Cậu bé Phan Văn San và quê hương Nam Đàn
Tuổi thơ của Phan Bội Châu trong một gia đình nhà nho ở Nghệ An đã hình thành tình yêu quê hương và ý chí học tập.
Phan Bội Châu, tên thật là Phan Văn San, sinh năm 1867 tại làng Sa Nam, huyện Nam Đàn, Nghệ An. Ông lớn lên trong một gia đình nhà nho có truyền thống hiếu học. Nghệ An khi ấy là vùng đất nổi tiếng với tinh thần yêu nước, nơi nhiều thế hệ sĩ phu luôn đau đáu trước vận mệnh dân tộc.
Từ nhỏ, Phan Văn San đã nổi tiếng thông minh. Ông học chữ Hán, đọc sách lịch sử và đặc biệt say mê những câu chuyện về các anh hùng chống ngoại xâm. Những nhân vật như Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung không chỉ xuất hiện trong sách mà dần trở thành những hình tượng nuôi dưỡng tâm hồn cậu bé.
Càng lớn, Phan Văn San càng nhận thấy quê hương mình đang sống trong một hoàn cảnh đau thương. Đất nước bị thực dân Pháp thống trị, triều đình nhà Nguyễn ngày càng suy yếu, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn.
Những điều ấy khiến ông không chỉ muốn học để thi đỗ làm quan. Ông bắt đầu suy nghĩ về một câu hỏi lớn hơn: Nếu đất nước mất độc lập thì người có học phải làm gì?
Câu hỏi ấy theo ông suốt cuộc đời.
Ở tuổi thiếu niên, Phan Văn San đã sớm hình thành ý thức về trách nhiệm của người trí thức. Ông tin rằng kiến thức không chỉ để đem lại danh lợi cho cá nhân mà còn phải phục vụ quê hương.
Sau này, khi trở thành Phan Bội Châu, ông đã đi qua rất nhiều con đường: dạy học, thi cử, tổ chức lực lượng, xuất dương, vận động thanh niên và viết sách báo.
Nhưng tất cả đều có một điểm chung: tình yêu nước được hình thành từ những năm tháng đầu đời.
Cuộc đời của Phan Bội Châu vì thế có thể bắt đầu từ một hình ảnh rất giản dị: một cậu bé xứ Nghệ ngồi bên trang sách, đọc chuyện người xưa và tự hỏi mình phải làm gì cho đất nước.
