CAO ĐIỂM 518: CUỘC CHIẾN GIỮ ĐƯỜNG 70 Ở BẢN PHIỆT NĂM 1979

CAO ĐIỂM 518: CUỘC CHIẾN GIỮ ĐƯỜNG 70 Ở BẢN PHIỆT NĂM 1979

Giữa những ngày tháng Hai năm 1979, khi chiến tranh lan rộng trên tuyến biên giới phía Bắc, cao điểm 518 ở Bản Phiệt, Bảo Thắng, Lào Cai trở thành một vị trí phòng ngự quan trọng. Tại đây, ba trung đội bộ binh thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 118 đã kiên cường chiến đấu, ngăn chặn mũi tiến công của quân Trung Quốc nhằm khống chế quốc lộ 70 và tiến xuống huyện lỵ Bảo Thắng. Cuộc chiến đấu ấy là một phần của lịch sử bảo vệ biên giới, nơi lòng quả cảm của những người lính được thử thách giữa tương quan lực lượng chênh lệch.

Bản Phiệt – cửa ngõ trên con đường chiến lược

Trong địa hình núi rừng Tây Bắc, những tuyến đường chạy qua thung lũng, sườn núi và các điểm cao thường có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động quân sự. Kiểm soát được đường giao thông đồng nghĩa với khả năng cơ động lực lượng, vận chuyển vũ khí, tiếp tế và triển khai những đợt tiến công tiếp theo.

Năm 1979, quốc lộ 70 là một trong những trục giao thông quan trọng trên mặt trận Hoàng Liên Sơn. Từ khu vực biên giới Lào Cai, tuyến đường đi qua Bản Phiệt, Phong Hải, Phố Lu, nối tiếp về phía nam. Trong kế hoạch tiến công của quân Trung Quốc, đây là hướng có giá trị chiến lược, cho phép lực lượng tiến công mở rộng địa bàn kiểm soát từ biên giới xuống khu vực Bảo Thắng.

Bản Phiệt nằm trên hướng tiến quân từ Nà Lốc xuống Phong Hải và Phố Lu. Không chỉ có đường giao thông, khu vực này còn có những điểm cao thuận lợi cho việc tổ chức quan sát, bố trí trận địa và ngăn chặn đối phương.

Trong hệ thống địa hình ấy, cao điểm 518 giữ vai trò một vị trí phòng ngự quan trọng.

Một điểm cao không thể tự mình quyết định toàn bộ cục diện chiến trường. Tuy nhiên, khi được bố trí lực lượng phù hợp và tổ chức chiến đấu kiên cường, nó có thể trở thành chướng ngại đáng kể đối với một cánh quân đang tìm cách tiến nhanh theo đường bộ.

Đó chính là ý nghĩa của cuộc chiến đấu tại cao điểm 518.

Tháng Hai năm 1979: Chiến tranh đến với miền biên giới

Rạng sáng ngày 17/2/1979, quân Trung Quốc mở cuộc tiến công quy mô lớn trên toàn tuyến biên giới phía Bắc Việt Nam.

Tại mặt trận Hoàng Liên Sơn, lực lượng tiến công được tổ chức theo nhiều hướng. Một cánh đánh vào khu vực Quang Kim, Cam Đường; cánh khác từ Nà Lốc tiến về Bản Phiệt, tiếp tục phát triển xuống Phong Hải và Phố Lu theo quốc lộ 70.

Pháo binh, bộ binh cùng các phương tiện chiến đấu được huy động để tạo sức ép lên hệ thống phòng ngự của Việt Nam.

Trước tình hình đó, bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, công an vũ trang và dân quân tự vệ đã tổ chức chiến đấu trên nhiều khu vực. Những trận đánh diễn ra liên tiếp từ các đồn biên phòng, điểm cao đến các vị trí giao thông quan trọng.

Trong những ngày đầu, do ưu thế về quân số và hỏa lực, quân Trung Quốc chiếm được một số địa bàn ở phía bắc Bản Phiệt. Ngày 19/2, đối phương tiếp tục tiến công vào khu vực ngã ba Bản Phiệt và dãy Nhạc Sơn.

Tình hình chiến trường thay đổi nhanh chóng. Các đơn vị Việt Nam vừa tổ chức ngăn chặn, vừa điều chỉnh tuyến phòng ngự, bảo toàn lực lượng để tiếp tục chiến đấu.

Đối với hướng Bảo Thắng, nguy cơ không chỉ là việc mất một vị trí địa hình. Nếu các mũi tiến công tiếp tục phát triển nhanh xuống quốc lộ 70, tuyến phòng ngự phía sau sẽ phải đối diện với sức ép ngày càng lớn.

Bởi vậy, những trận đánh tại các điểm chốt, trong đó có cao điểm 518, mang ý nghĩa trực tiếp đối với nhiệm vụ ngăn chặn bước tiến của đối phương.

Cao điểm 518 và ba trung đội giữ chốt

Trong những hồi ức về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Lào Cai, Đại tá Nguyễn Địch Tập, nguyên Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai, đã nhắc đến trận đánh dữ dội tại cao điểm 518 thuộc xã Bản Phiệt, huyện Bảo Thắng.

Theo tư liệu được ghi nhận, lực lượng trực tiếp chiến đấu tại đây gồm ba trung đội bộ binh thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 118.

Nhiệm vụ của họ là ngăn chặn hướng tiến quân của đối phương, không để lực lượng tiến công dễ dàng khống chế quốc lộ 70 và tiến sâu xuống khu vực huyện lỵ Bảo Thắng.

Đối diện với những người lính giữ chốt là lực lượng đông, được trang bị hỏa lực mạnh. Các đợt tiến công được tổ chức liên tiếp, gây áp lực lớn lên vị trí phòng ngự.

Trong điều kiện ấy, những người lính của Trung đoàn 118 vẫn kiên cường chiến đấu.

Các trung đội đã chống trả những đợt xung phong, bẻ gãy mũi tiến công trực tiếp vào chốt phòng ngự. Kết quả được ghi nhận là lực lượng giữ cao điểm đã ngăn chặn được đối phương trong trận đánh, góp phần bảo đảm an toàn cho khu vực hậu cứ phía sau.

Chi tiết lịch sử quan trọng nhất không nằm ở những con số thương vong chưa được xác minh, mà ở nhiệm vụ và kết quả chiến đấu: một lực lượng phòng ngự cấp đại đội đã hoàn thành nhiệm vụ ngăn chặn trước sức ép lớn của đối phương.

Đó là đóng góp đáng ghi nhớ của những người lính tại cao điểm 518.

Khi mỗi vị trí phòng ngự đều có giá trị

Trong tác chiến trên địa hình miền núi, một đơn vị giữ chốt phải đối mặt với nhiều khó khăn. Đường cơ động hạn chế, địa hình bị chia cắt và việc duy trì liên lạc, tiếp tế có thể trở nên phức tạp khi giao tranh diễn ra liên tục.

Đối với lực lượng phòng ngự, yêu cầu không đơn thuần là chống trả đợt tiến công trước mắt, mà còn phải duy trì khả năng chiến đấu, bảo vệ đội hình và phối hợp với các vị trí khác.

Tại cao điểm 518, những người lính Trung đoàn 118 phải thực hiện nhiệm vụ trong tương quan lực lượng bất lợi. Đối phương có khả năng tập trung quân và sử dụng hỏa lực mạnh để gây sức ép lên trận địa.

Tư liệu lịch sử cho biết lực lượng tiến công sử dụng những đợt xung phong với quân số đông, liên tục tìm cách chiếm chốt.

Trước sức ép ấy, ba trung đội đã tổ chức đánh trả quyết liệt.

Nhìn từ góc độ quân sự, việc đánh bại một mũi tiến công có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một vị trí đơn lẻ. Nó có thể làm gián đoạn nhịp độ tiến quân, buộc đối phương phải dành thêm lực lượng và thời gian để xử lý một điểm kháng cự.

Với lực lượng phòng ngự, khoảng thời gian giành được có giá trị thiết thực: các đơn vị phía sau có thêm điều kiện tổ chức đội hình, chuẩn bị trận địa và bảo vệ những khu vực cần thiết.

Trận đánh tại cao điểm 518 cần được đặt trong chính bối cảnh ấy.

Những người lính không chiến đấu để giành lấy một con số trên bản đồ. Họ chiến đấu để bảo vệ một vị trí có ý nghĩa đối với cả tuyến phòng ngự và những con người ở phía sau.

Cuộc chiến không chỉ diễn ra trên một ngọn đồi

Trong khi cao điểm 518 trở thành nơi diễn ra cuộc chiến đấu quyết liệt, các đơn vị khác trên mặt trận Hoàng Liên Sơn cũng liên tục ngăn chặn quân xâm lược.

Sư đoàn 345 được giao nhiệm vụ phòng ngự trên hướng Lào Cai – Bảo Thắng. Trung đoàn 124 triển khai tại khu vực nông trường Phong Hải, một vị trí quan trọng trên quốc lộ 70.

Từ ngày 22/2, các trận đánh trên hướng này tiếp tục diễn ra ác liệt.

Theo tài liệu lịch sử được công bố, trong giai đoạn từ ngày 26/2 đến ngày 4/3, lực lượng Việt Nam được tăng cường thêm các đơn vị, trong đó có Trung đoàn 118 và Trung đoàn 124 thuộc Sư đoàn 345. Các đơn vị tổ chức chiến đấu tại những khu vực như km 31 và km 7 trên đường 70, ngăn chặn các mũi tiến công.

Những diễn biến này cho thấy cuộc chiến bảo vệ Bảo Thắng không phải một trận đánh biệt lập. Đó là chuỗi hoạt động phòng ngự, chặn đánh và cơ động lực lượng trong một chiến trường liên tục biến động.

Cao điểm 518 là một mắt xích trong hệ thống ấy.

Tuy nhiên, cần phân biệt kết quả của từng trận đánh với tình hình chung của toàn mặt trận. Dù quân đội Việt Nam tổ chức nhiều trận đánh ngăn chặn quyết liệt, đối phương vẫn tiếp tục tiến sâu trên một số hướng. Theo lịch sử địa phương, ngày 5/3, quân Trung Quốc chiếm được khu vực Phố Lu.

Điều đó không làm giảm ý nghĩa của những trận đánh phòng ngự trước đó. Trái lại, nó cho thấy cuộc chiến diễn ra phức tạp và quyết liệt, đòi hỏi những người lính phải chiến đấu trong hoàn cảnh hết sức khó khăn.

Giữ đường để bảo vệ những người ở phía sau

Đường 70 trong chiến tranh không chỉ phục vụ hoạt động quân sự. Trên những tuyến đường nối miền biên giới với hậu phương còn có nhiệm vụ vận chuyển lương thực, thuốc men, vật tư và tổ chức di chuyển nhân dân khỏi khu vực nguy hiểm.

Theo tư liệu về mặt trận Hoàng Liên Sơn, trong cuộc chiến đấu năm 1979, địa phương đã huy động hàng trăm lượt phương tiện cơ giới, hàng nghìn lượt ngựa thồ và một khối lượng lớn hàng hóa để phục vụ chiến trường.

Đó là nỗ lực rất lớn trong hoàn cảnh chiến tranh diễn ra trên địa bàn miền núi, nơi giao thông và điều kiện vận chuyển vốn đã nhiều khó khăn.

Đằng sau mỗi chuyến hàng ra trận là công sức của những người làm nhiệm vụ tiếp tế. Đằng sau mỗi tuyến phòng ngự còn là sự an toàn của người dân, của những gia đình phải rời nhà cửa giữa lúc chiến sự đang diễn ra.

Bởi vậy, nhiệm vụ bảo vệ hậu cứ của những người lính cao điểm 518 mang ý nghĩa sâu sắc.

Trong chiến tranh, có những chiến công được đo bằng địa bàn giành lại, bằng trận địa bảo vệ thành công. Cũng có những đóng góp được thể hiện qua việc ngăn chặn đối phương đúng thời điểm, tạo điều kiện cho lực lượng phía sau tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

Những người lính ở Bản Phiệt đã góp phần vào nỗ lực chung ấy.

Từ ký ức chiến trường đến trách nhiệm gìn giữ lịch sử

Nhiều thập kỷ đã trôi qua kể từ cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979.

Những người từng trực tiếp cầm súng tại mặt trận Lào Cai nay đã ở tuổi cao. Nhiều đồng đội của họ không có cơ hội trở về sau chiến tranh.

Trong dòng hồi ức về năm tháng ấy, câu chuyện cao điểm 518 được nhắc đến như một minh chứng cho tinh thần chiến đấu bền bỉ của quân đội Việt Nam trước lực lượng tiến công đông và có ưu thế hỏa lực.

Đại tá Nguyễn Địch Tập đã góp phần lưu giữ ký ức về trận đánh, giúp thế hệ sau biết đến những người lính thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 118.

Tuy nhiên, những tư liệu được công bố rộng rãi hiện chưa cho biết đầy đủ tên tuổi từng cán bộ, chiến sĩ, số thương vong và toàn bộ diễn biến theo từng thời điểm của trận đánh.

Khoảng trống ấy đặt ra trách nhiệm tiếp tục tìm kiếm, đối chiếu hồ sơ đơn vị, lịch sử quân sự địa phương và lời kể của các nhân chứng.

Việc ghi nhớ lịch sử phải đi cùng sự tôn trọng sự thật. Không cần thêm những chi tiết bi tráng chưa được chứng minh, bản thân cuộc chiến đấu của ba trung đội tại cao điểm 518 đã đủ để cho thấy lòng dũng cảm và ý thức trách nhiệm của những người lính bảo vệ Tổ quốc.

Cao điểm 518 – một dấu mốc của lòng kiên cường

Ngày nay, khi nhắc đến cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979, lịch sử thường ghi nhớ những mặt trận lớn, những địa danh gắn với các trận đánh đặc biệt ác liệt.

Nhưng bên cạnh những địa danh nổi tiếng ấy còn có nhiều điểm chốt mà tên gọi ít được nhắc đến.

Cao điểm 518 ở Bản Phiệt là một trong những địa điểm như vậy.

Tại đây, trong những ngày chiến tranh khốc liệt, ba trung đội của Trung đoàn 118 đã chiến đấu để ngăn chặn một mũi tiến công trên hướng quốc lộ 70, góp phần bảo vệ khu vực phía sau.

Nhìn lại trận đánh không chỉ để tưởng nhớ lòng dũng cảm, mà còn để hiểu rằng việc bảo vệ độc lập, chủ quyền lãnh thổ là kết quả của vô vàn nỗ lực, hy sinh trên những vị trí tưởng như rất nhỏ bé.

Mỗi ngọn đồi, mỗi con đường và mỗi điểm chốt trong cuộc chiến ấy đều có thể lưu giữ câu chuyện về những con người đã đặt trách nhiệm với đất nước lên trên sự an nguy của bản thân.

Cao điểm 518 nhắc chúng ta nhớ rằng hòa bình không phải điều tự nhiên có được. Đó là thành quả được gìn giữ bằng mồ hôi, xương máu và lòng kiên cường của nhiều thế hệ người Việt Nam.

Từ Bản Phiệt năm 1979, câu chuyện về những người lính giữ đường 70 vẫn còn nguyên giá trị: yêu nước không chỉ thể hiện ở những chiến công vang dội, mà còn ở sự kiên định thực hiện nhiệm vụ trên từng vị trí bảo vệ Tổ quốc.