Cao Văn Khánh và nhiệm vụ xây dựng Trường Sĩ quan Lục quân Trần Quốc Tuấn – Đưa kinh nghiệm chiến trường vào công tác đào tạo cán bộ

1. Sau Điện Biên Phủ là một nhiệm vụ mới

Sau khi Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc, quân đội Việt Nam bước vào một giai đoạn hoàn toàn khác.

Chín năm chiến tranh đã tạo ra một đội ngũ cán bộ trưởng thành trực tiếp từ chiến trường. Nhưng hòa bình đặt ra những yêu cầu mới: quân đội phải được xây dựng theo hướng chính quy, có tổ chức, có điều lệnh, có hệ thống huấn luyện thống nhất và đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản.

Cao Văn Khánh là một trong những người được giao tham gia công việc ấy.

Tháng 10/1954, ông được điều về Bộ Tổng Tham mưu làm Cục trưởng Cục Quân huấn. Trong những năm tiếp theo, công tác huấn luyện được đẩy mạnh, từ diễn tập cấp đại đội, tiểu đoàn đến trung đoàn, sư đoàn và diễn tập hiệp đồng binh chủng.

Đây là sự chuyển hướng đáng chú ý trong công việc của ông.

Người từng trực tiếp chỉ huy ở Biên giới, Hòa Bình, Tây Bắc và Điện Biên Phủ giờ phải giải quyết một câu hỏi khác:

Làm thế nào để những bài học được trả giá bằng máu trên chiến trường trở thành kiến thức mà một thế hệ cán bộ mới có thể học được trước khi bước vào chiến đấu?

2. Từ những trận đánh đến thao trường

Trong chiến tranh, nhiều kinh nghiệm quân sự được hình thành ngay trong thực tế.

Một trận đánh cho thấy cách bố trí trận địa.

Một cuộc tiến công cho thấy vấn đề về hiệp đồng.

Một lần hành quân cho thấy những khó khăn về tổ chức, hậu cần.

Một thất bại buộc người chỉ huy phải tìm ra nguyên nhân.

Cao Văn Khánh có một khối kinh nghiệm như vậy sau gần một thập niên trực tiếp chỉ huy.

Nhưng kinh nghiệm của một người chỉ huy chỉ có giá trị lâu dài khi nó được tổng kết, hệ thống hóa và truyền lại cho người khác.

Đó cũng là hướng mà công tác huấn luyện quân đội được đẩy mạnh trong những năm sau hòa bình.

Theo tổng kết của Trường Sĩ quan Lục quân 1, trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nhà trường thực hiện phương châm gắn nhà trường với đơn vị và chiến trường, huấn luyện sát thực tế chiến đấu, học đi đôi với hành; nhiều cán bộ, giáo viên được đưa đi thực tế để nghiên cứu cách đánh của đối phương, sự phát triển của chiến thuật và bổ sung kinh nghiệm vào tài liệu, giáo án.

Đó chính là cách biến chiến trường thành một “giảng đường” đặc biệt.

3. Cao Văn Khánh trở lại với nghề giáo

Cao Văn Khánh vốn từng là giáo viên Toán trước Cách mạng tháng Tám.

Nhưng khi trở lại công tác nhà trường, ông không còn đứng trên bục giảng của một trường học dân sự.

Đối tượng ông phải đào tạo là những người sẽ trực tiếp chỉ huy bộ đội.

Tháng 10/1960, sau thời gian học tập tại Học viện Quân sự cấp cao mang tên Voroshilov ở Liên Xô, ông được giao làm Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân.

Một tài liệu thống kê về các đời hiệu trưởng nhà trường ghi nhận Cao Văn Khánh giữ cương vị này từ 1961 đến 1964; các nguồn tiểu sử khác xác định ông được bổ nhiệm vào cuối năm 1960.

Tên gọi của nhà trường khi đó gắn với truyền thống Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn, tiền thân của Trường Sĩ quan Lục quân 1 ngày nay.

Đây là một nhà trường có lịch sử từ năm 1945, đã đào tạo cán bộ cho quân đội ngay trong kháng chiến chống Pháp. Sau Điện Biên Phủ, nhiệm vụ ấy càng trở nên quan trọng khi quân đội chuyển sang xây dựng chính quy.

4. Xây dựng một nhà trường từ kinh nghiệm của chiến trường

Điểm đáng chú ý trong cách Cao Văn Khánh tiếp cận công tác đào tạo không nằm ở việc đưa những câu chuyện chiến trận vào lớp học.

Điều quan trọng hơn là rút ra nguyên tắc chỉ huy từ những trận đánh cụ thể.

Ở Điện Biên Phủ, người chỉ huy phải biết tổ chức trận địa.

Phải tính toán hỏa lực.

Phải hiệp đồng bộ binh với pháo binh.

Phải tổ chức công sự và giao thông hào.

Phải bảo đảm thông tin liên lạc.

Phải tính đến hậu cần trong điều kiện địa hình phức tạp.

Và quan trọng nhất, phải biết điều chỉnh phương án trước diễn biến thực tế.

Những điều đó không thể chỉ học bằng lý thuyết.

Vì vậy, công tác đào tạo sĩ quan phải gắn với thực hành, diễn tập và xử trí tình huống.

Trong những năm sau hòa bình, quân đội tổ chức ngày càng nhiều cuộc diễn tập từ cấp nhỏ đến cấp lớn. Theo hồi ức của những người từng công tác cùng Cao Văn Khánh, giai đoạn 1955–1961 là thời kỳ quân đội tổ chức nhiều cuộc diễn tập tiến công, phòng ngự và hiệp đồng binh chủng.

Khi trở thành Hiệu trưởng, ông tiếp tục đặt nhà trường trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu thực tế của đơn vị.

5. Người thầy phải hiểu người lính

Một trong những điểm đáng chú ý ở Cao Văn Khánh là ông không bước vào công tác giáo dục quân sự từ lý thuyết thuần túy.

Ông từng là người trực tiếp tổ chức lực lượng ở Khu 5.

Từng làm Đại đoàn phó 308.

Từng tham gia Biên giới.

Từng chỉ huy trên hướng Tây Bắc.

Từng nghiên cứu cách đánh tập đoàn cứ điểm Nà Sản.

Từng tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Vì thế, những bài học về chỉ huy đối với ông luôn gắn với câu hỏi rất cụ thể:

Người cán bộ khi ra đơn vị có làm được hay không?

Đây cũng là tinh thần được Trường Sĩ quan Lục quân duy trì trong lịch sử đào tạo: chương trình phải gắn với thực tiễn chiến đấu, cán bộ và giáo viên phải nghiên cứu chiến trường, rồi đưa kinh nghiệm trở lại nhà trường.

Cách làm ấy tạo ra một vòng tuần hoàn:

Chiến trường → tổng kết → giáo án → thao trường → đào tạo cán bộ → trở về đơn vị.

Với một quân đội đang chuyển từ chiến tranh du kích và vận động sang xây dựng lực lượng chính quy, đây là một yêu cầu rất quan trọng.

6. Những người học dưới thời Hiệu trưởng Cao Văn Khánh

Trong thời gian Cao Văn Khánh làm Hiệu trưởng, nhà trường tiếp tục đào tạo những khóa sĩ quan bổ sung cho các đơn vị trên miền Bắc.

Một trường hợp được ghi lại là Nguyễn Trung Cang, học khóa 12 sĩ quan bộ binh, nhập học năm 1960 và tốt nghiệp năm 1963. Ông được Cao Văn Khánh, khi đó là Đại tá Hiệu trưởng, trao quyết định phong quân hàm thiếu úy sau khi tốt nghiệp.

Những học viên ấy không chỉ được học kiến thức quân sự.

Họ được chuẩn bị để trở thành trung đội trưởng, đại đội trưởng và những cán bộ chỉ huy trực tiếp tại đơn vị.

Trong bối cảnh chiến tranh ở miền Nam ngày càng mở rộng, yêu cầu ấy nhanh chóng trở nên cấp thiết.

Nhà trường vì thế vừa phải xây dựng một lực lượng sĩ quan có kiến thức quân sự cơ bản, vừa phải bảo đảm khả năng xử trí những tình huống thực tế.

7. Không chỉ đào tạo người biết đánh, mà đào tạo người biết chỉ huy

Kinh nghiệm Điện Biên Phủ cho thấy một trận đánh lớn không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm của người lính.

Nó cần một hệ thống chỉ huy.

Cần cán bộ biết tổ chức lực lượng.

Cần cán bộ biết tính toán địa hình.

Cần cán bộ biết phối hợp hỏa lực.

Cần cán bộ biết giữ vững thông tin và hậu cần.

Và khi tình hình thay đổi, cán bộ phải có khả năng điều chỉnh cách xử trí.

Đó là lý do việc xây dựng trường sĩ quan trở thành một bộ phận quan trọng của quá trình xây dựng quân đội chính quy.

Trong thời kỳ Cao Văn Khánh làm công tác huấn luyện và nhà trường, quân đội từng bước xây dựng hệ thống điều lệnh, kế hoạch huấn luyện và tổ chức các cuộc diễn tập quy mô ngày càng lớn. Các nguồn hồi ức về ông ghi nhận ông có vai trò đáng kể trong quá trình này.

8. Từ giảng đường trở lại chiến trường

Năm 1964, Cao Văn Khánh rời Trường Sĩ quan Lục quân để nhận nhiệm vụ Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân khu 3.

Như vậy, quãng thời gian ở nhà trường không phải là một đoạn tách biệt khỏi cuộc đời quân sự của ông.

Sau những năm làm công tác huấn luyện và đào tạo, ông lại trở về các nhiệm vụ chỉ huy.

Những năm tiếp theo, Cao Văn Khánh tiếp tục có mặt tại nhiều chiến trường của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Nhưng lần trở lại chiến trường ấy có một điểm khác.

Đằng sau những cán bộ chỉ huy đang trực tiếp chiến đấu có một hệ thống nhà trường đã được xây dựng để đào tạo họ.

Trong hệ thống ấy có những bài học được rút ra từ chính thế hệ Cao Văn Khánh.

Lời kết

Cao Văn Khánh từng là người thầy giáo Toán.

Sau Cách mạng, ông trở thành cán bộ chỉ huy.

Qua những năm chiến tranh, ông tích lũy kinh nghiệm ở nhiều chiến trường và đặc biệt trong những chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Sau năm 1954, ông lại trở về với một công việc tưởng như rất khác: đào tạo những người sẽ trở thành cán bộ chỉ huy.

Nhưng thực ra, đó là hai mặt của cùng một nhiệm vụ.

Chiến trường cung cấp kinh nghiệm.

Nhà trường hệ thống hóa kinh nghiệm.

Thao trường kiểm nghiệm kinh nghiệm.

Và người cán bộ được đào tạo mang những điều ấy trở lại đơn vị.

Khi làm Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân từ năm 1960, Cao Văn Khánh đứng ở điểm nối giữa kinh nghiệm của một thế hệ cầm quân trong chiến tranh chống Pháp và nhu cầu đào tạo một thế hệ sĩ quan cho những chiến trường mới.

Đó cũng là một phần quan trọng trong cuộc đời quân sự của ông:

không chỉ chỉ huy trận đánh, mà còn góp phần chuẩn bị những người sẽ chỉ huy các trận đánh sau này.