Cao Văn Khánh và ngày 7/5/1954 – Đại đoàn 308 trong giờ phút kết thúc Chiến dịch Điện Biên Phủ

1. Buổi sáng 7/5 – cánh cửa vào khu trung tâm đã mở

Sau gần hai tháng chiến đấu, đến sáng 7/5/1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đã ở vào tình trạng đặc biệt nghiêm trọng.

Ở phía đông, quân ta lần lượt làm chủ A1 và C2. Ở phía bắc, các cứ điểm cuối cùng bị đánh chiếm. Ở phía tây, Đại đoàn 308 tiếp tục ép sát khu trung tâm Mường Thanh.

Đây là hướng tiến công mà 308 đã chuẩn bị trong suốt nhiều tuần.

Trước đó, các trung đoàn của Đại đoàn đã xây dựng hệ thống chiến hào bao vây phía tây, đánh chiếm các cứ điểm 106, 206, 311A và 311B, từng bước thu hẹp không gian phòng ngự của quân Pháp.

Đến ngày 7/5, Trung đoàn 102 của 308 tiến công cứ điểm 310, còn gọi là Nà Noọng.

Cứ điểm này nằm ở phía tây khu trung tâm.

Sau khi 310 bị tiêu diệt, trận địa của 308 đã áp sát sở chỉ huy của Đờ Cát khoảng 300 mét.

Khoảng cách ấy cho thấy vòng vây đã khép lại đến mức nào.

2. Cao Văn Khánh và Đại đoàn 308 trong giờ phút quyết định

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Vương Thừa Vũ là Đại đoàn trưởng 308, Cao Văn Khánh là Đại đoàn phó.

Vì vậy, khi kể về ngày 7/5, cần đặt Cao Văn Khánh đúng vào vị trí của mình: ông là một cán bộ chỉ huy chủ chốt của Đại đoàn, cùng Bộ chỉ huy tổ chức thực hiện nhiệm vụ của 308, chứ không phải người trực tiếp chỉ huy toàn bộ chiến dịch hay người trực tiếp bắt Đờ Cát.

Điều này càng rõ khi nhìn vào diễn biến cuối cùng.

Sau khi A1 và C2 thất thủ, tình hình trong khu trung tâm Mường Thanh nhanh chóng thay đổi. Quân Pháp rối loạn, nhiều vị trí bắt đầu xuất hiện cờ trắng.

Bộ Chỉ huy chiến dịch nhận định thời cơ tổng công kích đã đến và ra lệnh cho các đơn vị không chờ đến tối mà lập tức tiến công toàn bộ tập đoàn cứ điểm.

Từ những trận địa đã chiếm được, các đơn vị của 308 cùng các đại đoàn khác đồng loạt hướng vào trung tâm.

Đại đoàn 308 đã hoàn thành nhiệm vụ ở hướng tây và tham gia mũi tổng công kích cuối cùng.

3. 17 giờ 30 phút – Sở chỉ huy Đờ Cát thất thủ

Ở phía đông, các đơn vị tiếp tục đánh chiếm những vị trí cuối cùng.

Đến khoảng 14 giờ, Trung đoàn 209 của Đại đoàn 312 tiến công cứ điểm 507 gần cầu Mường Thanh. Quân Pháp tại đây kéo cờ trắng đầu hàng. Từ đó, 312 tiếp tục đánh các cứ điểm 508 và 509.

Không gian phòng thủ của Pháp lúc này gần như tan rã.

Các đơn vị Việt Minh từ nhiều hướng tiến vào khu trung tâm.

Một phân đội của Đại đoàn 312 vượt qua cầu Mường Thanh, tiến thẳng vào sở chỉ huy.

Đến khoảng 17 giờ 30 phút ngày 7/5, Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật cùng một tổ chiến sĩ tiến vào hầm chỉ huy, bắt sống Đờ Cát cùng toàn bộ Bộ tham mưu của tập đoàn cứ điểm.

Như vậy, không nên gắn việc bắt Đờ Cát trực tiếp với Cao Văn Khánh hay Đại đoàn 308.

308 mở và giữ một hướng tiến công quan trọng ở phía tây; 312 là đơn vị có tổ mũi nhọn tiến vào hầm chỉ huy và bắt Đờ Cát.

Sự khác biệt ấy làm nổi bật vai trò của từng đơn vị trong giờ phút cuối cùng.

4. Nhưng với Cao Văn Khánh, nhiệm vụ chưa kết thúc

Tin chiến thắng lan về sở chỉ huy mặt trận.

Toàn bộ tập đoàn cứ điểm trung tâm đã sụp đổ.

Nhưng công việc của những người chỉ huy tại chiến trường vẫn còn rất nhiều.

Quân Pháp ở khu Hồng Cúm phía nam vẫn chống cự và tìm cách rút chạy về hướng Thượng Lào. Bộ Chỉ huy chiến dịch phải tổ chức truy kích, chặn đường rút và xử lý những lực lượng còn lại.

Cùng lúc đó, chiến trường rộng lớn cần được tiếp quản.

Với Cao Văn Khánh, một nhiệm vụ đặc biệt được giao ngay sau chiến thắng.

Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân và Báo Nhân Dân đăng tải, Bộ Tư lệnh Mặt trận giao ông chỉ huy một bộ phận ở lại Điện Biên để tiếp quản Mường Thanh và giải quyết những công việc đặt ra sau chiến thắng.

Đây là một chi tiết ít được nhắc đến khi kể về ngày 7/5.

Bởi chiến thắng trên chiến trường không đồng nghĩa với việc mọi nhiệm vụ lập tức kết thúc.

Sau tiếng súng, còn có tù binh, thương binh, vũ khí, tài liệu, phương tiện, kho tàng, trận địa và vô số vấn đề cần tổ chức giải quyết.

5. Hai ngày sau – Cao Văn Khánh đưa Tư lệnh chiến dịch vào hầm Đờ Cát

Ngày 9/5, Đại tướng Võ Nguyên Giáp rời Mường Phăng đi thăm chiến trường Điện Biên Phủ.

Tại khu trung tâm, người đưa ông vào xem sở chỉ huy của Đờ Cát là Cao Văn Khánh, Đại đoàn phó Đại đoàn 308, người phụ trách tiếp quản Mường Thanh.

Trong hầm, những dấu vết của trận chiến vẫn còn nguyên.

Giấy tờ nằm ngổn ngang. Trang bị và tài liệu của Bộ chỉ huy Pháp để lại chưa được thu dọn hết.

Sở chỉ huy từng là trung tâm điều hành toàn bộ tập đoàn cứ điểm giờ đã trở thành một địa điểm được quân ta tiếp quản.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau đó ở lại Điện Biên Phủ trong chính sở chỉ huy này, nơi đã trở thành trụ sở của Ban tiếp quản.

Chi tiết ấy cho thấy vai trò của Cao Văn Khánh trong những giờ sau chiến thắng không phải là một câu chuyện bên lề.

Ông chuyển từ nhiệm vụ chiến đấu sang một nhiệm vụ khác: tổ chức tiếp quản một chiến trường vừa kết thúc trận đánh lớn nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.

6. Từ chiến hào đến nhiệm vụ tiếp quản

Nếu nhìn riêng ngày 7/5, hình ảnh nổi bật nhất là những mũi xung kích tiến vào khu trung tâm.

Nhưng đối với Đại đoàn 308, ngày ấy là kết quả của cả một quá trình chiến đấu.

Đại đoàn đã từ Tây Bắc tiến vào Điện Biên Phủ, tham gia các trận đánh trên nhiều hướng, xây dựng hệ thống chiến hào bao vây phía tây, đánh các cứ điểm 106, 206, 311A, 311B và tham gia tiến công A1.

Ngày 7/5, 308 đánh chiếm 310, đưa trận địa áp sát sở chỉ huy địch, rồi cùng các đơn vị bạn chuyển sang tổng công kích.

Đến chiều, tập đoàn cứ điểm sụp đổ.

Nhưng ngay sau đó, Cao Văn Khánh lại nhận nhiệm vụ tiếp quản Mường Thanh.

Một ngày có hai phần rất khác nhau:

Buổi chiều là cuộc tổng công kích.

Những ngày tiếp theo là tổ chức tiếp quản chiến trường.

Với người chỉ huy, chiến thắng không chỉ được tính bằng việc chiếm được một cứ điểm. Nó còn được tính bằng khả năng tổ chức những công việc phải làm sau khi tiếng súng ngừng.

Lời kết

Ngày 7/5/1954, Đại đoàn 308 giữ một vị trí quan trọng ở phía tây tập đoàn cứ điểm.

Trung đoàn 102 đánh chiếm cứ điểm 310, đưa trận địa của 308 áp sát khu trung tâm. Khi thời cơ tổng công kích xuất hiện, các đơn vị 308 cùng toàn mặt trận tiến vào những vị trí cuối cùng của quân Pháp.

17 giờ 30 phút, Đờ Cát cùng Bộ tham mưu bị bắt.

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ sụp đổ sau 56 ngày đêm chiến đấu, từ 13/3 đến 7/5/1954.

Cao Văn Khánh không phải người bắt Đờ Cát.

Vai trò của ông nằm ở một vị trí khác nhưng không kém phần quan trọng: một trong những cán bộ chỉ huy của Đại đoàn 308 trong trận đánh cuối cùng, và sau chiến thắng được giao phụ trách tiếp quản Mường Thanh.

Từ những chiến hào phía tây đến sở chỉ huy của đối phương, hành trình của Đại đoàn 308 trong ngày 7/5 khép lại một chặng đường chiến đấu.

Nhưng với Cao Văn Khánh, nhiệm vụ vẫn tiếp tục.

Bởi sau khi lá cờ chiến thắng được kéo lên, vẫn còn một chiến trường cần được tiếp quản, những người bị thương cần được cứu chữa, tù binh cần được quản lý, vũ khí và tài liệu cần được thu giữ.

Chiến thắng kết thúc một trận đánh.
Nó mở ra một nhiệm vụ mới.

Và Cao Văn Khánh là một trong những người ở lại để thực hiện nhiệm vụ ấy.