Câu chuyện 162
Sáng sớm ngày 17/2/1979, màn đêm còn chưa tan hẳn trên những dãy núi phía Bắc Việt Nam, thì tiếng pháo bất ngờ xé toạc không gian. Dọc tuyến biên giới, từ Lào Cai đến Cao Bằng rồi Lạng Sơn, hàng loạt vị trí bị pháo kích dữ dội. Đó là tín hiệu mở màn.
Ngay sau loạt pháo, bộ binh Trung Quốc, thuộc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, đồng loạt vượt qua biên giới. Họ tiến theo nhiều hướng, đánh thẳng vào các thị trấn và tuyến phòng thủ. Lực lượng đông, tiến nhanh, tạo áp lực lớn ngay từ những giờ đầu.
Ở phía Việt Nam, nhiều đơn vị phòng thủ bị đặt vào tình thế bất ngờ. Bộ đội biên phòng, dân quân và các đơn vị chủ lực gần đó lập tức tổ chức chống trả. Có nơi phải chiến đấu trong điều kiện thiếu thông tin, thiếu chuẩn bị, nhưng vẫn cố giữ vị trí để kéo dài thời gian.
Những ngày tiếp theo, chiến sự lan rộng như lửa cháy. Ở Lào Cai, các tuyến đường dẫn vào thị xã trở thành điểm giao tranh liên tục. Phía Việt Nam vừa đánh vừa lùi, thiết lập các tuyến phòng thủ phía sau, tận dụng địa hình rừng núi để cản bước tiến.
Tại Cao Bằng, chiến trường trở nên rối rắm và khốc liệt. Những ngọn đồi, con dốc, khe núi – mỗi nơi đều có thể biến thành một trận địa. Có những vị trí bị giành giật nhiều lần trong ngày, thương vong tăng nhanh ở cả hai bên.
Còn ở Lạng Sơn, áp lực dồn dập hơn hẳn. Đây là hướng tiến công chính, là cửa ngõ quan trọng. Quân Trung Quốc liên tục dồn lực lượng, pháo kích mạnh rồi tấn công bộ binh. Phía Việt Nam tổ chức phòng ngự từng lớp, cố giữ từng chốt, từng cao điểm.
Cuối tháng 2, chiến tranh đạt đến cao điểm. Các thị xã biên giới bị tàn phá nặng nề. Nhà cửa đổ nát, đường sá bị cày xới. Người dân phải rời bỏ quê hương, mang theo những gì còn lại, đi sâu vào phía sau để tránh chiến sự.
Đầu tháng 3, sau nhiều ngày giao tranh ác liệt, thị xã Lạng Sơn rơi vào tay quân Trung Quốc. Đây là điểm tiến sâu nhất của họ. Nhưng từ đây, tình hình trở nên khó khăn hơn: lực lượng bị phân tán, tiếp tế kéo dài, và sự kháng cự của phía Việt Nam vẫn không giảm.
Ngày 5/3/1979, Trung Quốc tuyên bố đã đạt mục tiêu và bắt đầu rút quân. Tuy nhiên, việc rút lui không hề yên ả. Dọc đường rút, nhiều nơi tiếp tục xảy ra giao tranh. Cơ sở hạ tầng – cầu, đường, thị trấn – bị phá hủy nặng nề.
Đến khoảng giữa tháng 3, phần lớn lực lượng Trung Quốc rút khỏi lãnh thổ Việt Nam. Những vùng biên giới sau đó hiện ra với cảnh hoang tàn: làng mạc bị san phẳng, ruộng nương bỏ hoang, nhiều gia đình mất người thân.
Cuộc chiến chỉ kéo dài chưa đầy một tháng, nhưng mỗi ngày trong đó đều dồn nén căng thẳng và bạo lực. Nó không kết thúc bằng một chiến thắng rõ ràng, mà bằng sự rút lui và những hậu quả kéo dài nhiều năm sau — với các cuộc đụng độ lẻ tẻ vẫn tiếp diễn dọc biên giới.
