Cao Bá Quát: "Thánh Quát" và khí tiết của người trí thức

Cao Bá Quát: "Thánh Quát" và khí tiết của người trí thức

Cao Bá Quát được người đương thời tôn là "Thánh Quát" vì tài năng văn chương xuất chúng, "văn như Siêu, Quát vô tiền Hán" (Văn của Nguyễn Văn Siêu và Cao Bá Quát thì đời Hán cũng không có ai sánh kịp). Tuy nhiên, ông lại là người có tâm hồn phóng khoáng, không chịu gò mình trong những khuôn phép khắc nghiệt của triều đình nhà Nguyễn. Giai thoại về việc ông luyện chữ từ xấu thành đẹp như rồng bay phượng múa đã trở thành bài học kinh điển về sự kiên trì.

Làm quan dưới triều Nguyễn, ông không chịu nổi cảnh quan lại tham nhũng, nhũng nhiễu dân lành. Một lần, khi làm giám khảo kỳ thi, thấy những bài thi của thí giả nghèo có tài nhưng phạm lỗi nhỏ về hình thức, ông đã dùng muội đèn sửa lại để họ không bị đánh trượt. Hành động "chữa cháy" này khiến ông bị bắt giam và chịu án tử hình, sau được giảm xuống làm lính đi sứ nước ngoài để lấy công chuộc tội. Chuyến đi sứ sang Indonesia đã giúp ông mở rộng tầm mắt, thấy được sự tiến bộ của thế giới so với sự bảo thủ của triều đình.

Cuối cùng, không chịu nổi cảnh đất nước đi xuống và triều đình nhu nhược, ông đã đứng lên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương chống lại triều đình. Dù cuộc khởi nghĩa thất bại và ông đã hy sinh, nhưng khí tiết của Cao Bá Quát vẫn luôn tỏa rạng. Ông là biểu tượng của người trí thức dũng cảm, dám dùng ngòi bút và cả mạng sống của mình để chống lại sự cường quyền và bảo vệ lẽ phải. Câu nói "Nhất sinh đê thủ bái mai hoa" (Cả đời chỉ cúi đầu trước hoa mai) đã tóm gọn toàn bộ nhân cách cao khiết của ông.