Cao Thắng – Người chế tạo súng đánh giặc và cánh tay phải của Phan Đình Phùng

Trong lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX, nhắc đến cuộc khởi nghĩa Hương Khê, người ta không chỉ nhớ đến lãnh tụ Phan Đình Phùng mà còn nhắc đến Cao Thắng – vị tướng trẻ tài năng, người đã làm nên kỳ tích khi cùng nghĩa quân chế tạo thành công súng trường để chống lại quân xâm lược.

Cao Thắng sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở Hà Tĩnh. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng khỏe mạnh, nhanh nhẹn và có ý chí kiên cường. Khi thực dân Pháp mở rộng xâm lược, chứng kiến cảnh quê hương bị giày xéo, ông sớm tham gia các toán nghĩa quân địa phương.

Năm 1885, hưởng ứng Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, Cao Thắng gia nhập lực lượng của Phan Đình Phùng. Nhờ tài chỉ huy, lòng dũng cảm và sự quyết đoán, ông nhanh chóng trở thành người cộng sự thân cận, được giao chỉ huy nhiều cánh quân quan trọng.

Điều khiến Cao Thắng trở thành một nhân vật đặc biệt trong lịch sử không chỉ là tài cầm quân, mà còn là tư duy sáng tạo về quân sự.

Thời điểm ấy, nghĩa quân chủ yếu sử dụng gươm, giáo, súng hỏa mai và một số vũ khí thô sơ, trong khi quân Pháp được trang bị súng trường hiện đại. Cao Thắng nhận ra rằng muốn chiến đấu lâu dài, nghĩa quân phải tự chế tạo được vũ khí.

Sau nhiều lần thu được súng của quân Pháp trong các trận đánh, ông cùng những người thợ rèn giỏi nhất trong căn cứ Hương Khê tháo rời từng bộ phận để nghiên cứu cấu tạo.

Không có máy móc hiện đại, không có nhà xưởng, chỉ với những chiếc búa, lò rèn thủ công và lòng quyết tâm, họ đã miệt mài thử nghiệm suốt nhiều tháng.

Cuối cùng, nghĩa quân đã chế tạo được hàng trăm khẩu súng trường theo mẫu súng Gras 1874 của Pháp. Dù chất lượng chưa thể sánh bằng súng nguyên bản, nhưng đây là thành tựu kỹ thuật quân sự rất đáng khâm phục trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Các nhà sử học đánh giá đây là một trong những lần đầu tiên lực lượng kháng chiến Việt Nam tự nghiên cứu và chế tạo thành công súng trường hiện đại, góp phần nâng cao đáng kể sức mạnh chiến đấu của nghĩa quân Hương Khê.

Không chỉ giỏi chế tạo vũ khí, Cao Thắng còn trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh lớn.

Ông thường chọn những địa hình hiểm trở để phục kích, chia nhỏ lực lượng, bất ngờ tấn công rồi nhanh chóng rút lui. Cách đánh linh hoạt ấy khiến quân Pháp nhiều lần thất bại dù có ưu thế về quân số và hỏa lực.

Năm 1893, thực dân Pháp mở cuộc càn quét quy mô lớn vào căn cứ Hương Khê.

Ngày 1 tháng 11 năm 1893, trong một trận chiến ác liệt tại khu vực Núi Vụ Quang (nay thuộc Hà Tĩnh), Cao Thắng trực tiếp chỉ huy nghĩa quân chống trả.

Giữa làn đạn dày đặc, ông vẫn xông pha nơi tuyến đầu để động viên nghĩa quân. Trong lúc chiến đấu, ông trúng đạn và anh dũng hy sinh khi mới 29 tuổi.

Sự ra đi của Cao Thắng là tổn thất vô cùng lớn đối với cuộc khởi nghĩa Hương Khê.

Khi nghe tin người cộng sự thân thiết hy sinh, Phan Đình Phùng vô cùng đau xót. Tuy nhiên, ông vẫn tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân chiến đấu thêm hai năm nữa, quyết không để ngọn lửa Cần Vương bị dập tắt.

Dù cuộc khởi nghĩa cuối cùng thất bại, tên tuổi của Cao Thắng vẫn sống mãi trong lịch sử dân tộc như một vị tướng trẻ tài năng, dũng cảm và giàu sáng tạo.

Ngày nay, nhiều trường học, đường phố tại Hà Tĩnh và nhiều địa phương trên cả nước mang tên Cao Thắng, như một sự tri ân đối với người anh hùng đã cống hiến trọn tuổi thanh xuân cho độc lập dân tộc.