CAO VĂN KHÁNH VÀ GIẢI PHÓNG QUÂN THUẬN HÓA NĂM 1945 – NHỮNG NGÀY ĐẦU XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG CÁCH MẠNG

1. Sau ngày giành chính quyền, một nhiệm vụ mới xuất hiện

Tháng 8/1945, Cách mạng Tháng Tám thắng lợi ở Huế.

Những thanh niên từng tham gia Thanh niên Tiền tuyến, trong đó có Cao Văn Khánh, đã góp phần vào những ngày giành chính quyền ở cố đô.

Nhưng khi chính quyền cách mạng vừa được thành lập, một vấn đề lập tức đặt ra:

Ai sẽ bảo vệ chính quyền ấy?

Tình hình đất nước lúc đó đặc biệt phức tạp. Quân Nhật vẫn còn hiện diện ở nhiều nơi, quân Pháp tìm cách quay trở lại Đông Dương, trong khi chính quyền cách mạng mới thành lập chưa có một quân đội chính quy đủ mạnh.

Ở tầm cả nước, Việt Nam Giải phóng quân đang được xây dựng thành lực lượng vũ trang nòng cốt. Từ giữa tháng 5/1945, các lực lượng vũ trang cách mạng được thống nhất, từng bước hình thành một hệ thống tổ chức và chỉ huy chung.

Tại Thừa Thiên – Huế, nhiệm vụ cấp thiết là xây dựng một lực lượng vũ trang của địa phương.

Và Cao Văn Khánh được giao một phần công việc ấy.

2. Từ Thanh niên Tiền tuyến đến Ban Giải phóng quân

Cao Văn Khánh lúc này không còn là người thầy giáo dạy Toán như trước Cách mạng Tháng Tám.

Ông đã có thời gian tham gia Thanh niên Tiền tuyến Huế, được huấn luyện quân sự và trực tiếp tham gia những hoạt động trong những ngày giành chính quyền.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Cao Văn Khánh và Phan Hạo được phân công tổ chức Ban Giải phóng quân, xây dựng Giải phóng quân Thuận Hóa. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, lực lượng ban đầu được tổ chức thành 15 trung đội, sau đó phát triển lên 25 trung đội. Nhiều trung đội trưởng là những người từng được huấn luyện trong Thanh niên Tiền tuyến.

Đây là một bước chuyển quan trọng.

Nếu Thanh niên Tiền tuyến là nơi những thanh niên trí thức học những kiến thức quân sự đầu tiên, thì Giải phóng quân Thuận Hóa là nơi những kiến thức ấy được biến thành một lực lượng có tổ chức.

Từ những đội hình còn non trẻ, họ phải xây dựng quân số, tổ chức chỉ huy, huấn luyện và tìm kiếm vũ khí.

Không có nhiều thời gian để chuẩn bị.

Chính quyền mới đã ra đời, nhưng những nguy cơ đối với chính quyền ấy cũng xuất hiện ngay lập tức.

3. Vấn đề lớn nhất: vũ khí

Một đội quân không thể chiến đấu nếu không có vũ khí.

Đây là vấn đề chung của các lực lượng vũ trang cách mạng trong những ngày đầu sau Cách mạng Tháng Tám. Ngay từ Hội nghị Quân sự cách mạng Bắc Kỳ tháng 4/1945, việc thu nhận, mua sắm vũ khí, xây dựng xưởng sửa chữa và chế tạo vũ khí đã được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng để phát triển Việt Nam Giải phóng quân.

Ở Huế cũng vậy.

Giải phóng quân Thuận Hóa cần nhanh chóng có thêm súng đạn để trang bị cho các đơn vị.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, Cao Văn Khánh từng chỉ huy một đơn vị Giải phóng quân đưa xe vào kho quân sự của Nhật ở Mang Cá, thu được súng đạn, quân trang, quân dụng rồi đưa về trang bị cho các trung đội Giải phóng quân Thuận Hóa.

Chi tiết ấy cho thấy công việc của Cao Văn Khánh lúc này rất khác với những ngày ông đứng lớp.

Người thầy giáo dạy Toán giờ phải tính toán về quân số, vũ khí, tổ chức và khả năng chiến đấu của một lực lượng vừa được hình thành.

4. Những trung đội đầu tiên

Từ 15 trung đội ban đầu, Giải phóng quân Thuận Hóa được tổ chức thành 25 trung đội.

Quân số chưa lớn, trang bị còn thiếu, kinh nghiệm chiến đấu của nhiều người còn hạn chế.

Nhưng lực lượng này có một lợi thế quan trọng: nhiều cán bộ đã được rèn luyện trong Thanh niên Tiền tuyến.

Họ từng học cách tổ chức đội ngũ, sử dụng vũ khí, thực hành chiến thuật và chỉ huy đơn vị nhỏ.

Khi bước vào Giải phóng quân Thuận Hóa, những kiến thức ấy được đưa vào thực tế.

Đây cũng là một đặc điểm của quá trình xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng trong năm 1945: từ những tổ chức tiền thân, các đội tự vệ, du kích và những lớp huấn luyện quân sự, từng bước hình thành các đơn vị có tổ chức chặt chẽ hơn.

Ở cấp quốc gia, Việt Nam Giải phóng quân sau đó trở thành hạt nhân để xây dựng các lực lượng vũ trang của Nhà nước cách mạng.

Tại Huế, Giải phóng quân Thuận Hóa cũng đang đi theo quá trình tương tự ở quy mô địa phương.

5. Một người thầy học cách làm người chỉ huy

Điều đáng chú ý trong câu chuyện Cao Văn Khánh là sự chuyển đổi rất nhanh về vai trò.

Trước năm 1945, ông là một trí thức được đào tạo bài bản, từng có bằng cử nhân Luật và dạy Toán ở Huế.

Sau khi tham gia Thanh niên Tiền tuyến, ông bước vào quân sự.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia tổ chức lực lượng vũ trang.

Những công việc đầu tiên ấy không tạo ra ngay một vị tướng.

Nhưng chúng đặt nền móng cho con đường quân sự về sau.

Cao Văn Khánh phải học cách tổ chức một đơn vị, tìm kiếm vũ khí, bố trí lực lượng và làm việc trong điều kiện mà mọi thứ đều thiếu.

Đó là một trường học khác với trường học trước đây của ông.

Không có bảng đen.

Không có giáo trình hoàn chỉnh.

Những bài học được rút ra từ chính thực tế của một chính quyền cách mạng vừa ra đời và phải tự bảo vệ mình.

6. Từ Giải phóng quân Thuận Hóa đến cuộc kháng chiến

Những tháng cuối năm 1945, tình hình Nam Bộ đã bước vào chiến tranh sau khi thực dân Pháp nổ súng trở lại ở Sài Gòn ngày 23/9.

Không lâu sau đó, nguy cơ chiến tranh lan rộng.

Ngày 19/12/1946, toàn quốc bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đối với thế hệ Cao Văn Khánh, khoảng thời gian từ mùa Thu 1945 đến Toàn quốc kháng chiến là thời gian chuẩn bị lực lượng cho một cuộc chiến lâu dài.

Giải phóng quân Thuận Hóa là một phần trong quá trình ấy.

Những đơn vị vũ trang địa phương được xây dựng sau Cách mạng Tháng Tám về sau tiếp tục phát triển trong cuộc kháng chiến. Trên phạm vi cả nước, Việt Nam Giải phóng quân trở thành hạt nhân để xây dựng Vệ Quốc đoàn và các lực lượng quân đội sau này.

Với Cao Văn Khánh, những ngày tổ chức Giải phóng quân Thuận Hóa chính là một trong những bước đầu tiên trên con đường quân sự kéo dài hơn ba thập niên.

Lời kết

Năm 1945, Cao Văn Khánh bước vào cuộc cách mạng với hành trang của một người thầy giáo.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông trở thành một trong những người tham gia tổ chức Giải phóng quân Thuận Hóa, cùng Phan Hạo xây dựng những đơn vị vũ trang đầu tiên của chính quyền cách mạng tại Thừa Thiên – Huế.

Từ 15 trung đội ban đầu đến 25 trung đội, đó chưa phải một lực lượng quân sự lớn.

Nhưng trong hoàn cảnh năm 1945, mỗi trung đội có tổ chức, mỗi khẩu súng thu được và mỗi cán bộ biết chỉ huy đều có ý nghĩa đối với việc bảo vệ chính quyền cách mạng còn non trẻ.

Cao Văn Khánh đã bắt đầu sự nghiệp quân sự của mình từ chính những công việc như thế.

Sau này, ông sẽ trở thành người chỉ huy ở nhiều chiến trường lớn, giữ những cương vị cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng trước khi trở thành vị tướng, ông từng là người thầy giáo dạy Toán ở Huế, người học viên Thanh niên Tiền tuyến và người tổ chức những trung đội đầu tiên của Giải phóng quân Thuận Hóa.

Đó là những bước đầu tiên của một cuộc đời quân ngũ bắt đầu từ mùa Thu lịch sử năm 1945.