CAO XUÂN THỌ (chi đoàn ấp 7A1)
Người giữ mạch đường giữa chảo lửa Cò Nòi
Tác giả: TRẦN THỊ ÁNH ĐÀO – Chi đoàn ấp 7A1
Có những con đường hôm nay chúng ta đi qua rất bình yên, nhưng nếu lật lại những trang lịch sử, ta sẽ thấy dưới mỗi con đường ấy có thể là dấu chân của biết bao người đã ngã xuống. Có những cung đường từng rung lên dưới tiếng bom, từng bị cày xới bởi những trận oanh tạc dữ dội, nhưng những người lính, những thanh niên xung phong vẫn đứng đó, lấy thân mình, lòng dũng cảm và đôi bàn tay của mình để giữ cho con đường không bị đứt. Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, tại ngã ba Cò Nòi – một “tọa độ lửa” trên tuyến đường chi viện cho chiến trường Điện Biên Phủ – có một người đã nhiều lần bước đến ranh giới của sự sống và cái chết. Đó là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Xuân Thọ, một trong những “vua phá bom” huyền thoại của lực lượng Thanh niên xung phong.
Cao Xuân Thọ sinh năm 1926 tại xã Hoằng Giang, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Sinh ra trong những năm đất nước còn chìm dưới ách áp bức, ông sớm chứng kiến cảnh quê hương nghèo khó và những nỗi đau mà chiến tranh, giặc ngoại xâm gây ra. Có lẽ chính từ mảnh đất quê hương ấy, trong ông đã hình thành một tình yêu đất nước sâu sắc và ý chí muốn góp sức mình vào cuộc đấu tranh giành độc lập.
Năm 1946, khi đất nước vừa bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Cao Xuân Thọ rời quê nhà, tham gia Đội tự vệ Thủ đô. Một năm sau, ông nhập ngũ vào Trung đoàn 108 thuộc Đại đoàn 308, tham gia chiến dịch Thu Đông. Những năm tiếp theo, ông làm nhiệm vụ quân báo tại chiến dịch Cao - Bắc - Lạng. Từ năm 1949 đến năm 1951, ông được cử sang Trung Quốc học chuyên ngành quân báo. Sau khi trở về nước, ông gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong, mang mật danh Đoàn X-P.
Từ đây, cuộc đời ông gắn với những cung đường gian khổ của cuộc kháng chiến.
Nhưng có lẽ chính ông cũng không thể ngờ rằng mình sẽ trở thành một trong những người lính phá bom nổi tiếng nhất của thời kỳ ấy.
Năm 1954, chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào giai đoạn quyết liệt. Để bảo đảm sức người, sức của từ hậu phương ra tiền tuyến, những con đường lên Tây Bắc trở thành huyết mạch của cả chiến dịch. Trong đó, ngã ba Cò Nòi ở Sơn La là một vị trí đặc biệt quan trọng. Đây là cửa ngõ mà quân ta phải vượt qua để đưa lực lượng, lương thực, vũ khí và đạn dược đến chiến trường Điện Biên Phủ.
Thực dân Pháp hiểu rõ điều đó.
Chúng tìm mọi cách cắt đứt tuyến đường.
Máy bay địch ngày đêm trút bom xuống Cò Nòi. Bom phá, bom nổ chậm, bom bươm bướm, bom napan... liên tiếp dội xuống. Có những thời điểm, cứ khoảng 13 phút, máy bay địch lại tổ chức một đợt oanh tạc.
Mười ba phút!
Chỉ vừa đủ để những người thanh niên xung phong chạy ra khỏi vị trí nguy hiểm, tìm chỗ trú ẩn, rồi lại lao ra khi tiếng bom vừa dứt.
Con đường bị đánh phá.
Đất đá tung lên.
Khói bom phủ kín núi rừng.
Nhưng con đường không được phép ngừng.
Bởi phía trước là Điện Biên Phủ.
Phía sau là cả một hậu phương đang dồn sức cho tiền tuyến.
Và giữa hai nơi ấy, những người thanh niên xung phong phải giữ lấy từng mét đường.
Trong hoàn cảnh đó, Cao Xuân Thọ được tin tưởng giao nhiệm vụ Đội trưởng Đội phá bom nổ chậm thuộc Đại đội 404, Đội 40 Thanh niên xung phong. Đơn vị của ông phụ trách chốt giữ ngã ba Cò Nòi và đường ngầm Hát Lót.
Công việc của họ không giống những người lính trực tiếp cầm súng xung phong vào trận địa. Vũ khí của họ không phải súng trường hay đại bác. Đối thủ của họ nằm dưới mặt đất, có thể phát nổ bất cứ lúc nào.
Đó là những quả bom nổ chậm.
Chúng nằm im dưới lòng đất như những cái bẫy chết người.
Không ai biết chính xác lúc nào chúng sẽ phát nổ.
Muốn mở đường, người lính phải tìm ra chúng.
Muốn tìm ra chúng, phải bước vào nơi vừa bị bom cày xới.
Và muốn gỡ chúng, phải dùng sự bình tĩnh, khéo léo và kinh nghiệm để đối mặt với tử thần.
Cao Xuân Thọ đã nhiều lần làm công việc ấy.
Một mình ông trực tiếp rà phá và kích nổ hơn 100 quả bom nổ chậm các loại.
Hơn một trăm lần đối mặt với cái chết.
Hơn một trăm lần đôi bàn tay người lính phải chạm vào những quả bom có thể phát nổ bất cứ lúc nào.
Em thử hình dung một buổi chiều ở Cò Nòi.
Tiếng máy bay từ xa vọng lại.
Rồi tiếng bom xé toạc bầu trời.
Mặt đất rung chuyển.
Khói bụi mù mịt.
Mọi người vội tìm nơi trú ẩn. Nhưng khi tiếng bom tạm lắng xuống, trên con đường bị phá tan lại xuất hiện một bóng người.
Đó là Cao Xuân Thọ.
Ông bước vào vùng đất vừa bị bom cày xới.
Không có tiếng súng trong tay.
Không có một bức tường nào che chắn.
Chỉ có đôi mắt quan sát thật kỹ, đôi bàn tay khéo léo và một ý chí không chịu khuất phục.
Ông tìm bom.
Ông rà bom.
Ông phá bom.
Rồi khi quả bom được vô hiệu hóa, con đường lại được tiếp tục sửa chữa.
Những chuyến xe lại nối đuôi nhau hướng về Điện Biên Phủ.
Có lẽ chính vì thế mà câu khẩu hiệu “mở đường mà tiến, đánh địch mà đi” không chỉ là một lời động viên. Với những người như Cao Xuân Thọ, đó là mệnh lệnh được viết bằng chính mồ hôi, máu và lòng dũng cảm.
Nhưng công việc ấy nguy hiểm đến mức nào?
Chỉ cần một sơ suất nhỏ.
Chỉ một động tác không chính xác.
Chỉ một tiếng động bất thường.
Tất cả có thể kết thúc trong một khoảnh khắc.
Vì thế, Cao Xuân Thọ đã có tới bốn lần được đồng đội tổ chức “truy điệu sống” ngay tại trận địa trước khi ông lên đường làm nhiệm vụ.
“Truy điệu sống” – chỉ nghe hai chữ ấy thôi cũng đủ khiến người ta nghẹn lòng.
Bởi điều đó có nghĩa là trước khi bước vào nơi nguy hiểm, đồng đội đã chuẩn bị tinh thần rằng có thể ông sẽ không trở về.
Có thể sau buổi lễ ấy, họ sẽ không còn được nhìn thấy người đồng đội của mình nữa.
Có thể người vừa đứng trước mặt họ, vừa nắm tay họ, vừa nhận lời chúc lên đường sẽ mãi mãi nằm lại giữa chảo lửa Cò Nòi.
Nhưng Cao Xuân Thọ vẫn đi.
Ông hiểu sự nguy hiểm.
Ông biết mình có thể hy sinh.
Nhưng ông cũng hiểu rằng nếu không có người phá bom, con đường sẽ bị tắc. Nếu con đường bị tắc, hàng hóa, vũ khí và bộ đội không thể đến tiền tuyến. Và nếu tuyến đường chi viện bị cắt đứt, chiến trường Điện Biên Phủ sẽ gặp vô vàn khó khăn.
Vì thế, ông lại bước đi.
Một lần. Hai lần. Ba lần. Rồi bốn lần.
Bốn lần đứng trước ranh giới sinh tử.
Bốn lần được đồng đội “truy điệu sống”.
Nhưng cũng là bốn lần ông trở về với con đường, với đồng đội và với nhiệm vụ.
Điều khiến em khâm phục nhất ở Cao Xuân Thọ không phải chỉ là con số hơn một trăm quả bom được phá. Điều khiến em xúc động là hình ảnh một con người biết rõ hiểm nguy nhưng vẫn lựa chọn tiến về phía trước.
Ông không có một chiếc áo giáp đặc biệt để bảo vệ mình.
Không có một thứ vũ khí thần kỳ.
Thứ ông có chính là lòng dũng cảm của một người lính và đôi bàn tay của một người phá bom.
Những đôi bàn tay ấy đã chạm vào tử thần hơn một trăm lần để giữ lại con đường cho đồng đội.
Nhờ những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến, Cao Xuân Thọ đã bốn lần vinh dự được gặp Bác Hồ và nhận huy hiệu từ Bác. Đó chắc hẳn là những kỷ niệm thiêng liêng trong cuộc đời ông.
Nhưng điều đặc biệt là danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống Pháp đến với ông mãi nhiều năm sau chiến tranh. Ngày 16 tháng 10 năm 2014, Nhà nước chính thức phong tặng ông danh hiệu cao quý ấy.
Có lẽ thời gian có thể khiến những quả bom năm xưa đã nằm lại dưới lòng đất, những con đường đã đổi thay, những người thanh niên năm nào đã già đi. Nhưng lịch sử không quên họ.
Và sự ghi nhận dành cho Cao Xuân Thọ chính là sự tri ân đối với cả một thế hệ Thanh niên xung phong đã âm thầm hy sinh trên những cung đường ra trận.
Sau chiến tranh, ông trở về quê hương Thanh Hóa và sống một cuộc đời giản dị, liêm chính. Không còn những tiếng bom, không còn những lần truy điệu sống, không còn những ngày tháng căng thẳng giữa Cò Nòi, người chiến sĩ năm xưa trở về với cuộc sống đời thường.
Nhưng trong con người ông vẫn còn đó phẩm chất của “Bộ đội Cụ Hồ”.
Em nghĩ rằng, có lẽ điều đẹp nhất ở những người anh hùng không phải là họ được đứng trên bục cao nhận huân chương, mà là khi trở về cuộc sống bình thường, họ vẫn giữ được sự giản dị và khiêm nhường.
Cao Xuân Thọ đã đi qua chiến tranh như thế.
Ông không chỉ phá bom.
Ông đã phá tan những âm mưu cắt đứt con đường chi viện của kẻ thù.
Ông không chỉ giữ một đoạn đường.
Ông đã góp phần giữ mạch máu giao thông của cả chiến dịch Điện Biên Phủ.
Và hơn một trăm quả bom ông phá được không chỉ là hơn một trăm hiểm nguy được hóa giải. Đó còn là hơn một trăm lần con đường được mở lại, hơn một trăm lần những chuyến xe có thể tiếp tục đi về phía trước.
Ngày hôm nay, khi nhìn những con đường rộng rãi, bằng phẳng, khi những chuyến xe nối nhau chạy giữa núi rừng Tây Bắc, có lẽ chúng ta khó tưởng tượng được nơi đây từng là một “chảo lửa” thực sự.
Nhưng lịch sử vẫn còn đó.
Những con đường hôm nay được xây dựng bằng bê tông, nhựa đường và máy móc hiện đại. Còn những con đường của thời hoa lửa được mở bằng cuốc, xẻng, mồ hôi, máu và lòng quả cảm của con người.
Trong ký ức về những cung đường ấy, có hình bóng Cao Xuân Thọ – một người lính đã nhiều lần bước vào nơi không ai muốn bước vào.
Nơi ấy có bom.
Có khói lửa.
Có cái chết rình rập.
Nhưng ông vẫn đi.
Bởi phía sau ông là đồng đội.
Phía trước ông là tiền tuyến.
Và trong trái tim ông là Tổ quốc.
Câu chuyện về Cao Xuân Thọ khiến em hiểu rằng có những anh hùng không nhất thiết phải đứng giữa trận địa với khẩu súng trên tay. Có những người anh hùng âm thầm hơn, lặng lẽ hơn, nhưng sự hy sinh của họ lại góp phần quyết định đến thắng lợi của cả một chiến dịch.
Ông là một trong những người như thế.
Một “vua phá bom” giữa chảo lửa Cò Nòi.
Một người đã dùng đôi bàn tay của mình để mở đường.
Một người đã bốn lần được “truy điệu sống” nhưng vẫn trở về.
Một người đã đi qua thời hoa lửa và để lại cho thế hệ hôm nay một bài học sâu sắc về lòng can đảm, ý chí và trách nhiệm.
Chiến tranh đã lùi xa. Cò Nòi hôm nay không còn là nơi những quả bom liên tiếp trút xuống. Nhưng mỗi khi nhắc đến mảnh đất ấy, em lại hình dung một con đường đỏ bụi, những đoàn xe nối dài, những người thanh niên xung phong tuổi đời còn rất trẻ và một người đội trưởng đang cúi mình bên quả bom nổ chậm.
Có thể ông biết rằng chỉ một sai lầm nhỏ, mình sẽ không còn cơ hội trở về.
Nhưng ông vẫn đưa đôi bàn tay về phía quả bom.
Bởi ông hiểu rằng có những con đường phải được giữ bằng chính lòng dũng cảm của con người.
Và chính từ những con người bình dị như Cao Xuân Thọ, từ những đôi bàn tay từng run lên trước hiểm nguy nhưng không bao giờ buông bỏ nhiệm vụ, dân tộc Việt Nam đã làm nên những chiến thắng vang dội.
Thời hoa lửa đã qua, nhưng câu chuyện về người “vua phá bom” Cao Xuân Thọ vẫn còn cháy mãi như một ngọn lửa trong ký ức. Ngọn lửa ấy nhắc chúng ta rằng: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao tuổi xuân của những con người đã dám bước vào nơi hiểm nguy nhất để mở đường cho Tổ quốc tiến về phía trước.
