Cậu bé liên lạc Lượm
Lượm: Từ những vần thơ bất hủ đến cuộc đời thực của người anh hùng 14 tuổi
Nhiều thế hệ học sinh Việt Nam đã lớn lên cùng giai điệu thơ bốn chữ rộn rã mà thắt nghẹn của nhà thơ Tố Hữu: "Chú bé loắt choắt / Cái xắc xinh xinh / Cái chân thoăn thoắt / Cái đầu nghênh nghênh...". Hình ảnh chú bé liên lạc Lượm hồn nhiên, dũng cảm hy sinh giữa đồng lúa thơm mùi sữa đã trở thành một biểu tượng bất tử. Nhưng ít ai biết rằng, đằng sau những câu thơ quen thuộc ấy là một cuộc đời bằng xương bằng thịt, một người con anh hùng của đất nước: Liệt sĩ Nguyễn Thanh (tên thường gọi là Nguyễn Văn Lượm).
Người chiến sĩ nhỏ mang tâm hồn trong trẻo
Liệt sĩ Nguyễn Thanh sinh ngày 21 tháng 12 năm 1932 tại Quy Nhơn, Bình Định, trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng và là cháu họ của nhà thơ Tố Hữu. Do đặc thù công việc của người cha làm bưu điện phải di chuyển nhiều nơi, cậu bé Lượm sớm được làm quen với những nẻo đường, bộc lộ sự thông minh, nhanh nhẹn bẩm sinh.
Khi ngọn lửa kháng chiến chống thực dân Pháp bùng lên khắp dải đất miền Trung, dù tuổi đời còn rất nhỏ, Nguyễn Thanh đã hăng hái tham gia vào đội viên du kích liên lạc tại Thừa Thiên Huế. Trong ký ức của đồng đội và những trang tư liệu lịch sử, cậu hiện lên đúng như những gì văn học miêu tả: một cậu bé tinh nghịch, chiếc ca lô luôn đội lệch, miệng huýt sáo vang và mang trong tim một tình yêu nước vô tư, thuần khiết nhất. Cậu coi công việc băng qua mưa bom bão đạn để chuyển công văn "thượng khẩn" là niềm vui lớn lao, một nhiệm vụ thiêng liêng.
Chuyến đi cuối cùng và sự bất tử giữa đồng quê
Ngày 15 tháng 4 năm 1947, trong một lần thực hiện nhiệm vụ chuyển thư thượng khẩn nguy hiểm, chiến trường Bình Trị Thiên chìm trong khói lửa ác liệt. Bất chấp hiểm nguy rình rập, chú bé liên lạc 14 tuổi vẫn quả cảm vụt qua mặt trận. Nhưng một loạt đạn bốc lửa của kẻ thù đã cướp đi sinh mạng của người chiến sĩ nhỏ.
Nguyễn Thanh ngã xuống ngay trên mảnh đất quê hương, tay vẫn nắm chặt những bông lúa trổ đòng. Cậu ra đi khi tuổi đời còn quá xanh, để lại nỗi đau thắt lòng cho gia đình, đồng đội. Nỗi đau ấy sau này đã chạm vào tâm khảm nhà thơ Tố Hữu khi ông nghe lời kể của một chiến sĩ cách mạng, thôi thúc ông viết nên câu hỏi nghẹn ngào lay động hàng triệu trái tim: "Lượm ơi, còn không?".
Hành trình tìm lại tên anh
Suốt gần 80 năm kể từ ngày ngã xuống, câu chuyện về "chú bé loắt choắt" vẫn sống mãi trong sách giáo khoa và tâm trí người Việt. Đến năm 2024, danh tính của chú bé Lượm ngoài đời thực mới chính thức được xác minh rõ ràng trước công chúng. Những di vật ít ỏi còn sót lại, như chiếc giấy căn cước từ năm 1943, được gia đình gìn giữ vẹn nguyên như báu vật.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng câu chuyện về liệt sĩ Nguyễn Thanh – chú bé Lượm năm nào – sẽ mãi là minh chứng rực rỡ cho tinh thần "Tuổi nhỏ chí lớn" của thế hệ thiếu niên Việt Nam, những người đã hiến dâng tuổi xuân xanh nhất cho nền độc lập của Tổ quốc.
