người không trở về: Bùi Ngọc Dương và em trai Bùi Đức Lưu. Họ Bùi của anh vốn là dòng họ khoa bảng, có người đỗ tiến sĩ, làm thượng thư. Nhưng đến đời anh, cái học của dòng họ được đem ra dùng ở nơi khác: giữa khói lửa.

    Ở đơn vị, anh là trung đội phó công binh. Trên đường hành quân, những người lính mới kể cho nhau nghe chuyện về anh: một người xốc vác, mưu trí, gặp chướng ngại vật nào cũng tìm được cách gỡ. Một cựu chiến binh sau này nhớ lại rằng nghe những chuyện ấy, anh em tự thấy mình còn phải cố gắng nhiều hơn.

    Tháng 1 năm 1968, chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh mở màn. Mục tiêu đầu tiên là cứ điểm Huội San. Trước khi xe tăng tiến lên được, công binh phải mở cho nó một cánh cửa xuyên qua hàng rào và mìn. Giữa làn đạn từ trong căn cứ bắn ra, Dương bình tĩnh quan sát địa hình, lao lên đặt quả bộc phá đầu tiên. Đồng đội nối nhau theo anh, phá hết bãi mìn này đến bãi mìn khác, cắm mốc an toàn. Cửa mở thông, xe tăng ào vào, bắn sập các lô cốt.

    Nhưng trận đánh chưa dừng lại ở đó. Bộ binh chưa kịp vượt qua, công binh được lệnh đi cùng xe tăng đánh sâu vào căn cứ. Địch phản kích dữ dội, có cả máy bay. Giữa những giây phút ấy, một mảnh đạn gần như làm đứt lìa cánh tay anh.

    Anh không lùi lại. Anh quay sang đồng đội và xin: “Chặt cánh tay cho tôi đi, tôi còn chiến đấu được mà.” Theo lời người anh trai, người đồng đội do dự, rồi ôm lấy anh và làm theo. Một cựu chiến binh khác kể lại rằng người cầm dao hôm ấy là tiểu đoàn trưởng Hà Kim, và ông còn nhớ rõ ánh mắt của Dương lúc ấy: anh cắn chặt răng, đôi mắt rực lửa, và chính ánh mắt ấy khiến anh em lao lên mạnh mẽ hơn. Các lời kể có chỗ khác nhau về người ra tay, nhưng đều giống nhau ở điều quan trọng nhất: người trung đội phó ấy chọn đau để ở lại chiến trường.

    Chỉ ít phút sau, anh bị thương lần nữa, lần này ở chân. Trong người anh chỉ còn một cuộn băng. Một đồng đội bị thương nặng hơn, và anh đưa cuộn băng cho người ấy, còn mình xé tạm mảnh vải áo để buộc vết thương. Tay mất, chân không đứng được, anh dựa lưng vào vách công sự, tiếp tục quan sát để chỉ huy đơn vị phối hợp với xe tăng. Cho đến khi tiếng reo thắng trận vang lên từ phía đồng đội, anh mới gục xuống trong vòng tay họ.

    Ở trạm quân y tiền phương, đơn vị đến kết nạp anh vào Đảng ngay trên giường bệnh. Anh khóc. Rồi anh nhờ cô y tá cùng quê Hà Nội chuyển lời: gửi lời chào Hà Nội thân yêu, cảm ơn thầy cô và bạn bè đã giúp anh trưởng thành, hỏi thăm cha mẹ cùng bà con ở Giáp Nhị – Thịnh Liệt và khối phố Trần Nhân Tông. Hai ngày sau, anh hy sinh ở tuổi hai mươi lăm.

    Tin về anh lan nhanh. Báo chí, đài phát thanh nhắc tên anh. Người ta gọi anh là “La Văn Cầu của Hà Nội”, bởi cũng như người anh hùng nổi tiếng thời chống Pháp, anh đã chấp nhận mất đi chính thân thể mình để mở đường cho đồng đội. Nhiều bài hát được viết về anh. Học sinh, sinh viên và bộ đội phát động phong trào noi gương anh. Sau này, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay, giữa Hà Nội có một con phố mang tên Bùi Ngọc Dương, dài chừng bốn trăm mét, nằm ở quận Hai Bà Trưng. Nó chỉ là một con phố nhỏ. Nhưng với một người kỹ sư xây dựng, có lẽ không có cách tưởng nhớ nào hợp hơn một con đường.