CAO THẮNG VÀ NHỮNG KHẨU SÚNG ĐƯỢC CHẾ TẠO GIỮA NÚI RỪNG

“Tôi đã đem nhiều khẩu súng đó về tận bên nước Tây; xem nó giống đủ mọi vẻ như khẩu súng của các công binh xưởng nước ta chế tạo, đến nỗi tôi đưa cho các quan binh pháo thủ ta xem, các ông ấy phải sửng sốt lạ lùng.”

— Đại úy Pháp Charles Gosselin, nhận xét về súng do nghĩa quân Cao Thắng chế tạo.

Cao Thắng (1864–1893) là một trong những tướng lĩnh quan trọng của cuộc khởi nghĩa Hương Khê. Điều khiến câu chuyện của ông trở nên đặc biệt không chỉ là tài cầm quân, mà còn là một quyết định táo bạo: tự nghiên cứu và chế tạo súng theo mẫu vũ khí của quân Pháp để trang bị cho nghĩa quân.

1. NGƯỜI THANH NIÊN SỚM BƯỚC VÀO CON ĐƯỜNG CHIẾN ĐẤU

Cao Thắng quê ở vùng Hương Sơn, Hà Tĩnh, xuất thân trong một gia đình nghèo. Khi còn nhỏ, ông đã tham gia làm liên lạc cho lực lượng chống Pháp của Đội Lựu. Sau nhiều biến cố, ông trở về quê nhưng rồi tiếp tục tham gia phong trào chống Pháp khi phong trào Cần Vương bùng nổ.

Cuối năm 1885, Cao Thắng cùng lực lượng của mình gia nhập nghĩa quân do Phan Đình Phùng lãnh đạo. Không lâu sau, ông trở thành một trong những người chỉ huy quan trọng và được giao nhiều nhiệm vụ lớn.

Nhưng trước mắt nghĩa quân là một vấn đề rất khó: làm thế nào để chống lại một đội quân có súng hiện đại khi mình chủ yếu chỉ có những vũ khí thô sơ?

2. THÁO RỜI SÚNG GIẶC ĐỂ TÌM CÁCH CHẾ TẠO

Trong một trận chiến, nghĩa quân của Cao Thắng thu được súng trường của quân Pháp. Thay vì chỉ sử dụng số vũ khí chiến lợi phẩm ấy, ông đã đưa súng cho những người thợ tháo rời từng bộ phận để nghiên cứu cấu tạo.

Đây là một công việc vô cùng khó khăn. Một khẩu súng trường kiểu 1874 có nhiều bộ phận phức tạp như khóa nòng, kim hỏa, lò xo và cơ cấu bắn. Trong điều kiện thiếu máy móc và nguyên vật liệu, Cao Thắng cùng các thợ rèn phải tìm cách thay thế, thử nghiệm rồi làm lại nhiều lần.

Cuối cùng, nghĩa quân đã chế tạo được khoảng 350 khẩu súng theo kiểu 1874 của Pháp, cùng một lượng lớn đạn dược. Dù súng tự chế vẫn có những hạn chế so với súng nguyên mẫu, đây vẫn là một thành quả đặc biệt trong điều kiện chiến khu thiếu thốn.

Câu chuyện ấy cho thấy Cao Thắng không chỉ nghĩ đến việc lấy được vũ khí của đối phương, mà còn tìm cách hiểu và tự tạo ra thứ mình đang thiếu.

3. VỊ TƯỚNG TRẺ RA ĐI KHI CUỘC KHỞI NGHĨA CÒN DỞ DANG

Bên cạnh việc chế tạo vũ khí, Cao Thắng còn tham gia tổ chức và huấn luyện lực lượng nghĩa quân. Ông trở thành một trong những cộng sự quân sự quan trọng nhất của Phan Đình Phùng trong cuộc khởi nghĩa Hương Khê.

Năm 1893, khi trực tiếp chỉ huy nghĩa quân tấn công đồn Nu ở Thanh Chương, Nghệ An, Cao Thắng bị trúng đạn và hy sinh khi mới khoảng 29 tuổi. Sự ra đi của ông là một tổn thất lớn đối với nghĩa quân Hương Khê.

Cao Thắng không để lại một chiến thắng cuối cùng, nhưng ông để lại một câu chuyện rất đặc biệt về sự sáng tạo trong hoàn cảnh thiếu thốn. Giữa núi rừng, khi không có nhà máy hay máy móc hiện đại, ông và những người thợ đã biến một khẩu súng chiến lợi phẩm thành mẫu vật để nghiên cứu và chế tạo vũ khí cho cả nghĩa quân.

Câu chuyện Cao Thắng cho thấy trong chiến tranh, lòng dũng cảm không chỉ nằm ở việc cầm vũ khí ra trận. Đôi khi, nó còn nằm ở sự dám nghĩ, dám thử và tìm ra một con đường mới khi tưởng như không còn cách nào khác.