Cặp lý lịch đạn tên lửa – Nhật ký bắn rơi máy bay B-52 đầu tiên của Bộ đội Tên lửa Việt Nam

Máy bay B-52 là “biểu tượng sức mạnh, siêu pháo đài bay”, là lực lượng không quân hiện đại, mạnh nhất của không lực Hoa Kỳ, do đó việc đối phó với B-52 là rất khó. Từ cuối năm 1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị cho đồng chí Phùng Thế Tài, Tư lệnh Bộ đội Phòng không: “... B-52 bay cao hơn 10 cây số mà trong tay chú hiện nay chỉ có cao xạ thôi.... Ngay từ bây giờ, là Tư lệnh Bộ đội Phòng không, chú phải theo dõi chặt chẽ và thường xuyên quan tâm đến loại máy bay B-52 này”. Ngày 19/7/1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Đại đội 1, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn Pháo cao xạ 234, Bác đã căn dặn: “... Dù đế quốc Mỹ có lắm súng, nhiều tiền; dù chúng có B-57, B-52 hay “bê” gì đi chăng nữa, ta cũng đánh. Từng ấy máy bay, từng ấy quân Mỹ chứ nhiều hơn nữa ta cũng đánh, mà đã đánh là nhất định thắng ...”. Ngày 12/4/1966, lần đầu tiên Mỹ sử dụng 9 máy bay B-52 đánh ra miền Bắc, ném bom xuống khu vực đèo Mụ Giạ phía Tây tỉnh Quảng Bình. Sau đó, B-52 thường xuyên đánh phá khu vực Vĩnh Linh với mức độ ngày càng ác liệt. Bác Hồ gọi đồng chí Đại tá Đặng Tính, Chính uỷ Quân chủng Phòng không – Không quân lên giao nhiệm vụ: “Máy bay B-52 Mỹ đã ném bom miền Bắc, phải tìm cho được cách đánh B-52. Nhiệm vụ này Bác giao cho các chú Phòng không - Không quân”. Ngày 22/4/1965, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Trần Sâm ký quyết định số 35/QĐ-QP thành lập Trung đoàn Tên lửa 238[1]. Thực hiện chỉ thị của Bác, Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không – Không quân đã đưa Trung đoàn Tên lửa 238 đang làm nhiệm vụ bảo vệ cảng Hải Phòng vào đất lửa Vĩnh Linh, chiến đấu bảo vệ quân và dân ta ở khu vực giới tuyến thuộc vĩ tuyến 17, kết hợp nghiên cứu đánh B-52.
Cặp lý lịch đạn tên lửa gồm 94 trang, trong đó có ghi lại chiến công xuất sắc bắn rơi máy bay B-52 đầu tiên của Bộ đội Tên lửa ngày 17/9/1967 tại Vĩnh Linh. Ảnh BT PK-KQ. Chiến đấu trên đất lửa Vĩnh Linh, nhiều cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 238 đã gặp muôn vàn khó khăn gian khổ, hoạt động quá xa nhà máy, xưởng sửa chữa của Quân chủng, đường xá đi lại không thuận lợi, linh kiện phụ tùng thay thế dần cạn kiệt, khí tài bị không quân địch phá hỏng. Cán bộ, chiến sĩ kỹ thuật Trung đoàn luôn nỗ lực khắc phục hi sinh mất mát, quyết tâm khắc phục, sửa chữa để có khí tài chiến đấu. Để đáp ứng yêu cầu chiến đấu, Trung đoàn đã quyết định dồn ghép khí tài của Tiểu đoàn 82, 84 và 81 thành 1 bộ hoàn chỉnh, đồng thời điều động lực lượng của các Tiểu đoàn, tổ chức 1 kíp chiến đấu luôn trong trạng thái trực sẵn sàng chiến đấu. Ngày 17/9/1967, Tiểu đoàn 84, Trung đoàn Tên lửa 238 do Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Đình Phiên chỉ huy, đã tiêu diệt được chiếc B-52 đầu tiên ở vùng trời Vĩnh Linh, thực hiện đúng lời Bác dặn: “Các chú muốn bắt cọp thì phải vào hang”. Ngay sau đó, ngày 20/9/1967, Bác Hồ đã gửi thư khen ngợi cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Tên lửa 238 và tặng thưởng Tiểu đoàn 84 Huân chương Quân công hạng Nhì. Đây là chiến công chung của cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Tên lửa 238 nói riêng và quân dân miền Bắc nói chung, sau thời gian huấn luyện, kiên cường chiến đấu, các tiểu đoàn nhiều lần bị địch đánh hỏng khí tài đã bắn rơi được chiếc B-52 đầu tiên. Trận đánh ngày 17/9/1967 đánh dấu mốc son lần đầu tiên Bộ đội Tên lửa Việt Nam tiêu diệt được “siêu pháo đài bay” B-52 của Mỹ, trận đánh đã giúp bộ đội ta có được kinh nghiệm bước đầu về nhận biết tín hiệu B-52 trên màn hiện sóng qua bản vẽ, những quy luật hoạt động của máy bay chiến thuật trong điều kiện chưa có nhiễu điện tử. Từ thực tiễn đánh B-52 của Trung đoàn Tên lửa 238 ở Vĩnh Linh và đánh máy bay chiến thuật của không quân hải quân địch ở Hà Nội, Hải Phòng, các đơn vị đã huấn luyện cho bộ đội cách đánh B-52, giúp bộ đội bước đầu hiểu biết về tính năng, tác dụng và những quy luật hoạt động, cách đánh B-52 trong điều kiện thông thường.
Cặp lý lịch đạn tên lửa của Tiểu đoàn 84, Trung đoàn Tên lửa 238 hiện đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Phòng không – Không quân. Ảnh BT PK-KQ. Hiện vật chiếc cặp lý lịch đạn tên lửa bắn rơi chiếc máy bay B-52 đầu tiên ngày 17/9/1967 tại Vĩnh Linh hiện được Bảo tàng Phòng không – Không quân trưng bày tại không gian trưng bày tầng 3 chuyên đề “Bộ đội Phòng không – Không quân đánh thắng máy bay B-52 trong và ngoài chiến dịch Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không 12 ngày đêm tháng 12/1972”. Chiếc cặp đã được các kíp chiến đấu của Tiểu đoàn 84, Trung đoàn Tên lửa 238 ghi chép lại cẩn thận qua mỗi trận đánh từ năm 1966 và đặc biệt ghi lại ngày 17/9/1967 đã phóng 02 quả đạn tiêu diệt chiếc B-52 đầu tiên. Đây là hiện vật mang giá trị lịch sử, cầu nối giúp khách tham quan hiểu thêm về Bộ đội Phòng không – Không quân chính là lực lượng nòng cốt, đã chiến đấu và chiến thắng, đập tan thần tượng siêu pháo đài bay của không lực Mỹ. Trong toàn bộ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Bộ đội Phòng không – Không quân đã bắn rơi 2635 máy bay Mỹ, trong đó có 64 chiếc máy bay B-52[2], hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chiến đấu, nhiệm vụ quản lý và bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc Việt Nam. Hiện vật Chiếc cặp lý lịch đạn tên lửa cùng với hàng nghìn hiện vật vô giá hiện đang được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Phòng không – Không quân, đã và đang góp phần quan trọng tuyên truyền, giáo dục về quá trình ra đời, xây dựng, trưởng thành, chiến đấu và chiến thắng của bộ đội Phòng không – Không quân trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ cũng như trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Bảo tàng Phòng không – Không quân là một trong những địa chỉ sinh hoạt văn hóa lịch sử trong lòng thủ đô Hà Nội, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tới tham quan, học tập và vui chơi giải trí với phương châm: “Bảo tàng phải vươn tới yêu cầu trí tuệ, khoa học và nghệ thuật, góp phần xứng đáng vào hiệu quả công tác Đảng, công tác Chính trị của Quân đội ta trong thời kỳ mới”./. [1] Đây là Trung đoàn Tên lửa thứ 2 của Quân đội ta. Trung đoàn lấy ngày 26/3/1965 làm ngày truyền thống [2] 64 chiến máy bay B-52 (trong chiến dịch 12 ngày đêm 1972 là 32 chiếc và ngoài chiến dịch là 32 chiếc) Nguyễn Thu Hằng (Bảo tàng Phòng không – Không quân