Cao Văn Khánh và trận Cửa Việt 1973 – Những giờ phút cuối trước khi Hiệp định Paris có hiệu lực

1. Cửa Việt – một vị trí không thể bỏ ngỏ

Sau cuộc chiến đấu kéo dài tại Quảng Trị năm 1972, khu vực Cửa Việt trở thành một địa bàn có ý nghĩa đặc biệt.

Cảng nằm ở cửa sông Thạch Hãn thông ra Biển Đông, là đầu mối giao thông đường thủy quan trọng đối với khu vực Trị - Thiên.

Sau khi quân ta kiểm soát khu vực này, Cửa Việt trở thành một trong những vị trí cần được giữ vững.

Nhưng đầu tháng 1/1973, tình hình trên chiến trường đã thay đổi nhanh chóng.

Tại Paris, các bên tiến gần đến việc hoàn tất văn bản Hiệp định.

Ngày 23/1, Lê Đức Thọ và Henry Kissinger ký tắt văn bản Hiệp định. Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký chính thức. Theo thỏa thuận, lệnh ngừng bắn trên toàn miền Nam bắt đầu có hiệu lực từ 8 giờ sáng ngày 28/1.

Chính trong những ngày cuối cùng ấy, chiến trường Quảng Trị lại nóng lên.

Một cuộc hành quân mới được chuẩn bị nhằm đánh chiếm Cửa Việt.

2. Tango City – cuộc tiến công ngay trước giờ ngừng bắn

Cuối tháng 1, lực lượng Việt Nam Cộng hòa mở cuộc hành quân mang mật danh Tango City, hướng vào khu vực Cửa Việt.

Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, cuộc hành quân bắt đầu từ ngày 25/1/1973. Sau hơn năm ngày đêm chiến đấu, đến trưa 31/1, lực lượng quân giải phóng đánh bại cuộc hành quân và buộc đối phương rút khỏi khu vực bờ nam Cửa Việt.

Đối phương huy động lực lượng lớn gồm bộ binh, thủy quân lục chiến, xe tăng, xe bọc thép, pháo binh và các phương tiện đổ bộ.

Ngày 27/1, trong khi Hiệp định Paris được ký tại Paris, chiến trường Cửa Việt vẫn đang diễn ra giao tranh.

Đêm hôm đó, lực lượng đối phương tăng cường pháo kích và tổ chức tiến công mạnh vào khu vực cảng.

Theo hồi ức được công bố trong Tổng hành dinh trong mùa Xuân toàn thắng, hơn 200 xe tăng, xe bọc thép cùng một lữ đoàn thủy quân lục chiến được sử dụng trong cuộc tiến công đêm 27/1. Đến sáng 28/1, khi lệnh ngừng bắn bắt đầu có hiệu lực, đối phương đã chiếm được một số vị trí ở Cửa Việt.

Với Bộ Tư lệnh mặt trận, đó là một tình huống đặc biệt.

Hiệp định đã được ký.

Nhưng trên mặt đất, một vị trí quan trọng vừa bị chiếm.

3. Cao Văn Khánh nhận nhiệm vụ

Lúc này Cao Văn Khánh đang giữ cương vị Phó Tư lệnh Mặt trận Quảng Trị.

Ông đã gắn bó với chiến trường này từ trước Chiến dịch Trị - Thiên năm 1972.

Trong cuộc chiến đấu 304 ngày ở Quảng Trị, từ khi chiến dịch mở màn ngày 30/3/1972 cho đến ngày ký Hiệp định Paris 27/1/1973, Cao Văn Khánh là Phó Tư lệnh mặt trận, giúp Tư lệnh Lê Trọng Tấn tổ chức chiến đấu trên các hướng.

Khi Cửa Việt bị lấn chiếm, nhiệm vụ được đặt ra rất rõ:

phải tổ chức phản kích, lấy lại khu vực đã mất.

Theo hồi ức của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, sau khi nhận báo cáo về tình hình Cửa Việt, Bộ Tư lệnh yêu cầu tổ chức đánh chiếm lại ngay.

Lê Trọng Tấn sau đó lệnh cho Lữ đoàn xe tăng 203 và pháo binh hiệp đồng tác chiến, đồng thời tổ chức các đội chống tăng. Cao Văn Khánh và Doãn Tuế được phân công trực tiếp chỉ huy.

Đây là một chi tiết quan trọng khi kể về vai trò của Cao Văn Khánh.

Ông không chỉ đứng ở sở chỉ huy theo dõi bản đồ.

Ông được giao trực tiếp xuống hướng chiến đấu để tổ chức cuộc phản đột kích.

4. Sáng 28/1 – phản đột kích ngay sau giờ ngừng bắn

Sáng 28/1/1973, khi lệnh ngừng bắn theo Hiệp định Paris đã có hiệu lực, lực lượng ta tổ chức phản công.

Bộ Tư lệnh mặt trận tăng cường cho cánh đông các Trung đoàn 24 và 66 của Sư đoàn 304, cùng một đại đội xe tăng.

Cao Văn Khánh, Doãn Tuế và Hoàng Minh Thi được cử xuống Bộ Tư lệnh cánh đông để trực tiếp đốc chiến và chỉ huy phản đột kích.

Đội hình được tổ chức lại.

Các đơn vị chặn đầu giữ những khu vực quan trọng, không cho đối phương tiếp tục phát triển về phía Cửa Việt.

Phía ta đồng thời sử dụng xe tăng, pháo binh và các đội chống tăng để đánh vào đội hình đối phương.

Theo hồi ức trong Tổng hành dinh trong mùa Xuân toàn thắng, ta tận dụng tình huống đối phương thay quân để đưa lực lượng áp sát các cụm xe rồi bất ngờ nổ súng.

Trận đánh kết thúc gần trưa.

Đối phương phải rút khỏi khu vực, bỏ lại hơn 100 xe và nhiều phương tiện, trang bị.

Đây là một trong những trận đánh đặc biệt nhất của cuộc chiến Quảng Trị.

Bởi nó diễn ra ngay sau thời điểm Hiệp định Paris bắt đầu có hiệu lực.

5. Một trận đánh giữa ranh giới của chiến tranh và ngừng bắn

Cửa Việt đặt người chỉ huy trước một tình thế rất khó.

Một mặt, Hiệp định đã quy định ngừng bắn.

Mặt khác, thực tế trên chiến trường cho thấy đối phương đã tiến hành cuộc hành quân chiếm đất ngay trước giờ ngừng bắn và tiếp tục giữ những vị trí vừa chiếm.

Trong hồi ức của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi nhận được báo cáo về tình hình Cửa Việt, ông cho rằng phải đánh chiếm lại khu vực này.

Đó là bối cảnh để hiểu quyết định tổ chức phản đột kích.

Không phải một chiến dịch mới được mở ra sau khi Hiệp định được ký.

Đó là cuộc chiến đấu tiếp diễn từ một cuộc tiến công đã bắt đầu trước thời điểm ngừng bắn, trong khi hai bên tranh chấp từng vị trí trên thực địa.

Vì thế, Cửa Việt trở thành một trong những địa điểm đầu tiên cho thấy một thực tế rất phức tạp của thời kỳ sau Hiệp định:

ký kết Hiệp định không đồng nghĩa với việc tiếng súng lập tức biến mất ở mọi nơi.

6. Cao Văn Khánh giữa trận địa xe tăng

Điểm đáng chú ý trong trận Cửa Việt là sự tham gia của lực lượng tăng thiết giáp.

Trận địa ở vùng đồng bằng ven biển khác xa những chiến hào của Thành cổ năm trước.

Những con đường, bờ ruộng, làng mạc và khu vực cảng tạo điều kiện để xe tăng, xe bọc thép phát huy sức cơ động.

Nhưng cũng chính vì vậy, nếu để đối phương đưa đội hình thiết giáp tiến sâu, tuyến phòng thủ có thể nhanh chóng bị xuyên thủng.

Công tác chỉ huy phải kết hợp nhiều thành phần:

bộ binh – xe tăng – pháo binh – chống tăng – công binh.

Đây là kiểu tác chiến hiệp đồng mà Cao Văn Khánh đã có nhiều năm kinh nghiệm.

Từ những trận đánh bằng lực lượng chủ lực trong kháng chiến chống Pháp, qua Khe Sanh, Đường 9 - Nam Lào và Quảng Trị 1972, ông ngày càng gắn với những chiến trường đòi hỏi phối hợp nhiều binh chủng.

Tại Cửa Việt, kinh nghiệm ấy được đặt vào một trận đánh diễn ra với tốc độ rất nhanh.

7. Những ngày 29–31/1

Sau cuộc phản đột kích ngày 28/1, giao tranh tại Cửa Việt chưa chấm dứt.

Đối phương tiếp tục tìm cách giữ và mở rộng khu vực đã chiếm.

Bộ Tư lệnh mặt trận phải tăng cường lực lượng cho cánh đông.

Ngày 29/1, các đơn vị tiếp tục đánh địch.

Đến ngày 30/1, Bộ Tư lệnh tổ chức lại đội hình phản đột kích, bố trí lực lượng chặn đầu và lực lượng cơ động nhằm ngăn đối phương phát triển về phía Cửa Việt.

Cuộc chiến tiếp tục đến ngày 31/1.

Theo Báo Nhân Dân, sau hơn năm ngày đêm chiến đấu liên tục từ 27 đến trưa 31/1, quân ta đánh bại cuộc hành quân Tango City, buộc đối phương phải rút khỏi khu vực bờ nam Cửa Việt.

Cửa Việt được giữ lại.

Nhưng cái giá của những ngày ấy là rất lớn.

Những người lính vừa trải qua một năm chiến đấu khốc liệt ở Quảng Trị lại tiếp tục bước vào một trận đánh mới ngay khi Hiệp định Paris vừa được ký.

8. Sau tiếng súng Cửa Việt

Chiến thắng Cửa Việt diễn ra trong một thời điểm rất đặc biệt.

Ngày 27/1, Hiệp định Paris được ký.

Ngày 28/1, ngừng bắn có hiệu lực.

Ngày 31/1, trận Cửa Việt kết thúc.

Chỉ trong vài ngày, chiến trường Quảng Trị trải qua một sự chuyển tiếp chưa từng có: từ một cuộc chiến tranh quy mô lớn sang một trạng thái mà các bên phải vừa ngừng bắn, vừa đấu tranh để giữ những vị trí đã kiểm soát.

Báo Nhân Dân đánh giá chiến thắng Cửa Việt góp phần giữ vững vùng giải phóng và tạo thế đứng chân ở một địa bàn có ý nghĩa quan trọng.

Với Cao Văn Khánh, trận đánh cũng đánh dấu một trong những lần cuối ông trực tiếp chỉ huy trên chiến trường Quảng Trị trước khi chuyển sang những nhiệm vụ tiếp theo.

Sau đó, ông tiếp tục giữ cương vị Tư lệnh Quân khu Trị - Thiên, đảm nhiệm việc tổ chức lực lượng và chiến đấu trên địa bàn trong giai đoạn mới.

Lời kết

Cửa Việt tháng 1/1973 là một trận đánh đặc biệt.

Không phải vì nó diễn ra trong một chiến dịch kéo dài hàng tháng.

Mà vì nó xảy ra đúng vào khoảnh khắc chuyển giao giữa chiến tranh và ngừng bắn.

Ngày 27/1, Hiệp định Paris được ký.

Đêm hôm đó, cuộc hành quân Tango City vẫn tiếp diễn.

8 giờ sáng 28/1, lệnh ngừng bắn có hiệu lực.

Và cũng từ sáng hôm ấy, Cao Văn Khánh cùng các cán bộ chỉ huy được giao tổ chức phản đột kích để giành lại những vị trí đã bị chiếm.

Đến trưa 31/1, cuộc hành quân Tango City bị đánh bại.

Cửa Việt vẫn nằm trong khu vực do lực lượng cách mạng kiểm soát.

Nếu Thành cổ Quảng Trị là biểu tượng của 81 ngày đêm mùa hè 1972, thì Cửa Việt là một trong những trận đánh cuối cùng của cuộc chiến Quảng Trị trước khi bước sang thời kỳ thi hành Hiệp định Paris.

Với Cao Văn Khánh, đây cũng là một dấu mốc đáng nhớ.

Ông đã đi từ những chiến trường chống Pháp đến Khe Sanh, Đường 9 - Nam Lào, Thành cổ Quảng Trị và giờ đây là Cửa Việt.

Nhưng trận đánh cuối cùng ấy có một điều rất khác:

người chỉ huy phải chiến đấu trong chính những giờ phút mà chiến tranh đang được tuyên bố là phải chấm dứt.

Và tại Cửa Việt, Cao Văn Khánh đã có mặt ở tuyến đầu của sự chuyển tiếp lịch sử ấy.