Cậu bé Phạm Ngọc Thạch và tuổi thơ trong một gia đình trí thức

Phạm Ngọc Thạch sinh năm 1909 tại Quy Nhơn, trong một gia đình trí thức có truyền thống yêu nước. Cha ông là nhà giáo Phạm Ngọc Thọ, còn mẹ thuộc dòng hoàng tộc ở Huế. Hoàn cảnh gia đình đã tạo cho ông điều kiện tiếp xúc với việc học từ rất sớm. Tuy nhiên, tuổi thơ của ông không phải hoàn toàn bình lặng. Ông mất mẹ khi còn nhỏ và sau đó không lâu cha cũng qua đời. Những mất mát ấy khiến cuộc đời của cậu bé Phạm Ngọc Thạch sớm phải đối diện với những thử thách.

Theo các tư liệu tiểu sử, những năm thiếu thời ông từng học ở Phan Thiết, Thanh Hóa rồi ra Hà Nội học trung học tại trường Albert Sarraut. Đây là một trong những trường trung học nổi tiếng thời bấy giờ, nơi tập trung nhiều học sinh có điều kiện học tập tốt.

Trong môi trường ấy, Phạm Ngọc Thạch tiếp nhận nền giáo dục hiện đại, đồng thời chứng kiến những biến chuyển của xã hội Việt Nam dưới chế độ thuộc địa. Thế hệ thanh niên Việt Nam đầu thế kỷ XX đứng trước nhiều lựa chọn: có người tìm cách tiến thân bằng con đường học vấn, có người tham gia các phong trào yêu nước, cũng có người tìm cách kết hợp tri thức phương Tây với khát vọng thay đổi xã hội.

Phạm Ngọc Thạch lựa chọn con đường học y. Năm 1928, ông vào học Trường Y khoa Đông Dương tại Hà Nội. Đây là bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời ông.

Y khoa khi ấy không chỉ là một ngành học khó mà còn mở ra cơ hội tiếp xúc với những vấn đề xã hội rất lớn. Bệnh tật, điều kiện vệ sinh, nghèo đói và thiếu cơ sở chăm sóc sức khỏe là những vấn đề phổ biến.

Việc lựa chọn ngành y đã đưa Phạm Ngọc Thạch đến gần với một lý tưởng lớn hơn: sử dụng kiến thức khoa học để phục vụ con người.

Sau này, khi trở thành một bác sĩ nổi tiếng và nhà quản lý y tế, ông luôn nhấn mạnh vai trò của y tế đối với nhân dân. Có thể thấy những năm tháng tuổi trẻ đã đặt nền móng cho quan niệm ấy.

Từ một cậu bé trải qua nhiều mất mát đến một sinh viên y khoa đầy triển vọng, Phạm Ngọc Thạch dần hình thành một nhân cách đặc biệt: coi trọng học vấn, có tinh thần trách nhiệm và hướng kiến thức của mình về phía cộng đồng.