Cậu bé bán bánh mì giữa lòng địch

Ký sự về tuổi trẻ và những ngày đầu làm nhiệm vụ bí mật

Thị xã Cà Mau những năm cuối thập niên 1950 là một địa bàn có vị trí quan trọng đối với bộ máy chính quyền Việt Nam Cộng hòa tại tỉnh An Xuyên. Các cơ quan quân sự, hành chính và cảnh sát được bố trí trong khu vực trung tâm; hoạt động kiểm soát, truy lùng những người tham gia kháng chiến diễn ra căng thẳng.

Giữa những con đường ấy, người ta có thể bắt gặp một cậu bé mang bánh mì đi bán.

Cậu bé không có vẻ gì khác thường. Công việc bán hàng giúp cậu đi qua các tuyến phố, tiếp cận nhiều khu vực mà một người hoạt động bí mật khó có thể xuất hiện công khai nếu không có lý do hợp lý. Nhưng theo Báo Cà Mau, phía sau hình ảnh ấy là Mạc Thành To, một trinh sát trẻ đang thu thập tin tức về đối phương.

Từ người học trò đến người trinh sát

Mạc Thành To sinh năm 1943 tại ấp Phấn Thạnh, xã Thạnh Phú, huyện Cái Nước. Sau khi học xong bậc tiểu học tại quê nhà, ông ra thị xã Cà Mau học tại Trường Trung học bán công Nguyễn Hiền Năng, ngôi trường được bài báo xác định nay là Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi.

Năm 1958, khi mới khoảng 15 tuổi, ông được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam. Đến năm 1959, khi tổ chức hoạt động bị lộ, ông cùng một số học sinh phải rời trường để trở về vùng giải phóng tiếp tục hoạt động cách mạng.

Những năm tháng học tập tại thị xã đã giúp ông hiểu biết đường sá, khu dân cư và địa bàn. Đây là một lợi thế quan trọng khi tổ chức giao nhiệm vụ trinh sát, bởi người hoạt động trong lòng địch phải biết quan sát, ghi nhớ và báo cáo chính xác những điều có ý nghĩa đối với nhiệm vụ.

Bài báo của Báo Cà Mau cho biết ông thường được phân công cải trang, phối hợp với lực lượng quân báo và du kích mật để hoạt động trong nội ô. Tháng 7/1960, ông được điều động về Thị đội Cà Mau, phụ trách công tác quân báo.

Từ một học sinh còn rất trẻ, Mạc Thành To đã bước vào một công việc đòi hỏi tính kỷ luật, sự thận trọng và tinh thần trách nhiệm cao.

Một chiếc cần xé và trách nhiệm lớn lao

Hình ảnh cậu bé bán bánh mì là một chi tiết giàu sức gợi của câu chuyện thời hoa lửa. Nó cho thấy trong chiến tranh, người chiến sĩ không phải lúc nào cũng xuất hiện với quân phục hay vũ khí. Có những người phải hòa mình vào cuộc sống thường ngày, dựa vào sự am hiểu địa bàn và mạng lưới cơ sở để hoàn thành nhiệm vụ.

Tuy nhiên, điều làm nên giá trị của câu chuyện không nằm ở sự ly kỳ của cách cải trang. Đó là sự trưởng thành của một người trẻ, từ việc tham gia hoạt động bí mật đến khi được giao nhiệm vụ chuyên môn trong lực lượng quân báo.

Những gì Báo Cà Mau ghi nhận cho phép chúng ta hiểu rằng Mạc Thành To đã sớm đảm nhận trách nhiệm vượt xa tuổi đời của mình. Ông không chỉ cần lòng can đảm, mà còn phải biết giữ bí mật, làm việc theo tổ chức và đặt sự an toàn của cơ sở cách mạng lên hàng đầu.

Tuổi trẻ không chỉ được đo bằng năm tháng

Ngày nay, khi nhìn lại câu chuyện của Mạc Thành To, chúng ta có thể thấy tuổi trẻ không chỉ là quãng đời để học tập và trưởng thành. Trong những hoàn cảnh đặc biệt của lịch sử, người trẻ còn có thể trở thành lực lượng đảm nhận những nhiệm vụ có ý nghĩa đối với cộng đồng và đất nước.

Mạc Thành To đã không có một tuổi trẻ bình yên như nhiều người cùng thế hệ. Ông bước vào hoạt động cách mạng khi còn là học sinh, rồi trở thành người chiến sĩ quân báo hoạt động tại một địa bàn bị kiểm soát chặt chẽ.

Câu chuyện cậu bé bán bánh mì vì thế không chỉ gợi nhớ một cách hoạt động bí mật. Nó còn nhắc chúng ta về sự trưởng thành sớm của một người con đất Cà Mau trong hoàn cảnh chiến tranh.