CÂU CHUYỆN 10 CÔ GÁI NGÃ BA ĐỒNG LỘC

MƯỜI CÔ GÁI NGÃ BA ĐỒNG LỘC

Mười đóa hoa tuổi xuân giữa tọa độ lửa

PHẦN 1. NGÃ BA ĐỒNG LỘC – NƠI BOM ĐẠN VÀ TUỔI TRẺ GẶP NHAU

Năm 1968, chiến tranh bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt.

Ngã ba Đồng Lộc, thuộc huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, nằm trên một tuyến đường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc vận chuyển người và hàng hóa từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Địa hình nơi đây khiến tuyến đường trở thành một trọng điểm mà đối phương tập trung đánh phá nhằm cắt đứt giao thông.

Bom đạn trút xuống ngày này qua ngày khác.

Mặt đường vừa được sửa xong lại xuất hiện những hố bom mới. Những đoàn xe phải chờ đường được thông. Và mỗi khi tiếng bom vừa dứt, những người thanh niên xung phong lại lao ra mặt đường.

Họ đào đất.

Họ san lấp hố bom.

Họ sửa đường.

Họ làm tất cả những gì có thể để những đoàn xe tiếp tục đi về phía Nam.

Giữa nơi được ví như một “tọa độ lửa”, có những cô gái tuổi đời còn rất trẻ. Trong tay họ không phải là những khẩu súng lớn, mà là cuốc, xẻng và những chiếc xe cút kít.

Nhưng công việc của họ cũng nguy hiểm không kém bất kỳ chiến trường nào.

Bởi chỉ cần một quả bom rơi xuống, những người đang làm nhiệm vụ có thể mãi mãi không trở về.

Và rồi, vào ngày 24 tháng 7 năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc đã chứng kiến một trong những câu chuyện bi thương nhất của thời hoa lửa.

Chú thích ảnh: Thanh niên xung phong làm nhiệm vụ mở đường, san đất tại khu vực Đồng Lộc trong năm 1968.
Nguồn ảnh: VietnamPlus, tư liệu ảnh chiến tranh.

PHẦN 2. MƯỜI CÔ GÁI CỦA TIỂU ĐỘI 4

Tiểu đội 4 là một tiểu đội nữ thanh niên xung phong gồm những cô gái tuổi đời còn rất trẻ.

Mười người là:

Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Võ Thị Hà, Nguyễn Thị Nhỏ, Hà Thị Xanh, Trần Thị Rạng, Nguyễn Thị Xuân, Võ Thị Hợi, Trần Thị Hường và Dương Thị Xuân.

Họ đến từ những quê hương, những gia đình khác nhau.

Có người đã có người yêu.

Có người đã từng lập gia đình.

Có người vẫn còn ở tuổi thiếu nữ.

Nhưng khi chiến tranh cần, họ cùng đứng trong một tiểu đội, cùng làm một công việc và cùng chia sẻ với nhau những ngày tháng khốc liệt nhất.

Người chỉ huy tiểu đội là Võ Thị Tần, khi ấy 24 tuổi.

Tiểu đội phó là Hồ Thị Cúc, cũng 24 tuổi.

Những người còn lại đều ở tuổi mười tám, đôi mươi. Người trẻ nhất trong mười cô gái là Võ Thị Hà, 17 tuổi. Ba người lớn tuổi nhất là 24 tuổi.

Tuổi trẻ của họ không có những ngày tháng bình yên như những cô gái cùng trang lứa.

Thay vào đó là tiếng máy bay.

Tiếng bom.

Những con đường đầy hố bom.

Những đêm ngủ trong hầm.

Và những buổi sáng lại bước ra mặt đường khi chưa biết hôm nay mình có thể trở về hay không.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, họ vẫn sống với nhau như những người chị em.

Cùng làm việc.

Cùng chia sẻ những câu chuyện về quê nhà.

Cùng mong một ngày chiến tranh kết thúc để được trở về.

Có lẽ điều khiến câu chuyện về mười cô gái trở nên xúc động đến vậy chính là ở chỗ:

Họ không phải những con người sinh ra để trở thành huyền thoại.

Họ chỉ là những cô gái trẻ đang sống cuộc đời của mình.

Nhưng lịch sử đã đặt họ vào một thời khắc mà sự lựa chọn của họ trở thành sự hy sinh cho cả một thế hệ.

4

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về mười nữ thanh niên xung phong Tiểu đội 4, những người đã hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc ngày 24/7/1968.
Nguồn tham khảo: Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh; Báo Hà Tĩnh.

PHẦN 3. NHỮNG NGÀY THÁNG BÁM ĐƯỜNG

Công việc của những cô gái thanh niên xung phong không phải lúc nào cũng được nhìn thấy bằng những chiến công lớn.

Có khi đó chỉ là một chiếc cuốc.

Một chiếc xẻng.

Một xe đất.

Một đoạn đường bị bom phá nát.

Nhưng phía sau những việc tưởng như nhỏ bé ấy là cả một nhiệm vụ lớn: giữ cho tuyến đường chi viện không bị đứt.

Mỗi khi bom đánh xuống, mặt đường lại bị cày xới.

Những người làm nhiệm vụ phải chờ bom ngừng rồi nhanh chóng lao ra.

Đất đá được xúc lên.

Hố bom được lấp lại.

Đường được san phẳng.

Rồi những đoàn xe lại tiếp tục hành quân.

Có những bức ảnh lịch sử đã ghi lại công việc ấy.

Trong những bức ảnh đen trắng, những cô gái trẻ đẩy xe cút kít, xúc đất, san đường. Khuôn mặt còn rất trẻ nhưng công việc lại nặng nhọc và nguy hiểm.

Nhìn những bức ảnh ấy ngày hôm nay, thật khó hình dung rằng những cô gái ấy đang làm việc giữa một trong những chiến trường ác liệt nhất.

Nhưng họ đã làm như vậy ngày này qua ngày khác.

Không phải một lần.

Không phải hai lần.

Mà cho đến tận ngày cuối cùng của cuộc đời.

Chú thích ảnh: Nữ thanh niên xung phong san đất, mở đường tại Đồng Lộc năm 1968. Những hình ảnh này cho thấy công việc thường ngày của lực lượng thanh niên xung phong tại trọng điểm giao thông.
Nguồn ảnh: VietnamPlus, tư liệu lịch sử.

PHẦN 4. BUỔI CHIỀU ĐỊNH MỆNH – 24 THÁNG 7 NĂM 1968

Ngày 24 tháng 7 năm 1968.

Đó là một ngày như bao ngày khác ở Đồng Lộc.

Bom vẫn rơi.

Đường vẫn phải sửa.

Xe vẫn phải đi.

Mười cô gái của Tiểu đội 4 được giao nhiệm vụ san lấp hố bom, sửa đường để bảo đảm giao thông.

Đến khoảng 16 giờ, máy bay Mỹ tiếp tục đánh phá khu vực Đồng Lộc. Một quả bom rơi gần căn hầm chữ A – nơi mười cô gái đang tránh bom. Căn hầm bị sập. Cả mười cô gái đã hy sinh.

Chỉ trong một khoảnh khắc...

Mười cô gái đã không còn nữa.

Những chiếc cuốc, chiếc xẻng.

Những chiếc xe cút kít.

Những con đường mà họ vừa sửa.

Tất cả vẫn còn đó.

Chỉ có những người đã làm nên những công việc ấy thì không thể đứng dậy nữa.

Người trẻ nhất mới 17 tuổi.

Ba người lớn nhất mới 24.

Họ ra đi khi tuổi xuân còn ở phía trước.

Có những người chưa kịp trở về quê.

Có những người chưa kịp thực hiện lời hứa với người thân.

Có những ước mơ chưa bao giờ thành hiện thực.

Nhưng điều cuối cùng họ để lại chính là một con đường.

Một con đường được giữ thông bằng chính tuổi trẻ của họ.

Chú thích ảnh: Ngã ba Đồng Lộc trong những năm tháng chiến tranh và hình ảnh nữ thanh niên xung phong làm nhiệm vụ trên tuyến đường.
Nguồn tham khảo: Báo Hà Tĩnh, tư liệu lịch sử.

PHẦN 5. “CÚC ƠI! EM Ở ĐÂU?”

Sau trận bom, đồng đội tìm thấy chín cô gái.

Nhưng Hồ Thị Cúc vẫn chưa được tìm thấy.

Đêm xuống.

Những người còn sống vẫn tiếp tục tìm kiếm.

Giữa đất đá và hố bom, họ gọi tên người đồng đội.

Cúc ơi!

Nhưng không có tiếng trả lời.

Cuộc tìm kiếm tiếp tục trong nhiều giờ.

Sau đó, thi thể Hồ Thị Cúc được tìm thấy cách vị trí hố bom khoảng 20 mét. Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, chị được tìm thấy trong tư thế ngồi, bên cạnh là chiếc cuốc; những đầu ngón tay bị thương cho thấy chị đã cố gắng bới đất tìm đường thoát.

Hình ảnh ấy trở thành một trong những chi tiết ám ảnh nhất của câu chuyện Đồng Lộc.

Một cô gái 24 tuổi.

Một chiếc cuốc.

Một lớp đất đá.

Và một nỗ lực cuối cùng để tìm đường sống.

Sau này, hình ảnh Hồ Thị Cúc cùng sự hy sinh của mười cô gái đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật.

Nhưng phía sau những câu chuyện, những bài thơ hay những trang sách ấy vẫn là một sự thật đau lòng:

Một cô gái trẻ đã cố gắng sống đến giây phút cuối cùng.

Và đồng đội của chị cũng đã không bỏ chị lại.

Họ tìm chị cho đến khi tìm thấy.

Chú thích ảnh: Tư liệu về liệt sĩ Hồ Thị Cúc và câu chuyện tìm kiếm thi thể chị sau trận bom ngày 24/7/1968.
Nguồn tham khảo: Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

PHẦN 6. MƯỜI CÔ GÁI – MƯỜI TUỔI XUÂN

Mười cô gái đã nằm lại Đồng Lộc.

Võ Thị Tần.

Hồ Thị Cúc.

Võ Thị Hà.

Nguyễn Thị Nhỏ.

Hà Thị Xanh.

Trần Thị Rạng.

Nguyễn Thị Xuân.

Võ Thị Hợi.

Trần Thị Hường.

Dương Thị Xuân.

Mười cái tên.

Mười cuộc đời.

Mười gia đình mất đi một người con.

Mười tuổi xuân mãi mãi dừng lại ở năm 1968.

Nhưng sự hy sinh của các chị không bị thời gian xóa nhòa.

Ngược lại, càng nhiều năm trôi qua, người ta càng hiểu hơn giá trị của những gì các chị đã đánh đổi.

Bởi nếu không có những người như họ, những con đường năm ấy có thể đã bị cắt đứt.

Những đoàn xe có thể không thể đi qua.

Những người lính nơi tiền tuyến có thể không nhận được sự chi viện từ hậu phương.

Các chị đã không cầm súng trực tiếp trên chiến trường.

Nhưng những chiếc cuốc, chiếc xẻng trong tay các chị cũng là một phần của cuộc chiến.

Và con đường các chị giữ lại đã trở thành con đường đưa sức người, sức của từ hậu phương ra tiền tuyến.

4

Chú thích ảnh: Hình ảnh và di ảnh của mười nữ liệt sĩ thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc.
Nguồn tham khảo: Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh; tư liệu Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc.

PHẦN 7. NHỮNG KỶ VẬT KHÔNG BIẾT NÓI

Chiến tranh đi qua.

Nhưng những kỷ vật của mười cô gái vẫn còn được lưu giữ.

Một chiếc cuốc.

Một chiếc xẻng.

Những dụng cụ từng nằm trong đôi tay của những cô gái tuổi đôi mươi.

Những vật dụng ấy không nói được.

Nhưng chúng kể lại một câu chuyện.

Câu chuyện về những ngày tháng mà mỗi lần bước ra khỏi hầm trú ẩn, những cô gái đều biết rằng mình có thể không trở về.

Ngày nay, những hiện vật gắn với mười cô gái được lưu giữ và giới thiệu tại các không gian tưởng niệm, bảo tàng và khu di tích. Những kỷ vật ấy giúp thế hệ sau hình dung rõ hơn công việc và cuộc sống của các chị giữa chiến trường.

Có lẽ chính vì thế mà một chiếc cuốc cũ cũng có thể trở thành một hiện vật đặc biệt.

Nó từng nằm trong tay một cô gái.

Cô gái ấy đã dùng nó để lấp hố bom.

Rồi một ngày, cô nằm lại chính nơi mình từng làm việc.

Chiếc cuốc còn ở lại.

Người cầm nó thì không.

Chú thích ảnh: Những kỷ vật, dụng cụ lao động gắn với lực lượng thanh niên xung phong tại Đồng Lộc được lưu giữ trong các không gian trưng bày lịch sử.
Nguồn tham khảo: Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc và các tư liệu bảo tàng.

PHẦN 8. ĐỒNG LỘC HÔM NAY

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Ngày nay, Ngã ba Đồng Lộc không còn là một chiến trường.

Những con đường đã được mở rộng.

Những đoàn xe đi qua không còn phải né tránh những hố bom.

Trên mảnh đất năm xưa, một khu di tích được xây dựng để tưởng niệm những người đã hy sinh.

Trong đó có khu mộ mười nữ liệt sĩ thanh niên xung phong.

Mỗi năm, rất nhiều người tìm về đây.

Có những cựu chiến binh.

Có những gia đình.

Có những đoàn học sinh.

Và có cả những người trẻ chưa từng trải qua chiến tranh.

Họ đến để thắp một nén hương.

Để cúi đầu trước những người đã nằm lại.

Và để hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay không tự nhiên mà có.

6

Chú thích ảnh: Khu mộ và Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc ngày nay, nơi tưởng niệm mười nữ liệt sĩ thanh niên xung phong và những người đã hy sinh tại Đồng Lộc.
Nguồn tham khảo: Báo Hà Tĩnh; Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

LỜI KẾT

MƯỜI ĐÓA HOA KHÔNG BAO GIỜ TÀN

Có những người sống cả một cuộc đời dài.

Có những người chỉ sống đến tuổi đôi mươi.

Nhưng điều quyết định một cuộc đời có ý nghĩa không phải là sống bao nhiêu năm.

Mà là đã sống như thế nào trong những năm tháng mình có mặt trên cuộc đời này.

Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã sống những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ giữa bom đạn.

Họ đã không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước hòa bình.

Không có cơ hội trở về với gia đình.

Không có cơ hội sống tiếp những ước mơ còn dang dở.

Nhưng họ đã để lại một điều lớn hơn cả cuộc đời của mình.

Đó là ký ức về một thế hệ đã dám sống, dám hy sinh khi Tổ quốc cần.

Ngày hôm nay, đứng trước mộ các chị, chúng ta có thể không biết hết những câu chuyện nhỏ trong cuộc đời từng người.

Nhưng chúng ta biết một điều:

Các chị đã từng rất trẻ.

Và tuổi trẻ ấy đã được gửi lại cho đất nước.

Mười cô gái.

Mười đóa hoa.

Mười cuộc đời mãi mãi ở tuổi thanh xuân.

Họ nằm lại ở Đồng Lộc, nhưng câu chuyện của họ vẫn tiếp tục được kể.

Và mỗi lần câu chuyện ấy được kể lại, một thế hệ hôm nay lại hiểu thêm rằng:

HÒA BÌNH KHÔNG PHẢI LÀ ĐIỀU TỰ NHIÊN MÀ CÓ.

7

Chú thích ảnh: Không gian tưởng niệm mười nữ liệt sĩ tại Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc ngày nay.
Nguồn tham khảo: Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc; Báo Hà Tĩnh.