Cậu bé giúp dân trong mùa giáp hạt

Tôi nghe câu chuyện này từ một cụ già ở vùng Quỳnh Lưu, Nghệ An. Cụ bảo rằng đó là chuyện xảy ra vào những năm cuối thập niên 1950, khi quê nghèo còn nhiều thiếu thốn. Điều làm cụ nhớ mãi không phải một người lớn làm việc lớn, mà là một cậu bé mới mười hai tuổi biết nghĩ cho người khác trong mùa giáp hạt.

Mùa giáp hạt năm ấy đến sớm hơn mọi năm. Lúa vụ trước đã ăn gần hết, vụ mới còn chưa chín. Nhiều nhà trong làng phải độn khoai, sắn, ngô vào bữa cơm. Có nhà chỉ còn nồi cháo loãng chia cho cả gia đình.

Cậu bé tên Lâm, con của một gia đình nông dân nghèo. Nhà cậu cũng chẳng khá hơn ai. Mẹ thường đong gạo bằng chiếc bát nhỏ, mỗi lần vo gạo đều nhặt lại từng hạt rơi.

Một buổi chiều, Lâm thấy bà cụ Bảy ở cuối xóm ngồi bên hiên nhà, trước mặt chỉ có nắm rau dại.

Cậu hỏi:

– Bà chưa nấu cơm ạ?

Bà cụ cười gượng:

– Bà ăn rau cũng được con ạ.

Nhưng ánh mắt bà khiến cậu hiểu rằng bà đang đói.

Tối hôm đó, Lâm ngồi ăn mà nuốt không trôi. Cậu nhìn nồi cơm độn ngô của nhà mình rồi nói nhỏ với mẹ:

– Mẹ ơi, con mang cho bà Bảy một bát được không?

Mẹ im lặng giây lát rồi gật đầu. Bà xới đầy một bát cơm ngô, thêm ít muối vừng và bảo:

– Mang đi, nhưng đừng để bà ngại.

Lâm chạy sang cuối xóm, giả vờ nói:

– Mẹ con nấu nhiều quá, bảo con đem biếu bà.

Bà Bảy nhận bát cơm, đôi tay run run. Đêm ấy, cậu thấy lòng mình nhẹ đi.

Nhưng điều đặc biệt chưa dừng ở đó.

Hôm sau đến trường, Lâm kể cho mấy người bạn nghe chuyện bà Bảy. Cả bọn ngồi im một lúc rồi thằng Tư nói:

– Nhà tao còn ít khoai khô.

Con Hạnh nói:

– Nhà tao có mấy quả bầu.

Thế là lũ trẻ nghĩ ra một việc mà người lớn không ai bảo.

Mỗi đứa góp một ít: vài củ khoai, nắm ngô, mớ rau, quả bầu, quả bí. Chúng bỏ vào chiếc thúng nhỏ rồi thay nhau mang đến cho những nhà khó khăn nhất trong xóm.

Không nhiều, nhưng đủ để có thêm một bữa ăn.

Tin ấy lan ra, người lớn vừa thương vừa cảm động.

Ông trưởng xóm gọi lũ trẻ đến hỏi:

– Ai nghĩ ra việc này?

Cả bọn chỉ vào Lâm.

Cậu đỏ mặt:

– Cháu chỉ thấy bà Bảy đói thôi ạ.

Ông trưởng xóm xoa đầu cậu:

– Thấy người khác đói mà biết nghĩ cách giúp, thế là quý rồi.

Từ hôm đó, xóm lập một hũ gạo chung. Nhà nào khá hơn góp một nắm, nhà nào khó thì được nhận. Việc nhỏ của lũ trẻ đã khiến cả xóm bắt đầu san sẻ với nhau nhiều hơn.

Một tuần sau, trời đổ mưa lớn. Nhiều người phải ở nhà, không đi làm đồng được. Lâm lại cùng bạn bè ra suối bắt cá nhỏ, hái rau rừng đem chia cho các cụ già neo đơn.

Có hôm cậu đi từ sáng đến chiều, chân lấm bùn, bụng đói meo nhưng vẫn cười.

Mẹ hỏi:

– Con không mệt à?

Lâm đáp:

– Có mệt, nhưng bà Bảy cười làm con vui.

Câu trả lời trẻ con mà khiến mẹ cậu lặng người.

Nhiều năm sau, Lâm lớn lên, tham gia bộ đội rồi trở về quê làm cán bộ hợp tác xã. Mỗi khi vận động dân giúp nhau lúc khó khăn, ông thường kể lại chuyện chiếc thúng nhỏ của lũ trẻ năm xưa.

Ông nói:

– Ngày ấy chúng tôi chẳng có gì nhiều. Nhưng khi mỗi người bớt một ít cho người khác, cả xóm không ai bị bỏ lại.

Bà Bảy đã mất từ lâu. Trước khi mất, bà từng nắm tay ông và nói:

– Bát cơm ngô hôm ấy bà không quên đâu con.

Ông nghe mà mắt đỏ hoe.

Bây giờ, quê đã khác xưa. Mùa giáp hạt không còn khắc nghiệt như trước. Nhưng trong ngôi nhà nhỏ của ông vẫn còn chiếc thúng tre cũ, vành đã sờn.

Tôi hỏi:

– Sao ông còn giữ nó?

Ông mỉm cười:

– Để nhớ rằng lòng tốt không cần đợi mình giàu.

Rồi ông nhìn ra cánh đồng chiều đang ngả vàng và nói chậm rãi:

– Có những việc rất nhỏ, nhưng có thể làm ấm cả một mùa đói.

Tôi hiểu rằng cậu bé giúp dân trong mùa giáp hạt không phải là một anh hùng lớn trong sách sử. Đó là hình ảnh của biết bao đứa trẻ Việt Nam lớn lên trong nghèo khó nhưng sớm học được điều quý giá nhất: biết nhìn thấy nỗi thiếu thốn của người khác và biết chia sẻ bằng tất cả những gì mình có, dù chỉ là một bát cơm ngô hay vài củ khoai trong chiếc thúng tre nhỏ bé.