Cao Thắng và cách khẩu súng trường đầu tiên của Việt Nam đi vào lịch sử

☆Tóm tắt tiểu sử anh hùng Cao Thắng

Xuất thân: Sinh năm 1864 tại xã Sơn Lễ, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Ông gia nhập nghĩa quân từ rất sớm và được phong chức Quản cơ.

1. Bối cảnh và Thách thức

Năm 1887, khi thủ lĩnh Phan Đình Phùng ra Bắc Hà trong 2 năm để liên lạc với các lực lượng kháng Pháp, Cao Thắng là cánh tay đắc lực của Phan Đình Phùng được tin tưởng giao quyền chỉ huy nghĩa quân. Lúc bấy giờ, nghĩa quân Hương Khê gặp bất lợi rất lớn về hỏa lực. Vũ khí của ta chủ yếu là giáo mác, mã tấu và số lượng ít súng hỏa mai thô sơ, trong khi quân Pháp được trang bị súng trường mẫu 1874 (súng Fusil Gras mle 1874) hiện đại, có tầm bắn xa và độ chính xác cao khiến nghĩa quân khó lòng chống lại các đợt càn quét của địch. Nhận thấy không thể lấy vũ khí thô sơ đấu lại súng đạn hiện đại mãi được, Cao Thắng đã hạ quyết tâm phải tự chế tạo bằng được loại súng của đối phương.

2. Kế hoạch tịch thu súng mẫu

Để có tư liệu nghiên cứu, Cao Thắng tổ chức các trận phục kích nhằm chiếm vũ khí của địch. Trong một trận đánh xuất sắc tiêu diệt hai hạ sĩ quan Pháp và 15 lính tập, nghĩa quân đã tịch thu được 17 khẩu súng trường Gras cùng 600 viên đạn còn nguyên vẹn. Đây chính là những "mẫu vật" vô giá để ông bắt tay vào cuộc đại công trình.

3. Quá trình chế tác gian khổ trong lòng núi

Đứng trước một thứ vũ khí cơ khí chính xác hoàn toàn xa lạ, Cao Thắng đã thể hiện thiên tài bẩm sinh của mình :

[1] Lập công xưởng tối mật: Ông cho khoét sâu vào các hốc đá, vách núi hiểm trở vùng Ngàn Trươi (Vũ Quang, Hà Tĩnh) để lập các xưởng đúc phôi súng mật.

[2]Tập hợp nhân lực: Ông triệu tập khoảng 200 thợ rèn giỏi từ các làng nghề nổi tiếng như Yên Hồ, Trung Lương, Vân Chàng.

[3]Thu thập nguyên liệu: Vì không có nguồn sắt thép công nghiệp, ông phát động nhân dân quyên góp từ mảnh bom, nồi đồng cũ, mâm đồng, sắt vụn để đem về nhồi luyện lại.

[4]Tháo rời để rập khuôn: Cao Thắng tự tay tháo tung từng bộ phận trong số 17 khẩu súng chiến lợi phẩm. Ông tỉ mỉ quan sát, đo đạc và chỉ đạo thợ rèn đúc, đục đẽo từng chi tiết từ kim hỏa, lò xo cho đến báng súng và nòng súng.

4. Kỳ tích ra đời và Sự sửng sốt của quân Pháp

Không có nhà máy đóng vũ khí,

không có nguyên liệu chất lượng,

Không có thuốc súng đạt chuẩn,

Không có gỗ xịn để làm báng súng,

Thế nhưng với ý chí và sự nỗ lực sau nhiều lần thử nghiệm thất bại, xưởng vũ khí của Cao Thắng đã chế tạo thành công khoảng 350 khẩu súng trường đạt độ chính xác cao như bản gốc. Với việc nghĩa quân có được vũ khí tây được nội địa hóa này, nghĩa quân không còn phải trốn tránh mà đã có thể chủ động dàn trận, đối đầu sòng phẳng và bẻ gãy nhiều cuộc càn quét lớn của quân Pháp với các trận đánh tiêu biểu như

Trận đồn Trường Lưu (Tháng 5/1890)

Trận phục kích tại Ngàn Trươi (Năm 1892)

Trận tấn công hệ thống đồn vây bọc tại Thanh Chương (Năm 1893)

Trận đồn Nu (Tháng 11/1893)

Khi tịch thu được súng của nghĩa quân Hương Khê trong các trận giao chiến, các binh lính và kỹ sư quân giới Pháp đã không tin vào mắt mình. Khẩu súng Gras 1874 là một "siêu phẩm" cơ khí tối tân của châu Âu, vừa được hoàn thiện tại các công xưởng hiện đại bậc nhất thế giới trước đó chỉ khoảng 10 năm. Vậy mà, trong tay những người thợ rèn áo vải bản xứ, khẩu súng hiện ra với đầy đủ bộ phận phức tạp: từ khóa nòng, kim hỏa, báng súng đến lò xo ruột gà đều giống hệt súng chính quy của Pháp. Họ kinh ngạc vì nghĩa quân có thể rập khuôn chính xác một thứ vũ khí đòi hỏi kỹ thuật cao mà không cần tới bất kỳ một loại máy móc cơ khí hiện đại nào.

Trong cuốn sách "Sự bình định xứ An Nam" (La pacification du Tonkin), đến ngay cả Toàn quyền Đông Dương Jean Marie Antoine de Lanessan đã ghi lại những nhận xét đầy kinh ngạc về thứ vũ khí này cũng như các chuyên gia quân giới Pháp khi mổ xẻ khẩu súng Cao Thắng cũng chỉ ra những điểm hạn chế như rãnh nòng súng làm vận tốc đạn không nhanh bằng và tầm bắn thấp hơn 1 chút (điều này càng chứng minh họ đã nghiêm túc nghiên cứu rất kỹ kỳ tích này).

1. Ý nghĩa

Khẩu súng trường Cao Thắng không chỉ nâng cao hỏa lực cho nghĩa quân Hương Khê mà còn bẻ gãy hoàn toàn sự tự phụ về độc quyền công nghệ vũ khí của thực dân Pháp trên chiến trường An Nam. Đồng thời chứng minh cho biểu tượng tinh thần vô giá, minh chứng hùng hồn cho trí tuệ sáng tạo vượt bậc và ý chí tự lực tự cường của con người Việt Nam, không bao giờ chịu chịu lép vế về mặt trí tuệ và ý chí.