Cao Văn Khang – Người chiến sĩ giữa những mùa bom lửa

Có những con người, khi nhắc đến tên họ, ta không chỉ nhớ một cuộc đời. Ta nhớ một vùng đất, một thời đại và những năm tháng mà con người đã sống bằng tất cả sức trẻ của mình.

Với tôi, cái tên Cao Văn Khang gợi lên hình ảnh một người lính đứng giữa đảo Cồn Cỏ, nơi biển trời tưởng như rộng đến vô tận nhưng trong những năm chiến tranh lại trở thành một điểm nóng giữa bom đạn. Ở nơi ấy, có những người lính tuổi đời còn rất trẻ đã làm những công việc mà chỉ nghe kể lại thôi cũng đủ khiến người hôm nay phải lặng người suy nghĩ.

Câu chuyện về Cao Văn Khang bắt đầu từ một miền quê Thanh Hóa.

Năm 1944, Cao Văn Khang sinh ra tại xã Hoằng Khánh, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Trước khi nhập ngũ, ông được tư liệu ghi nhận là một học sinh giỏi, một đoàn viên thanh niên lao động tích cực và là một kiện tướng sản xuất ở địa phương.

Tôi thường hình dung về tuổi trẻ của ông từ những dòng tư liệu ngắn ngủi ấy.

Đó có lẽ cũng là một tuổi trẻ rất đỗi bình thường nếu đặt trong những ngày chưa có chiến tranh. Một người con của quê hương, học tập, lao động, tham gia công việc chung và lớn lên cùng những ước mơ của tuổi thanh niên.

Nhưng lịch sử đã đặt tuổi trẻ ấy vào một hoàn cảnh khác.

Tháng 4 năm 1963, Cao Văn Khang nhập ngũ. Khi ấy, cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ngày càng diễn ra ác liệt. Từ một chàng trai của vùng quê Thanh Hóa, ông bước vào cuộc đời người lính và được phân công làm nhiệm vụ công binh trên đảo Cồn Cỏ.

Cồn Cỏ nằm ngoài khơi Quảng Trị, một hòn đảo nhỏ nhưng có vị trí quan trọng trong cuộc chiến tranh. Những năm tháng ấy, đảo phải đối mặt với các cuộc đánh phá liên tiếp. Người lính trên đảo không chỉ chiến đấu mà còn phải giữ từng công sự, từng vị trí, từng khoảng đất có thể bảo đảm cho đồng đội tiếp tục bám trụ.

Và trong hoàn cảnh ấy, Cao Văn Khang đã gắn tuổi trẻ của mình với một công việc đặc biệt nguy hiểm: xử lý bom.

Những quả bom chưa phát nổ không chỉ là dấu vết của một trận đánh đã qua. Chúng có thể tiếp tục trở thành mối nguy hiểm đối với những người đang sống và chiến đấu trên đảo. Vì thế, công việc của những người lính công binh là một cuộc đấu trí với hiểm nguy, đòi hỏi sự bình tĩnh, chính xác và tinh thần trách nhiệm rất cao.

Tư liệu của Quân khu 4 cho biết Cao Văn Khang cùng một tổ công binh gồm ba người do ông phụ trách đã tháo gỡ 715 quả bom và bom nổ chậm trong vòng 16 tháng, trong đó có 50 quả bom tạ; số thuốc nổ thu được được sử dụng phục vụ đơn vị.

Con số 715 khiến tôi dừng lại rất lâu.

Bởi phía sau một con số là hàng trăm lần con người phải đối diện với hiểm nguy. Đó không phải là một công việc có thể làm bằng sự hấp tấp. Mỗi lần thực hiện nhiệm vụ là một lần người lính phải đặt sự an toàn của đồng đội và nhiệm vụ chung lên trên sự an toàn của chính mình.

Nhưng điều đáng nói không chỉ nằm ở số lượng bom được xử lý.

Trong những ngày đầu đối mặt với các loại bom mới, Cao Văn Khang đã tìm tòi, nghiên cứu để tháo gỡ bom bi, dù trước đó kiến thức của ông về bom chủ yếu mới dừng ở lý thuyết đối với một số loại bom cũ. Sau khi thực hiện thành công, ông phổ biến kinh nghiệm cho những nơi khác. Tư liệu cũng ghi nhận ông trực tiếp đào và tháo gỡ thành công quả bom nổ chậm đầu tiên bị ném xuống đảo Cồn Cỏ.

Tôi nghĩ, chính ở đây, hình ảnh người lính Cao Văn Khang hiện lên rõ hơn cả.

Ông không chỉ là một người gan dạ.

Ông còn là một người biết suy nghĩ, biết tìm cách giải quyết vấn đề trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Khi chiến trường xuất hiện những thử thách mới, ông không đứng yên chờ đợi. Ông tìm hiểu, nghiên cứu và tìm cách hoàn thành nhiệm vụ.

Đó là bản lĩnh của một người lính.

Và cũng là bản lĩnh của một con người biết chịu trách nhiệm trước đồng đội.

Trong những lần địch đánh phá, tổ công binh do Cao Văn Khang phụ trách phải theo dõi vị trí bom rơi, đánh dấu những khu vực còn bom chưa nổ rồi tìm cách xử lý để bảo đảm an toàn cho đảo. Tư liệu Quân khu 4 ghi lại rằng có những lúc bom nổ rất gần vị trí làm nhiệm vụ; trong hoàn cảnh ấy, Cao Văn Khang thường có mặt ở những nơi nguy hiểm, đồng thời động viên đồng đội và cùng họ tìm cách hoàn thành nhiệm vụ.

Tôi không muốn tưởng tượng thêm những điều mà tư liệu không kể.

Không cần phải dựng lên những lời đối thoại giữa những người lính. Không cần phải tạo ra một khoảnh khắc kịch tính bằng những câu nói chưa từng được ghi lại.

Chỉ riêng sự thật rằng có những người lính trẻ phải làm việc giữa những khu vực đầy bom đạn đã đủ để chúng ta hiểu chiến tranh khắc nghiệt đến mức nào.

Và cũng đủ để hiểu tình đồng đội được tạo nên từ đâu.

Nó không nhất thiết phải bắt đầu bằng những lời nói lớn lao.

Có khi, tình đồng đội chỉ là việc một người nhận phần việc khó hơn. Là sự tin tưởng khi cùng nhau thực hiện một nhiệm vụ. Là việc mỗi người đều hiểu rằng nếu mình làm tốt phần việc của mình, người bên cạnh sẽ có thêm một cơ hội được an toàn.

Cao Văn Khang đã cùng tổ công binh của mình tạo nên một tập thể được tư liệu ghi nhận là mẫu mực, kiên cường. Khi làm tiểu đội trưởng, ông cùng anh em xây dựng tiểu đội đạt danh hiệu “Tiểu đội tiên tiến” trong hai năm liền. Khi giữ cương vị Trung đội phó bộ binh ở hướng chủ yếu của đảo, ông không chỉ được ghi nhận về sự dũng cảm mà còn quan tâm đến đời sống chiến sĩ, được đồng đội yêu mến và tin cậy.

Những dòng ấy khiến câu chuyện về Cao Văn Khang không còn chỉ là câu chuyện của một người phá bom.

Đó còn là câu chuyện về một người lính sống giữa tập thể, chiến đấu cùng tập thể và được đồng đội ghi nhận qua những việc làm cụ thể.

Đỉnh cao của những năm tháng ấy đến vào năm 1967.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Cao Văn Khang được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi được tuyên dương, ông là Trung đội phó công binh đảo Cồn Cỏ. Trước đó, ông đã được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba và được bầu là chiến sĩ thi đua của đơn vị.

Nếu chỉ nhìn vào ngày tháng và những danh hiệu, câu chuyện có thể trở thành một bản lý lịch.

Nhưng tôi muốn nhìn khác đi.

Tôi muốn nhìn vào chàng trai Cao Văn Khang của những năm trước đó.

Một người từ quê Thanh Hóa bước vào quân ngũ năm 1963.

Một người lính trẻ đến với đảo Cồn Cỏ.

Một người từ những kiến thức được học đã tiếp tục tìm tòi trong thực tế chiến đấu.

Một người cùng đồng đội đối mặt với những quả bom chưa nổ.

Và sau 16 tháng, những con số 715 quả bom, 50 quả bom tạ không chỉ nói về thành tích. Chúng nói về thời gian, sức lực, trách nhiệm và sự kiên trì của những người đã làm công việc ấy.

Tôi nghĩ, điều đáng quý nhất của một danh hiệu không phải là ánh hào quang của nó.

Điều đáng quý là con đường dẫn đến danh hiệu ấy.

Cao Văn Khang không trở thành người anh hùng chỉ trong một ngày được tuyên dương. Những gì làm nên danh hiệu ấy đã được tích lũy qua từng nhiệm vụ, từng ngày công tác, từng lần cùng đồng đội đứng trước hiểm nguy.

Sau chiến tranh, cái tên Cao Văn Khang vẫn còn được lưu lại trong những tư liệu về những người con Thanh Hóa đã chiến đấu và cống hiến trong thời kỳ chống Mỹ. Tài liệu của tỉnh Thanh Hóa ghi nhận ông sinh năm 1944, mất năm 1987, quê tại Hoằng Khánh, nay thuộc Hoằng Giang, Thanh Hóa.

Năm 1987.

Chỉ một dòng ngắn ngủi.

Nhưng nó khiến tôi nghĩ nhiều hơn về hai chữ “thời hoa lửa”.

Bởi “hoa lửa” không chỉ là những chiến công được nhắc đến trong sách. Đó còn là tuổi trẻ đã đi qua chiến tranh. Là những năm tháng đẹp nhất của một đời người được gửi lại ở những nơi mà hôm nay chúng ta chỉ có thể hình dung qua tư liệu, qua những trang sách và những câu chuyện lịch sử.

Cao Văn Khang đã có một tuổi trẻ như thế.

Ông đã mang sức trẻ của một người con Thanh Hóa đến Cồn Cỏ. Ở đó, giữa biển trời Quảng Trị, ông cùng đồng đội làm công việc thầm lặng nhưng đặc biệt quan trọng: bảo vệ sự an toàn cho đơn vị và góp phần giữ vững đảo.

Ngày nay, khi chúng ta đọc lại câu chuyện ấy, chiến tranh đã lùi xa.

Biển Cồn Cỏ vẫn ở đó.

Sóng vẫn nối tiếp nhau vào bờ.

Gió vẫn đi qua những hàng cây.

Nhưng mỗi vùng đất từng đi qua chiến tranh đều có một lớp ký ức mà mắt thường không nhìn thấy. Cồn Cỏ có ký ức của những người lính đã sống, chiến đấu và làm nhiệm vụ trên đảo. Thanh Hóa có ký ức về những người con đã rời quê hương trong những năm tháng đất nước còn chia cắt.

Và trong ký ức ấy có Cao Văn Khang.

Tôi nghĩ về ông không phải như một cái tên đứng trên một tấm bảng thành tích.

Tôi nghĩ về ông như một người trẻ đã từng đứng trước những lựa chọn rất khó khăn của thời đại mình.

Ngày hôm nay, chúng ta có những lựa chọn khác.

Không còn chiến trường để người trẻ phải cầm súng ra trận. Không còn những quả bom chiến tranh trước mắt mỗi ngày. Nhưng vẫn có những việc đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và lòng can đảm. Có thể đó là học tập nghiêm túc, làm tốt công việc của mình, biết quan tâm đến người khác, biết giữ gìn những giá trị mà thế hệ trước đã trao lại.

Câu chuyện về Cao Văn Khang vì thế không khép lại ở năm 1967.

Nó đi tiếp đến hiện tại.

Tôi hình dung một ngày nào đó, một học sinh Thanh Hóa đứng trước một trang sách lịch sử, nhìn thấy cái tên Cao Văn Khang và tự hỏi: Người thanh niên ấy đã sống như thế nào để tuổi trẻ của mình trở thành một phần của lịch sử?

Có lẽ câu trả lời không nằm trong một câu nói thật hay.

Nó nằm trong những việc ông đã làm.

Từ một người con của quê hương Hoằng Khánh, Cao Văn Khang đã đi qua những năm tháng chiến tranh bằng trách nhiệm của một người lính, bằng sự gắn bó với đồng đội và bằng ý chí hoàn thành nhiệm vụ.

Và hôm nay, khi kể lại câu chuyện ấy, tôi không muốn chỉ kể về một người anh hùng.

Tôi muốn kể về một người trẻ.

Bởi khi nhìn Cao Văn Khang từ tuổi trẻ của ông, tôi hiểu rằng lịch sử không phải là những con số nằm yên trên trang giấy. Lịch sử từng là tuổi thanh xuân của một con người. Từng là những ngày xa quê. Từng là những nhiệm vụ giữa đảo tiền tiêu. Từng là sự tin cậy giữa những người đồng đội.

Có thể rồi một ngày, những người trẻ hôm nay sẽ không còn nhớ chính xác tất cả những con số của một thời chiến tranh.

Nhưng tôi mong chúng ta vẫn nhớ một hình ảnh:

Một người lính trẻ quê Thanh Hóa đã đem những năm tháng đẹp nhất của đời mình gửi lại nơi đảo Cồn Cỏ.

Và từ ký ức ấy, mỗi chúng ta biết sống có trách nhiệm hơn với những ngày bình yên đang có.

Bởi những mùa bom lửa rồi sẽ đi qua.

Nhưng trên những vùng đất từng chịu thử thách của lịch sử, dấu chân của những người như Cao Văn Khang vẫn còn đó — lặng lẽ như tiếng sóng ngoài khơi, để mỗi thế hệ sau khi nhìn về quá khứ có thể hiểu rằng: bình yên hôm nay không tự nhiên mà có, và tuổi trẻ, khi được sống có trách nhiệm, cũng có thể trở thành một phần đẹp đẽ của lịch sử quê hương.