Cao Bá Quát - Người văn võ song toàn và ngọn cờ càn quét Sơn Tây
Thiên tài văn chương nổi tiếng bậc nhất thế kỷ XIX với câu nói "Văn như Hổ Khát", người dũng cảm lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình phong kiến mục nát tại xứ Đoài.
Cao Bá Quát sinh ra tại tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc Hà Nội). Ông nổi tiếng thông minh từ nhỏ, văn hay chữ tốt đến mức người đời truyền tụng câu: "Văn như Siêu, Quát vô tiền thượng" (nói về tài văn chương kiệt xuất của Nguyễn Văn Siêu và Cao Bá Quát). Tuy nhiên, với tính cách khẳng khái, khinh bỉ sự giả dối của quan lại phong kiến đương thời, con đường hoạn lậu của ông vô cùng trắc trở, từng bị giáng chức và đày đi công tác xa.
Tận mắt chứng kiến đời sống lầm than của nhân dân dưới ách áp bức nặng nề của triều đình nhà Nguyễn lúc bấy giờ, Cao Bá Quát đã quyết định dấn thân vào con đường đấu tranh vũ trang. Năm 1854, ông cùng các hào kiệt phất cờ khởi nghĩa tại vùng Mỹ Đức (Hà Nội), sau đó chuyển địa bàn về vùng núi Sơn Tây (HXứ Đoài), quy tụ đông đảo nông dân nghèo và các nghĩa sĩ đứng lên chống lại triều đình phong kiến mục nát.
Dù cuộc khởi nghĩa sau đó bị đàn áp và ông đã anh dũng hy sinh trên chiến trận khi mới 46 tuổi, khí phách hiên ngang, ngòi bút sắc sảo cùng tinh thần dám đứng lên chống lại áp bức bất công của Cao Bá Quát đã tạc vào lịch sử dân tộc hình ảnh một trí thức tài hoa, bản lĩnh và đầy lòng trắc ẩn đối với nhân dân lao động.
