Cao Thắng – Ngọn lửa thép của khởi nghĩa Hương Khê

Cao Thắng (1864–1893) là một lãnh tụ quân sự tiêu biểu của phong trào Hương Khê trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX. Ông nổi tiếng với khả năng tổ chức và chế tạo vũ khí cho nghĩa quân. Sau khi vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương năm 1885, nhiều cuộc khởi nghĩa chống Pháp diễn ra trên cả nước. Tại Hà Tĩnh, Phan Đình Phùng trở thành lãnh tụ của khởi nghĩa Hương Khê. Bên cạnh ông là Cao Thắng, một tướng trẻ có tài tổ chức quân sự. Nghĩa quân Hương Khê hiểu rằng lòng dũng cảm thôi chưa đủ. Muốn đối đầu với quân Pháp, họ cần vũ khí. Cao Thắng đã tổ chức nghĩa quân nghiên cứu và chế tạo súng theo mẫu súng trường của quân Pháp. Những khẩu súng được chế tạo trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, với kỹ thuật thủ công và nguyên vật liệu hạn chế. Điều đáng kinh ngạc không nằm ở việc những khẩu súng ấy có thể hoàn toàn giống vũ khí công nghiệp của Pháp hay không. Điều đáng kể là trong hoàn cảnh thuộc địa, khi vũ khí hiện đại nằm trong tay đối phương, nghĩa quân vẫn tìm cách tự tạo ra phương tiện chiến đấu cho mình. Năm 1893, Cao Thắng chỉ huy một cuộc tấn công vào đồn Nu, thuộc Nghệ An, và hy sinh trong trận đánh. Ông mới khoảng 29 tuổi. Sau khi Cao Thắng mất, cuộc khởi nghĩa Hương Khê vẫn tiếp tục dưới sự lãnh đạo của Phan Đình Phùng cho đến năm 1896 mới chấm dứt. Lịch sử thường ghi nhớ những người đứng đầu bằng những chiến công lớn. Nhưng đôi khi, một phong trào tồn tại được lại nhờ những con người đứng phía sau tổ chức quân đội, rèn vũ khí, tìm lương thực và xây dựng căn cứ. Cao Thắng là một trong những con người như thế. Một cuộc khởi nghĩa muốn tồn tại không chỉ cần lòng yêu nước, mà còn cần trí tuệ và khả năng biến lòng yêu nước thành hành động.